Reka Dunav

Reka Dunav

Dunav (od keltskog naziva “reka”) je najznačajnija i druga najveća reka Evrope, koja teče kroz više zemalja nego bilo koja reka u svetu – Nemačka, Austrija, Slovačka, Mađarska, Hrvatska, Srbija, Rumunija, Bugarska, Ukrajina i Moldavija. Dunav povezuje zemlje Balkana – Balkanskog poluostrva međusobno, kao i sa ostatkom Evrope. Na svom putu od Švarcvalda u Nemačkoj do ušća u Crno More u Rumuniji i Ukrajini, reka Dunav protiče kroz ili pored deset obalskih država, što ga čini najznačajnijom međunarodnom rekom na svetu. Svojim tokom dužine 2857 km, reka Dunav zauzima 33. mesto u svetu i drugo u Evropi. Izvor Dunava je na jugoistočnim padinama Švarcvalda. Najvažnije pritoke Dunava su Drava, Sava i Drina na zapadu, Morava na jugu, Tisa, Tamis, Moriš i Timok na severu i istoku, gde su bile najznačajnije linije komunikacije. Dunavski bazen je stanište preko 2000 biljnih vrsta i više od 5000 životinskih vrsta. Na području toka Dunava živi više od polovine populacije medveda, vuka i risa, kao i značajna ptičja staništa vrsta kao što je Dalmatinski pelikan.

Poznato je da je biblijsko ime reke Dunav bilo Fison. Reku Dunav su na donjem toku u antičkom periodu istorije zvali Istar – Hister, po nazivu koji su mu dali Tračani /drevni Srbi/ iz područja južnog toka Dunava, a preuzeli Grci, ali je drugo ime korišćeno za gornji i srednji tok ove reke. Rimljani, Iliri i Ripijanci /stanovnici današnjeg Banata čiji naziv potiče od imena rimske pokrajine Dacia Ripensis/ su ovu reku nazivali Danubius, a Goti Dunabis. Tračani su ovu reku nazivali Ister – sakupljač oblaka, jer je vazduh u području dunavskih severnih planina i severoistočni vetar skoro uvek pun oblaka zbog prekomerne vlažnosti, što smatraju razlogom stalnih kiša. Tračani na svom maternjem jeziku Danubiusa nazivaju nosiocem oblaka, pošto ova reka teče blizu Trakije i menja ime koje je stanovnicima poznato kao Danubius. Donji tok Dunava, izmedu Gvozdene kapije Đerdapa i Ponta je tokom širenja Rimskog carstva smatran prvenstveno kao prirodna granica koja razdvaja “rimsku zemlju” (Romanum solum) i “varvarsku zemlju” (Barbaricum solum). Shodno zvaničnoj rimskoj ideologiji, dunavski limes oštro razdvaja područja civilizacije i varvarstva, tj postaje severna granica Rimskog carstva. Tokom vladavine rimskog cara Klaudija se ovde prebacuju rimske vojne legije, što predstavlja jednu od mera vojnih reformi. Severno od Dunava, stanovništvo nije rimsko, već Germansko i Skitsko. Kao odgovor na napade Gota, u vreme vladavine imperatora Dioklecijana i Konstanina započinje velika izgradnja utvrđenja duž Dunavskog limesa, te je od Singidunuma do ušća – delte Dunava izgrađeno oko 160 malih i velikih tvrđava u rimskim provincijama Moesia Prima, Dacia Ripensis, Moesia Secunda i Schytia. Car Justinijan je potpuno utvrdio unutrašnjost Ilirikuma izgradnjom ili obnovom brojnih utvrđenja na obalama reke Istar. Justinijan je stvorio najjaču moguću liniju odbrane od napadača iz cele Evrope, rasporedivši u dunavskim tvrđavama vojne garnizone koji su sprečavali upad na područje carstva.

Syrmus ili Syrmos, takođe Syrmios je bio kralj zapadnog tračkog tribalskog plemena tokom 330. godine pre nove ere, pominju ga Arijan, Strabon i Plutarh. Posle Filipove smrti, u 335-334 godine pre nove ere, Aleksandar Veliki prolazi zemljama plemena Odrisa, prelazi venac Hemusa – planine Balkan i posle tri sukoba, uključujući borbe na Hemu, poražava i Tribale, potiskujući ih do čvorišta Liginus na Dunavu. Tada je poginulo oko 3000 Tribala, a ostatak je izbegao. Kralj Syrmos i njegovi vojnici su našli utočište na dunavskom ostrvu Peuku, gde su takođe izbegli ostaci poraženih Tračana. Tračka plemena su plaćala danak Aleksandru, tražeći mir. Aleksandar Veliki je bio zadovoljan uspešnim vojnim operacijama i prihvata mir, da bi mogao da se usredsredi na buduće pohode i borbe u Aziji.

Deonica Dunavskog limesa duga oko 2000 km od Eininga u Bavarskoj do rečne delte Dunava u Ruminiji prolazi kroz osam današnjih država : Nemačku (Bavaria), Austriju, Slovačku, Madarsku, Hrvatsku, Srbiju, Bugarsku i Rumuniju. Dunavski limes je činio severnu granicu Rimskog carstva od vremena vladavine Imperatora Augusta do 6. veka nove ere. Dunavski limes je bio jedna od najznačajnijih graničnih područja Rimskog carstva, što dokazuje snažno grupisanje vojnih snaga duž njene linije. Postoje stotine rimskih vojnih logora duž toka Dunava, različitih oblika i izgleda. Međutim, na nekadašnjem Dunavskom Limesu se nalaze spomenici u utvrdenja koji su nepoznati ili čak sasvim neispitani. Ada Kale je bilo rečno ostrvo na Dunavu, poznato pod ovim imenom, kojim je ušlo u istoriju, 4 km nizvodno od Tekija, na mestu gde Dunav naglo, skoro pod pravim uglom skreće ka Kladovu. U antičko doba je ovo ostrvo nosilo naziv Saan, a tokom rimske uprave Ducepratum. Bilo je dugačko 1750 metara, široko samo 500 metara i vekovima predstavljalo strateško mesto za koje su se borivi brojni osvajači, u cilju kontrolisanja plovidbe donjim tokom Dunava. Tokom srednjeg veka na Dunavu stalno traju borbe za prevlast, pa se na ostrvu Ada Kale smenjuju Ugari, Turci, Mongoli, Bugari…. U jednom trenutku je despot Stefan Lazarević, kao mađarski vazal, upravljao ostrvom Ada Kale. Princ Eugen Savojski je 1717. godine osvojio ostrvo i tada počinje izgradnja tvrđave Karoline, koja je na srpskoj obali nosila naziv “Fort Elizabet“, po austrijskoj carici, supruzi kralja Mađarske, Karla VI. Turci sve vreme opsedaju tvrđaju i konačno je osvajaju 1738. godine. Zahvaljujući odličnom položaju, stanovništvo ostrva Ada Kale je održavalo bliske trgovačke, švercerske, obaveštajne i druge veze sa obe obale Dunava i zato je svaka vlast na ostrvu davala izvesne carinske i poreske povlastice. Izvozi se ratluk i posetioci dolaze da uživaju u čuvenim slatkišima, kao što su alva, džem od ruša i smokava, nargile… 1963. godine je ostrvo Ada Kale potopljeno, izgradnjom HE Đerdap. Tvrđava na ostrvu AdaKale se rastura, kamen po kamen i prenosi na obližnje ostrvo Šimijan, 18 km nizvodno, gde se delimično obnavlja utvrđenje, kao i groblje. Druge građevine su pre potapanje minirane i srušene, da ne bi ometale plovidbu Dunavom. Stanovnici su se iselilu u Tursku, Jugoslaviju i Rumuniju….

Svojim moćnim plovnim tokom od 2488 km, Dunav povezuje 10 susednih zemalja. Dunav svojim srednjim tokom ulazi u Srbiju na tromeđi Mađarske, Hrvatske i Srbije. U obliku živopisne delte Dunava na području od 5500 km2, reka Dunav se u Rumuniji uliva u Crno More, između Rumunije i Ukrajine. Sliv Dunava je podeljen na tri fizičko-geografske sredine: sliv gornjeg ili alpskog Dunava, sliv srednjeg ili panonskog Dunava i sliv donjeg ili vlaškopontijskog Dunava. Kroz Srbiju Dunav protiče dužinom od 588 km, uz čiju obalu je izgrađena uzbudljiva biciklistička staza, koja privlači bicikliste iz Srbije i čitavog sveta.

Kanal Dunav-Tisa-Dunav je dug 960 km, od čega je plovno oko 550 km. To je jedinstvena kanalska mreža koja povezuje tokove Dunava i Tise kroz Vojvodinu i predstavlja hidrotehnički sistem za navodnjavanje, snabdevanje vodom, odvodnjavanje i odbranu od poplava, plovidbu, nautički turizam, ribarstvo i uzgoj šume. Vojvodina je do 18. veka, kada su izgrađeni prvi kanali, bila močvarno područje koje su reke neprestano plavile, pa je stoga bila slabo naseljena. Tako su na primer, u južnoj Bačkoj u 17. veku živela smo 2-3 stanovnika po kvadratnom kilometru. U banatu je 1718. godine započelo iskopavanje veštačkog kanala dužine 70 km, od Temišvara do Kleka, u delu koji je bio najugroženiji od poplava. U Bačkoj su napravljena dva kanala – prvi 1785. godine između Kule i Vrbasa, a drugi između Sivca i Vrbasa, izgrađen 1787. godine. Za preteču Kanala DTD se smatra Veliki bački kanal izgrađen između 1793. i 1801. godine po projektu braće Jožefa i Gabora Kiša. Dužine 114km, Veliki bački kanal je u svoje vreme predstavljao najveći vodoprivredni sistem u dunavskoj regiji i jugoistočnoj Evropi. Idejni tvorac savremenog Hidrosistema DTD je inženjer Nikola Mirkov, koji je 1947. godine izložio ideju o njegovoj gradnji. Pre nego što su počeli radovi, postojalo je svega 170 km kanala. Rad na planu za gradnju je trajao čitavu deceniju, dok je sam Hidrosistem građen od 1957. do 1977. godine. Završetkom gradnje Hidrosistema Dunav-Tisa-Dunav se smatra godina puštanja brane na Tisi, 1977. godina. U vreme izgradnje, Hidrosistem Dunav-Tisa-Dunav je bio jedan od najvećih investicionih projekata Jugoslavije. Njegova veličina se može sagledati kroz podatak da je za gradju ovog kompleksnog hidrološkog sistema bilo potrebno iskopati 130 miliona kubika zemlje, dok je za Panamski kanal koji povezuje Atlantski i Tihi okean, iskopano 179 miliona kubika zemlje. U njegovom dvodecenijskom nastajanju je učestvovalo 400 inženjera, napisano je 1300 elaborata i preko 35000 grafičkih crteža. U Hidrosistem DTD je ugrađeno pola miliona kubika betona. Potencijal Kanala DTD se danas nažalost koristi samo jednim malim delom…. Tako na primer, projektom je predviđeno da se iz Hidrosistema DTD može navodnjavati više od pola miliona hektara poljoprivrednog zemljišta, ali se trenutno navodnjava tek deseti deo tih površina. Kanal DTD takođe služi za plovidbu i transport robe, jer projektovani cilj o potencijalu od 7 miliona tona robe godišnje nikada nije dostignut. Zbog slabog održavanja, danas kanalom ne mogu da plove brodovi koji nose više od 1500 tona. Kanal DTD je bogat ribom, ali ponegde služi i kao lokacija za ispuštanje industrijskih otpadnih voda. …. što je, nažalost, slučaj i na Dunavu.”

“U prošlosti je Dunav nadahnjivao umetnike i stvaraoce, među kojima je Jovan Ivanović ili Iosif Ivanovici /1845-1902/ rumunski kompozitor srpskog porekla, često nazivan rumunskim kraljem valcera. Njegov talenat za muziku ga je doveo do statusa jednog od najboljih muzičara u vojnom orkestru. U svojim delima Jovan Ivanović koristi pesme koje su prvenstveno vezane za Transilvaniju iz koje je vodio poreklo – Temišvar i na koju je bio neizmerno ponosan. Ivanović je bio jedan od najboljih dirigenata svog vremena, komponovao je dela za klavirsku pratnju, a valcer Talasi Dunava mu je doneo planetarnu slavu. Iza sebe je ostavio muzički repertoar od 350 kompozicija, među kojima su neke široko poznate i često izvođene u svetu”. Rasen, Marija Đorđević

Područje Dunava je izraziti vinogradarski region jedinstvenih geograrskih i kulturoloških odlika koje su uslovile odlican ukus i kvalitet vina. Vinogradarstvo u regionu Dunava je staro preko 2000 godina i vina proizvedena u ovom području su bila najcenjenija u Evropi tokom 19. veka. Vinogradi prate posetioce celim tokom Dunava duž Dunavske vinske rute, a probe vina se organizuju u prekrasno uređenim i obnovljenim vinskim podrumima i vinarijama. Mnoge od vinarija Dunavske vinske rute imaju tradiciju dugu više stotina godina. Proslava Međunarodnog Dana Dunava je deo Festivala Blue Week. Blue & Wine Expo Festival se održava u prekrasnom bugarskom gradu Ruse, gde lokalni vinari dunavskog područja predstavljaju svoja vina u divnom zdanju Dohodno. Festival se nastavlja sa paralelnim događajima u Srbiji i Rumuniji. Dok su u Beogradu, posetioci i lokalno stanovništvo uživaju u kajacima na reci, tokom Blue Rowing događaja, srpsko Kladovo i rumunski Drobeta-Turnu Severin se ujedinjavaju u organizaciji Bike Festa, na novoj biciklističkoj turi.

Veliki Bački kanal – Kišov Francov, kralja Petra, deo je kanalskog sistema Dunav-Tisa-Dunav. Veliki Bački kanal je dugačak 118 km i povezuje Dunav od Bezdana i Tisu kod Bečeja. Korito kanala široko je 17-25 metara, prosečna dubina je 3 metra. Prokopavanje dela kanala od Bezdana do Sivca je počelo 6. maja 1793. godine, kanal je prokopavan ručno. Na izgradnji Velikog bačkog kanala je angažovano preko 3000 radnika, uglavnom francuskih zarobljenika. Veliki Bački nanal je pušten u upotrebu 1802. godine.

Krajolik i priroda duž toka Dunava u Srbiji varira od nizije do brdovitih predela i divljih kanjona, stvarajući najveličanstvenije prizore. Šume, livade i rečna obala Dunava su staništa mnogih retkih biljnih i životinjskih vrsta. Priroda i ekosistemi područja Dunava omogućavaju dragocene prednosti zaštite i očuvanja prirode, kao i razmenu roba i usluga. Kroz Srbiju, u svom najlepšem delu toka u Đerdapskoj Klisuri, poznatoj i kao Gvozdena Kapija, Dunav predstavlja riznicu tragova prošlih milenijuma i vekova u kulturno-arhitektonskom, kao i u smislu očuvanog biodiverziteta. Dunav je mesto gde su nastajale i opstajale gotovo sve ovdašnje praistorijske civilizacije, koje su ostavile brojna svedočanstva o jednoj od najblistavijih kultura evropske praistorije koja je dominirala srednjom i jugoistočnom Evropom /Donja Branjevina, Vinca, Starčevo, Lepenski Vir, Vlasac../. Začeci prvih evropskih civilizacija su živeli na prostorima Dunava pre 10000 godina, kao i njihovi naslednici, nosioci drugih kultura, ostavivši tragove i neuporedivo istorijsko blago, koje uvek nudi mogućnosti da se, uživajući u raskošnim prirodnim lepotama, zaviri u prošlost. Na delu između Stare Palanke i Rama, Dunav je veoma širok i istočni i severoistočni vetrovi stvaraju velike talase. Na levoj, banatskoj obali Dunava, od davnina postoji skela, koja ulazi u kanal Dunav-Tisa-Dunav (DTD), koji se ovde i završava.

Ponosni smo što smo jedan od osnivača projekta Evropskih kulturnih ruta DCC–a „Rimsko nasleđe i vino“, koji posetiocima pruža različite mogućnosti da otkriju bogato rimsko nasleđa duž Dunava, u turama koje uključuju rimske lokalitete u Srbiji, Hrvatskoj, Rumuniji i Bugarskoj, tokom krstarenja Dunavom na prekrasnom brodu uz uživanje u ukusima i aromama specijalnih vina Dunava. Istražite i proširite svoje znanje o sortama, vrstama i vinskim regionima duž Dunava, tokom male obuke o degustaicji vina dok krstarite rekom. Član našeg tima će vas voditi kroz degustaciju pažljivo odabranih vina koja najbolje iskazuju tradiciju i karakteristike vinskih regiona, grožđa ili vinara duž Dunava. Dunavski centar za kompetenciju (DCC) je udruženje turističkih subjekata za održivi i konkurentni razvoj destinacija Dunava. DCC doprinosi razvoju održivog turizma u Podunavlju kroz zagovaranje na regionalnom, nacionalnom i evropskom nivou, iniciranje i realizaciju relevantnih razvojnih turističkih aktivnosti, turističke usluge marketinga i proizvode visokog kvaliteta i promovisanje zajedničkih interesa članova.

SHARE IT: