Manastir Svetog Prohora Pčinjskog

Manastir Svetog Prohora Pčinjskog

Manastir Sveti Prohor Pčinjski je jedan od najstarijih srpskih pravoslavnih manastira, koji je nedavno proslavio 950 godina trajanja. Manastir Svetog Prohora Pčinjskog se nalazi na samoj granici sa Republikom Severnom Makedonijom, u prekrasnom i mirnom okruženju šumovitih obronaka planina Rujna i Kozjaka, na levoj obali prekrasne reke Pčinje, u blizini sela Klenike, 30 km južno od Vranja. Reka Pčinja je Predeo posebnih odlika, leva pritoka Vardara, izvire na planini Doganici, protiče kroz Trgovište i kod manastira Svetog Prohora Pčinjskog prelazi u Makedoniju. Manastir je posvećen Svetom Prohoru, koji je proveo svoj monaški život od preko 60 godina u usamljenoj oblasti Nagoričkih i Osogovskih planina. Svetinju manastira Svetog Prohora Pčinjskog određuje kult Svetog Prohora, jednog od balkanskih svetaca, podvižnika i pustinjaka iz 11. veka. Svetiteljeve mirotočive mošti su tokom prošlih vekova čudotvorno izlečile mnoge bolesne, koji su ga molili da se moli za njih.

Legenda o manastiru Svetog Prohora Pčinjskog kaže sledeće: krajem 10. veka, Roman Diogen, vizantijski vojskovođa i član kapadokijske vojne aristokratije, goneći tokom lova ranjenu srnu koja je kod Prohora našla utočište, sretne starog isposnika, od koga se uplaši i počne bežati. Vidoviti starac Prohor pozove ga i reče mu da ide u Carigrad, gde će biti izabran za Cara. Diogen ubrzo postade car (Roman IV Diogen, 1068- 1071.), ali zaboravi na proroka Prohora, zbog čega ga ovaj u snu prekori. Car potraži pustinjaka u pećini nagoričkoj pred kojom ga je sreo, li kako ga ne nađe, podiže na tom mestu hram i posveti ga velikomučeniku Svetom Đorđu. Na obroncima planine Kozjak se nalaze isposnica Svetog Prohora, mesto njegovog podvizavanja i smrti, kao i ‘otisci’ njegovih stopa u kamenu. Fresko-ikona Svetog Prohoga je naslikana na steni u šumi, blizu manastira.

U 11. veku su manastir Svetog Prohora Pčinjskog razorile Osmanlije. Bio je u okviru vizantijske države sve do Nemanjinih osvajanja područja oko Vranja između 1180. i 1190. godine. U sastav Srbije ovo područje ulazi tek krajem 13. veka, u vreme velikog župana Stefana Nemanje. Stradanje manastira naročito je počelo posle „Kosovske bitke“, kada su ga Turci više puta rušili. U 14. veku ga je obnovio srpski kralj Milutin, angažujući svoje najbolje dvorske /solunske/ slikare Mihajla Astrapu i Eutihija. Manastir Svetog Prohora Pčinjskog je razoren više puta, a najveću štetu pretrpeo je 1371. godine od strane Turaka, koji su ga gotovo sravnili sa zemljom. Kasnije, tačnije 1817. godine, manastir Svetog Prohora Pčinjskog je razrušen i od strane Albanaca, a tokom Prvog svetskog rata su ga opljačkali Bugari. Posle oslobođenja Srbije od Turaka, 1878. godine, izgrađena je velelepna manastirska crkva, kakva je danas. Nova crkva manastira Svetog Prohora, sa šest kupola i zvonikom su sagrađeni 1898. godine, a opasavali su je ostaci zidova starog hrama. Stari deo crkve manastira Svetog Prohora Pčinjskog, odnosno njen severo-zapadni deo ima orijentalnu apsidu.

Relikvije Svetog Prohora se čuvaju u ovom delu manastira, što mu daje posebnu kulturnu i duhovnu vrednost. Za manastir Svetog Prohora Pčinjskog, još od vremena Svetog Save, vezano je manastirsko lečilište – bolnica i škola. Prvi učitelji bili su monasi i to uglavnom iz Hilandara. Osnovna škola pri manastiru Svetog Prohora Pčinjskog osnovana je 1878. godine, od kada su postojale i bogoslovska i ikonopisačka škola. Freske manastira Svetog Prohora Pčinjskog, veoma visokog kvaliteta, naslikane su krajem 15. veka, za vreme obnove hrama. Ostatak crkve je oslikao T. Jovanović iz Kumanova 1904. godine. On je naslikao nekoliko interesantnih kompozicija sa prikazima igumana i najvećeg dobrotvora, koji je zajedno sa narodom iz okolnih sela obnovio manastir. Na južnom zidu manastira Svetog Prohora Pčinjskog predstavljeni su Staroslovenski pustinjaci-isposnici Jovan Rilski, Joakim Osogovski i srpski sveci, među kojima je Sveti Knez Lazar. Manastir Svetog Prohora Pčinjskog je pod zaštitom Zakona kao spomenik kulture od 1950. godine, a 1979. godine proglašen je kulturnim dobrom od izuzetnog značaja.

Lepo uređen manastirski kompleks Svetog Prohora Pčinjskog odiše duhovnom, spokojnom i toplom atmosferom, zahvaljujući netruležnim moštima Svetog Prohora – jednog od najznamenitijih hrišćanskih svetitelja koje čuvaju manastir. Manastir Svetog Prohora Pčinjskog danas predstavlja kulturno-prosvetni centar ovog kraja, sa bogoslovskom školom, prepisivačkom i ikonopisačkom radionicom. Celinu manastira Svetog Prohora Pčinjskog upotpunjuju dva konaka – konak Kralja Petra I oslobodioca i Vranjski konak, tradicionalna vodenica iz 19. veka, stoletne hrastove šume i mirisne livade vrletnih padina planina Kozjaka i Rujna, razdvojene plahovitom rekom Pčinjom. Najveći deo ambijentalnih vrednosti rečnog toka Pčinje sadrži brojne vidikovce, počev od nižih delova livada, šuma i pašnjaka, preko terasa i aluvijalnih ravni, do najviših vrhova okolnih planina.

‘Sveto mesto manastira Svetog Prohora Pčinjskog se određuje kao kult jednog od balkanskih isposnika iz 11. veka. Središte kulta je u crkvi koja čuva svete mošti svetitelja – Svetog Prohora Pčinjskog. Jezgro manastira je sagrađeno tokom nekoliko vekova i obuhvata brojne pripadajuće kapele ili objekte odvojene od crkve, na manastirskom posedu. Po crkvenoj tradiciji o mestima koja je posećivala Presveta Bogorodica, ovo svetilište – sveto mesto predstavlja i život Svetog Prohora Pčinjskog. Njegova isposnica se nalazi na padinama planine Kozjaj, gde se on podvizivao i verovatno i završio svoj život, gde se u kamenu nalazi otisak njegovog stopala. Poput brojnih nedovoljno iraženih ili neistraženih primera na Balkanu, ovo sveto mesto se određuje ikonom Svetog Prohora naslikanom na steni u šumi, u blizini manastira, reke i česme. Život Svetog Prohora je takođe ostavio trag u očuvanih toponimima ovog regiona, kao što je ime planine Starac”. Svetlana Smolčić-Makuljević, Univerzitet Beograd
Monumentalni Vranjski konak u kompleksu manastira Svetog Prohora Pcinjskog je građevina jedinstvene autentične arhitekture Balkana i jedno od najlepših zdanja ovog stila u Srbiji. Izgradio ga je između 1854. i 1862. godine vranjanski trgovac Hadži-Mihajlo Pogačarević. Vranjski konak manastirskog kompleksa Svetog Prohora, sa ukupnim smeštajnim kapacitetom od oko 100 ležaja je danas izuzetan turističko-kongresni centar, zahvaljujući luksuzno i tradicionalno uređenom smeštaju u prostranim sobama i apartmanima, opremljenim autentičnim nameštajem od drveta i prirodnih materijala, koji sa manastirskim spokojem i belinom fasade čine poseban sklad. Odličnoj organizaciji skupova, sastanaka, prezentacija i drugih događaja posebno odgovara moderna, tehnički potpuno opremljena kongresna sala sa 100 mesta, uz 4 posebne klub sale i kabinama za prevodioce. Gostima koji borave u konaku manastira Svetog Prohora Pčinjskog, bilo kao turisti željni upoznavanja raskošne kulture, duhovnosti i prirode ovog dela Srbije, kao i organizatorima i učesnicima skupova, su na raspolaganju prostrani restoran tradicionalne atmosfere, kao i etno-restoran smešten u tradicionalnoj vodenici iz 19. veka, u kome se služe tradicionalni specijaliteti, pripremljeni tehnikom “ispod sača” – “manastirska bašta”, “vranjska klučanica”, “kisela ljutenica”, “leskovačka trljanica”, “metohijska tava”, “gospodar Jefremovo grne”, “hadžijski ćevap”, “kozjački smuk”, “beli uvijač”, “biftek sa nemanjićke trpeze”, i još čitav niz nesvakidašnje ukusnih i zaboravljenih starih srpskih jela.

Boravak u manastiru Svetog Prohora Pčinjskog omogućava mnoštvo radno-opuštajućih, duhovnih i turističkih aktivnosti i nezaboravnih doživaljaja : romantična i autentična venčanja, nezaboravna krštenja, kongresni rad ili sastanak, opuštajuće i blagotvorne šetnje mirisnim livadama i gustim šumama kroz očuvanu prirodu Kozjaka i Rujna, razgledanje manastira Svetog Stefana i Svetog Pantelejmona, koji su obližnje duhovne riznice srpske kulture, tihovanje u manastirskoj porti, poseta isposničke pećine u kojoj se Sveti Prohor proveo svoj monaški život, razgledanje crkve Bogorodičinog uspenja u selu Mrtvici iz 4. ili 5. veka, izlet u Vranje sa razgledanjem kuća oca Justina Popovića i Bore Stankovića, razgledanje arheološkog nalazišta Kale – Krševica, izlet do manastira Svetog Đorđa u Starom Nagoričanu, izlet do spomenika Zebrnjaka – spomen kosturnice srpskih boraca istorijske Kumanovske bitke, tokom Prvog Balkanskog rata u selu Mlado Nagoričane, razgledanje neolitske megalitske opservatorije Kokino, uranak na travi, planinarenje, sakupljanje lekovitog bilja i šumskih plodova, biciklističke ture, ribolov…

SHARE IT: