Manastir Poganovo – Svetog Jovana Bogoslova

Manastir Poganovo – Svetog Jovana Bogoslova

Manastir Poganovo, sa prekrasnom crkvom posvećenom Svetom Jovanu Bogoslovu je jedan od najlepših i najvrednijih srpskih srednjovekovnih manastira i spomenika kulture Srbije, smešten u veličanstvenom kanjonu reke Jerme, u jugoistočnoj Srbiji. Manastir Svetog Jovana Bogoslova Poganovo se nalazi u očuvanom području koje je prirodno stanište beloglavog supa, u prekrasnom, prilično /do 19. veka skoro sasvim/ nepristupačnom rečnom kanjonu. Selo Poganovo danas ima nešto manje od 50 stanovnika. Selo Poganovo se nalazi 27 km zapadno od Dimitrovgrada /Caribroda/i 27,50 km južno od Pirota, oko 80 km severozapadno od Sofije i 350 km južno od Beograda.

Područje Specijalnog rezervata prirode Jerma se nalazi na teritoriji opština Babušnice, Pirota, a najvećim delom Dimitrovgrada. Pre dolaska u manastir Poganovo Svetog Jovana Bogoslova se prolazi pored ljupkog sela Vlasi koje je potpuno ušuškano u podnožje stenovitih litica Stare planine, što omogućava nezaboravni pejsaž “kao iz raja”.

Manastir Svetog Jovana Bogoslova u selu Poganovu je najverovatnije podigao 1390. godine srpski plemić Konstantin Dejanović Dragaš, sestrić cara Dušana i jedan od poslednjih srpskih vlastelina iz perioda pada srpske države pod otomansku vlast. Konstantin Dejanović, u istoriji poznat i kao Konstantin Dragaš ili Kostadin beg je bio gospodar čitave istočne Srbije, jugozapadne Bugarske, dela Kosova – po njemu nazvanom Dragaš, kao i severne Makedonije, čiju upravu je delio sa srpskom vlastelinskom porodicom Mrnjavčević. Posle Bajazitovog – osmanskog osvajanja ovog dela Srbije, u pohodima na Tesaliju, Moreju, trnovsku Bugarsku i Carigrad-Konstantinopolj, Konstantin Dragaš, kao i drugi balkanski vladari, postaju turski vazali i sa kraljevićem Markom ginu u bitci na Rovinama protiv Ugara, 1395. godine.

Dejanovići ili Dragaši su bili srpska srednjovekovna vlastelinska porodica koja je u drugoj polovini 14. veka upravljala područjem oko tromeđe današnjih republika Srbije, Bugarske i Severne Makedonije. Njen rodonačelnik je bio sevastokrator Dejan, jedan od najuglednijih srpskih velikaša iz vremena Dušanovog carstva, koji je upravljao župama Žegligovo i Preševo i koji je bio oženjen rođenom sestrom cara Dušana /kralj 1331-1345, car 1346-1355/ Teodorom, ćerkom kralja Stefana Dečanskog /1322—1331/ iz njegovog drugog braka sa Marijom Paleolog, iz bočne linije vizantijske dinastije Paleologa, u monaštvu Evdokija. Tokom vladavine cara Uroša /1355-1371/ od koga je dobio titulu despota i posle smrti Jovana Olivera, Dejan Dragaš je proširio svoju upravu na oblasti oko Velbužda i Radomira. Posle njegove smrti ga nasleđuju sinovi, despot Jovan Dragaš i gospodin Konstantin Dragaš, koji su zajednički upravljali posedom koji su proširili tako da je obuhvatao široku oblast od Vranja i Preševa do Radomira i na jug do Štipa, Radovišta i Strumice. Posle Maričke bitke 1371. godine su postali vazali Osmanskog carstva, a posle Jovanove smrti 1377. ili 1378. godine, Konstantin nastavlja da upravlja svojim oblastima u sklopu Osmanskog carstva. On je svoju ćerku Jelenu iz prvog braka udao za vizantijskog cara Manojla II Paleologa 1391-1425 i iz tog braka potiču poslednji vizantijski carevi Jovan VIII /1425-1448/ i Konstantin XI, /1449-1453/ i morejski despoti. Poslednji vizantijski car Konstantin XI, koji je junački poginuo prilikom pokušaja odbrane Carigrada od Osmanlija 1453. godine, bio je poznat pod prezimenom svoje majke Dragaš koje je nosio. Posle Konstantinove smrti u bici na Rovinama, 1395. godine, u kojoj je poginuo i njegov sused Marko Mrnjavčević /1371-1395/, njegovim oblastima nastavlja da upravlja sin Jakub, koji je primio islam. Konstantin Dejanović Dragaš je opevan u srpskoj narodnoj epskoj poeziji kao drug Marka Kraljevića pod imenom beg Kostadin. Pored toga, njegovo ime se očuvalo u današnjem nazivu Velbužda kojim je upravljao, a koji se danas zove Ćustendil što je izvedeno od turskog naziva Kjustendil, što znači Konstantinova banja.

Država Dejanovića je bila srednjovekovna srpska država koja je postojala od 1371. do 1395. godine u jugoistočnim srpskim oblastima istočno od reke Vardara i oko gornjeg i srednjeg toka reke Strume. Nastala je neposredno posle Maričke bitke /1371. godine/ i smrti srpskog cara Stefana Uroša V /1355-1371/, kada su carevi najbliži rođaci iz vlasteoskog roda Dejanovića preuzeli punu vlast u jugoistočnim oblastima dotadašnjeg Srpskog carstva, stvorivši time posebnu državnu oblast koja je opstala sve do turskog osvajanja 1395. godine. Braća Dejanovići, despot Jovan Dragaš i gospodin Konstantin, bili su sinovi tada već pokojnog srpskog sevastokratora, a potom i despota Dejana i njegove žene Teodore Nemanjić, koja je bila rođena sestra srpskog cara Stefana Dušana i tetka cara Stefana Uroša. Kao najbliži srodnici vladajuće srpske dinastije Nemanjića, stekli su prostrane posede na širem prostoru između Vardara i Strume, što im je omogućilo da na tom području nakon nestanka carske vlasti, 1371. godine stvore posebnu državnu oblast koja je obuhvata gradove Velbužd, Veles, Melnik, Pernik, Petrič, Strumicu i Štip. Usled turske najezde braća Dejanovići su morali da prihvate vazalske obaveze prema sultanu Muratu I /1359-1389/. Posle nekoliko godina, despot Jovan Dejanović Dragaš se povukao u manastir, prepustivši punu vlast bratu Konstantinu. Položaj države Dejanovića-Dragaša je vremenom postojao sve teži, pošto su Turci širili svoju vlast napredujući uz dolinu Vardara, a početkom 1392. godine u njihove ruke je palo i Skopje, čime se oblast Konstantina Dejanovića našla u turskom okruženju i sa zapadne strane. Iako je nastojao da ispunjava svoje vazalne obaveze prema turskom sultanu, Konstantinov položaj je postajao sve nepovoljniji. Država Dejanovića postojala je sve do Konstaninove pogibije u boju na Rovinama u proleće 1395. godine, nakon čega su čitavu njegovu oblast osvojili Turci”. Srbi i srpstvo u Makedoniji

Do sada nema potpuno pouzdanih pisanih svedočanstava o osnivaču manastira Svetog Jovana Bogoslova u Poganovu, ali nalazimo podatak da je izgradnju manastira, posle pogibije Konstantina Dragaša 1395. godine, nastavila njegova ćerka Jelena, žena vizantijskog cara Manojla Paleologa i majka poslednjih vizantijskih careva, Jovana VIII i Konstantina XII. Osnova odlično očuvane i prekrasne poganovske crkve, malih dimenzija je jednobrodna, sa dve bočne apside i podseća na trolisnu detelinu, noseći posebne odlike moravske arhitekture. Crkva manastira Poganova je građena od slojeva kamena i cigle. Iznad centralnog dela naosa manastira Svetog Jovana Bogoslova Poganovo je sedmostrano kube, a na zapadnoj strani kula-zvonik. Odlično očuvano i misteriozno slikarstvo manastira Poganova, koje su 1499. godine oslikali umetnici iz severne Grčke, ubraja se među najviša slikarska ostvarenja toga doba na Balkanu. Freske manastira Poganova obuhvataju scene i kompozicije Velikih praznika, Učenja svetih otaca, prizora iz Bogorodičinog života, Hristovo stradanje, likove srpskih svetitelja, balkanskih anahoreta i apostola, koji opisuju identitet kulta svetitelja.

U manastiru Poganovu je do Prvog Svetskog rata čuvana takozvana “dvostruka ikona” – dvostrana ikona sa likovima Bogorodice i Jovana Bogoslova koja predstavlja jednu od najlepših srednjovekovnih ikona sa kraja 15. veka. Ova ikona je bila poklon manastiru Poganovu od carice Jelene, žene vizantijskog cara Manojla II Paleologa /1391-1425/, u znak sećanja na oca Konstantina Dejanovića. Danas se ova ikona nalazi u Muzeju ikona u Sofiji. Bugari su za vreme Prvog Svetskog rata odneli u Sofiju i izvrstan ikonostas manastira Poganova, koji su u 17. veku izradili čuveni majstori iz Debra.

Oko crkve manastira Svetog Jovana Bogoslova u Poganovu se nalazi nekoliko dobro očuvanih ekonomskih objekata izgrađenih u originalnom arhitektonskom stilu Balkana i Šopluka, koje se izuzetno skladno uklapaju u izvanredno lepo prirodno okruženje i tišinu celokupne manastirske celine. Monasi manastira Svetog Jovana Bogoslova Poganovo svoj manastir nazivaju Jovanovo, da bi izbegli pogrdni naziv manastira i obližnjeg sela Poganova, koji je u prošlosti nosio naziv Dobraševo. Smatra se da današnje ime Poganova potiče od pretpostavke je u predhrišćansko doba u blizini postojala paganska bogomolja u kojoj su se odvijali paganski rituali.

Manastir Svetog Jovana Bogoslova u Poganovu se nalazi 25 km jugoistočno od Pirota, na ulazu u divlji, živopisni i besprekorno tihi kanjon reke Jerme, između Odorovačkog i Vlaškog ždrela, jednog od najimpresivnijih predela Srbije. Posetioci manastira Poganova uživaju u lepotama kanjona reke Jerme, prekrasnoj okolnoj prirodi, jedinstvenom gostoprimstvu i dobro očuvanim običajima lokalnog stanovništva i branju lekovitog bilja i šumskih plodova. Za udoban smeštaj posetilaca su na raspolaganju tradicionalno opremljena seoska turistička domaćinstva područja Kanjona Jerme koja pružaju turističke usluge i poslužuju ukusnu organsku hranu ili lepo uređene sobe u motelu Poganovo, neposredno pored manastira, takođe poznatom po vrhunskim tradicionalnim jelima. Spokojnom duhu Manastira Poganova značajno doprinosi njegovo veličanstveno lepo i mirno prirodno okruženje od čije lepote zastaje dah, što njegove posetioce opredeljuje da mu opet dođu u posetu i okrepe se duhovno…..

 

SHARE IT: