Voskopoja – Moskopole – Moscopole

Nekadašnje cincarsko /vlaško/ naselje Moskopole ili Moschopolis, poznato i kao “vlaški-cincarski Jerusalim”, osnovano u 14. veku, postaje u 17. i 18. veku jedno od najrazvijenijih i najnaprednijih gradova evropskog dela Otomanskog Carstva. Svedočanstva izuzetno naprednog perioda naselja Voskopoje, kao kulturnog, duhovnog i intelektualnog centra cele južne Albanije i severnog Epira su jedna od prvih štamparija na Balkanu iz 1720. godine, Voskopojska Akademija iz 1744. godine, čuvene hrišćanske pravoslavne crkve i bazilike /24 svetinja/, freskama rakošno oslikanih zidova, koje su slikali poznati fresko slikari pozno-vizantijskog perioda, među kojima su David Selenica i braca Zografi.

Iako se nalazi u veoma izolovanim planinama južne Albanije, grad Voskopoja – Moskopole je tokom osmanske uprave postao najvažnije cincarsko sedište. Cincari su na Balkanu više od 2000 godina, potomci su autohtonog stanovništva Balkana – Ilira, Tračana, Dardanaca i rimskih legionara, pripadnika 5. rimske legije. Ime Cincara potiče od latinske reči “quinque” koja znači pet. Očekivalo bi se da je cincarski jezik mešavina latinskog i jezika antičkih stanovnika Balkana, ali je jezik Cincara mešavina latinskog i srpskog jezika. Tokom svog slavnog perioda istorije /1760-tih godina/, Voskopoje – Moskopole je imalo preko 60000 stanovnika i bio je drugi po važnosti grad na Balkanu, po broju stanovnika i privrednom razvoju i napretku. U drugoj polovini 18. veka, grad Voskopoja – Moskopole su uništile i opljačkale bande lokalnih muslimanskih Albanaca, u skladu anti-pravoslavne politike tokom rusko-turskih ratova 1768-1774. godine, koju su podrzavale turske vlasti, kada je razvijenom naselju Moskopole vraćen status sela. U periodu između 1769. i 1789. godine grad Voskopoja – Moskopole je nekoliko puta opljačkan, te je izgubio svoju značajnu ulogu i status značajnog trgovačkog centra na putu između Konstantinopolja i Venecije. Moskopole je konačno razrušeno, popaljeno i potpuno opustošeno 1916. godine od strane albanskih dobrovoljačkih bandi, predvodenih vođom Butkom i uz pomoć austrijskih snaga u borbama tokom Prvog svetskog rata, iz kojih su očuvane samo četiri prekrasne pravoslavne crkve, a ostale istorijske građevine Voskopoje -Moskopolea su uništili partizani tokom borbi 1943. godine. Pljačkanje grada Voskopoje – Moskopole, posebno njegovih bogatih riznica, po zapisima i rukopisnim dokumentima, nastavljeno je čak tokom Prvog i Drugog Svetskog rata. Nekada izuzetno razvijene privreda i trgovina naselja Voskopoja su prebačene u obližnje gradove Berat i Korču. Poznata privredna cincarska elita Voskopoja se uglavnom iselila u Tesaliju, Makedoniju i Austro-ugarsku, obogativši privredni i kulturni život svih balkanskih zemalja. Grad Voskopoja nikada nije povratio svoj nekadašnji ugled, slavu i bogatstvo.

Danas je Voskopoja – Moskopole mirno i maleno naselje južne Albanije, bogato umetničkim vrednostima i delima. Tokom perioda između 16. i 18. veka ovde je izgrađeno 24 hrišćanskih – pravoslavnih crkava, koje su bile poznate po svojim freskama i ikonama, od kojih je danas ostalo svega osam. Neke od njih su Crkva Svetog Nikole, Crkva Svete Marije, Crkva Svete Anastazije, Crkva Svetog Mihajla, Crkva Svetog Ilije, Crkva Svetog Haralampija, Manastir Svetog Jovana Krstitelja /uglavnom iz 17. i 18. veka/. Nažalost, danas ovo jedinstveno vredno kulturno nasleđe u Voskopoji je u veoma lošem stanju, zapušteno i crkve često zatvorene. Možda će doći vreme da se obnove brojne stare crkve i spomenci u Voskopoju i da budu dostupne i otvorene za posetioce.

Voskopoja – Moskopole je danas samo ljupko, udaljeno planinsko selo /oko 500 stanovnika/, okruženo planinom Moravom, 21 km zapadno od Korče, na nadmorskoj visini od 1160 metara, čiji voćnjaci i polja kriju ostatke nekadašnje slave. Voskopoju – Moskopole odlikuju besprekorno čist vazduh i obilje ledeno-hladnih i lekovitih, pitkih izvora. Voskopoja – Moskopole je zimski centar Albanije, sa izvanrednim mogućnostima za skijanje, kao i vazdušna banja i blagotvoran centar odmora tokom čitave godine. U cilju poštovanja nekadašnjeg vrhunca Moskopola i obeležavanja 222 godine od kada je Ali Paša 1788. godine potpuno uništio grad, svakog 15. avgusta se u Voskopoju tradicionalno okupljaju cincari iz Albanije, Makedonije, Grčke, Bugarske, Srbije i Rumunije.

SHARE IT: