Alba Iulia Rumunija

Alba Julija – Alba Iulia je prekrasan grad u centralnoj Rumuniji, u Transilvaniji, koji leži na reci Mureš /drevnoj reci Marisos/, koje je sedište okruga Alba u zapadno-centralnom delu Rumunije. Alba Julia je prekrasan istorijski gradić koji ponosno predstavlja izuzetno bogato istorijsko i kulturno središte Rumunije. Alba Iulia je poprište nekoliko ključnih istorijskih događaja Rumunije, posebno zahvaljujući herojskoj borbi za društvenu i nacionalnu slobodu Rumuna u Transilvaniji, kao i ujedinjenju sa ostalim Rumunima Vlaške i Moldavije. Cetate na rumunskom znači tvrđava, pa je Alba Julija Cetate mesto u kome je u 2. veku sagrađena prva rimska vojna tvrđava, pa kasnije srednjovekovna tvrđava, a najzad je Habsburška Carevina iznad postojeća dva utvrđenja izgradila uvrđenje Alba Carolina, po projektu arhitekte Đovanija Morando Viscontija, što je danas najveća tvrđava u Rumuniji. Alba Julia je na liniji rimskog carskog puta koji je povezivao glavni grad provincije nastale na temeljima drevnog dačkog naselja – Colonia Ulpia Traiana Dacica Augusta Sarmizegetusa sa drugim gradovima u unutrašnjosti Karpatskog luka.

Prijatna klima i bogato plodno zemljište je doprinelo da je Alba Iulia bila naseljena od drevnih vremena i postavila ovo naselje od 1. veka među najveće vinarske regione. Severoistočno od Albe Iulije su veličanstvene Planine Apuseni, zlatonosnog područja Alburnus Maior, a na istoku je Transilvanijska visoravan sa zatalasanim brežuljcima i dubokim, širokim dolinama. Alba Julia je železničko raskršće i centar Rumunije iz koga potiču proizvodeni proizvodi – vino, pileće meso, žitarice i voće. Laka industrija grada Alba Julija obuhvata proizvode od kože, nameštaj i obuću.

Kada je južni deo Dakije postao pokrajina Rimskog carstva, ovde je osnovan glavni grad okruga Dacia Apulensis, a grad je bio poznat pod imenom Apulum. Apulum je bio jedan od najvećih utvrđenih centara rimske Dakije i sedište 13. Gemina Legije, sagrađene tokom vladavine cara Trajana. Tvrđava u Apulumu, površine 37,5 hektara, dimenzija 750 x 500 m2 je najveće utvrđenje u Rumuniji. Kamene zidine od blokova debljine 3 metara su građene tokom vladavine cara Hadrijana. Ova tvrđava je služila kao glavno utvrđenje rimske Dakije, jedno od njenih kapija i građevina koje su pripadale Principiji su očuvane i danas mogu da ih upoznaju turisti. Južna kapija utvrđenja 13. Legije – porta principalis dextra – predstavlja najznačajniju arheološku znamenitost Alba Iulie iz rimskog perioda.

Apulum I je bio vicus na području Colonia Ulpia Traiana Sarmizegetusa i tokom vlasti imperatora Marka Aurelija /posle 160. godine n.e/ postaje Municipium Avrelium Apvlense. Tokom vladavine imperatora Komoda /180-192. godine n.e./ municipium dobija značajan urbani status Colonia Aurelia Apvlensis. Oko utvrđenja legionara se razvija gradsko naselje – cannabae Legionis XIII Geminae, koje prerasta status pod vlašću Septimija Severa /193-211. godine n.e./ u municipim Septimum Apulense.

U 9. veku se današnji grad Alba Iulia pominje pod nazivom Belgrad ili Belograd tj Erdeljski Beograd, kako se nekada ovo mesto zvalo na srpskom. Alba znači beo i potiče iz vremena kada su ovdašnji Sloveni naselje nazvali Beograd – Beli Grad. Naziv Iulia potiče od imena rimskog kneza Gelu – na latinskom Iulius, koji je vladao područjem Albe Julije i okoline u 10. veku. Habsburgovci su pokušali da nametnu ime Alba Carolina /Karlsburg/ u slavu cara Karla VI. 1918. godine je grad ponovo dobio ime Alba julia. Danas se grad Alba Julia nalazi u blizini Apulona, značajnog političkog, privrednog i društvenog centra Dakije i glavnog grada plemena Apuli. Kao značajan grad pod nazivom Apula, je današnja Alba Iulia bila predstavljena u drevnom dokumentu Tabula Peutingeriana. Po osnivanju katolične biskupije u Transilvaniji, nakon što je mađarski kralj Stefan I primio katoličanstvo, izgrađena je u 11. veku prva katedrala. Današnja katolička katedrala Alba Julije je sagrađena u 12. ili 13. veku. Janoš Hunjadi, čuveni srednjovekovni vlastelin i imenovani vojvoda Transilvanije, poznat u srpskim izvorima kao Sibinjanin Janko koji je uspešno branio južne granice Ugarskog kraljevstva od otomanskih napada je sahranjen u rimokatoličkoj katedrali u Alba Iuliji, nekadašnjem Gyulafehérváru, pored svog mlađeg brata Jovana. Pod nazivom Gyulafehérvár, Alba Julia postaje glavni grad Kneževine Transilvanije 1541. godine i čuva taj status do 1690. godine. Tokom vladavine princa Gabrijela Bethlena grad Alba Julija doživljava svoj uspon u kulturnoj istoriji, kada je osnovana akademija. Ostali ključni događaji u istoriji grada Alba Julije su bili osnivanje Bathaneum Biblioteke u 18. veku i dolazak železnice u 19. veku.

Sibinjanin Janko, znameniti epski junak naših narodnih pesama je čuveni ugarski vojskovođa vojvoda Janoš Hunjadi (oko 1387-1456). Bio je poznat po junaštvu i borbama sa Turcima, i spadao je “među najslavnije ljude svoga vremena u Evropi. Sećanja na njegova vojevanja sačuvala su se u usmenom predanju Južnih Slovena. Rođen je oko 1387. “negde u Erdelju“. Vlaškog je porekla, a ime Hunjadi dobio je, kao i njegov otac, po erdeljskom gradu Vajda-Hunjad, jer je kralj Sigismund darovao grad Jankovom ocu. Naše narodne pesme ga zovu Sibinjanin, po erdeljskom gradu Sibinju (Nagyszeben) “kao da je otud rodom. Posle sukoba sa Turcima 1438-1439. postao je ban severinski, a 1441-1441. je ratovao u Ugarskoj, Srbiji i Bugarskoj. 1442. postao je erdeljski vojvoda. 1444. učestvovao je u bici kod Varne, a 1448. ratovao na Kosovu protiv sultana Murata II. Izabran je za regenta kraljevine Ugarske u vreme maloletnog kralja Ladislava Postuma. Proslavio se svojim borbama pod Beogradom 1456. kada je zajedno sa Ivanom Kapistranom razbio Turke, a zatim je ubrzo umro u Zemunu od kuge“.  Dr Jelka Ređep

Vlaški vojvoda Mihajlo Hrabri je osvojio Alba Juliju novembra 1599. godine, posle pobede u Bitci kod Selimbara, kada je postao vojvoda Transilvanije. Ujedinjenjem tri kneževine je 1600. godine uspostavio vlast u Moldaviji, sve do ubistva 1601. godine, koje su počinile sluge Dorđa Baste. Ovo je bilo prvo ujedinjenje tri kneževine naseljene Rumunima – Vlaške, Moldavske i Transilvanije, koje je trajalo oko 1,5 godine. Pečat vojvode Mihajla Hrabrog posle ujedinjenja triju kneževina sadrži slova iz starosrpske azbuke, odnosno iz starog srpskog pisma – tračko-ilirskog pisma. Hiljade Rumuna i predstavnika transilvanijskih Sasa i drugih etničkih grupa i manjina Transilavnije se okupilo 1. decembra 1918. godine u Alba Iuliji, mašući zastavicama crveno-žute-plave boje, da bi čulo objavu o Velikoj Rumunijiujedinjenju Transilvanije, Besarabije i Bukovine sa Kraljevinom Rumunijom, što se danas, u postkomunističkoj Rumuniji proslavlja kao nacionalni praznik. Kralj Ferdinand je 1922. godine simbolički krunisan za kralja Velike Rumunije u Alba Juliji, po ugledu na Mihajla Hrabrog.

Najpoznatiji istorijski deo grada Alba Iulija je gornji grad, koji se ubrzano razvio tokom vladavine Karla VI Svetog Rimskog carstva, u čiju čast su Habsburgovci nazvali grad Karlsburg. Tvrđavu na gornjem gradu utvrđenja sa sedam kula u zvezdastom obliku je sagradio Đovani Morando Viskontiu periodu između 1716. i 1735. godine, po ugledu na sistem gradnje grofa Vobana – najsnažniji i najmonumentalniji način gradnje u jugoistočnoj Evropi. Ova srednjovekovna tvrđava je bila deo utvrđenog sistema koje je izgradio princ Eugen Savojski u cilju odbrane novoosvojenih provincija Habsburške carevine. U gradnji zidina oko tvrđave Alba Julije, dužine 12 km, je učestvovalo 20000 kmetova. Tvrđava Alba Julije se sastoji od sedam bastiona – Eugen Savojski, Stefana, Trojice, Svetog Mihajla, Svetog Karla, Svetog Kapistrana, Svete Elizabete i predstavljaju njen čuveni zvezdasti oblik. U okviru masivnih zidina utvđenja Alba Iulije se nalaze rimsko-katolička crkva, Bathjaneum Biblioteka, Rimo-katolička biskupija, Pravoslavna crkva, Nacionalni Muzej ujedinjenja – Zgrada Vavilona, Sala Union, Apor Palata, Kneževa palata i Univerzitet Alba Iulije. Alba Iulia je lep evropski grad koji vredi posetiti, jer obiluje izuzetno raskošnim kulturnim nasleđem i nezaboravnim sadržajima koji omogućavaju da se u njemu posetioci prijatno osećaju.

Dogadjaji u gradu Alba Iulija 2013

 

SHARE IT: