Tvrđava Smederevo

Tvrđava Smederevo

Smederevski grad je jedan od najvećih utvrđenih srednjovekovnih gradova Evripe i poslednja srednjovekovna prestonica Srbije, 45 km jugoistočno od Beograda, na uscu reke Jezave u Dunav. Smederevska tvrđava je građena u 15. veku, tokom vladavine despota Đurđa Brankovića, najistaknutijeg člana srpske vladarske porodice Brankovica, mudrog i plemenitog čoveka gorke sudbine, za koga istorija govori „gospodin i samodržac Srbljem”. Đurađ Branković je bio oženjen Jerinom, Grkinjom sa Peloponeza, koja je vodila poreklo od carske porodice Kantakuzin. Rezidencija despota Đurđa Brankovića u Smederevu bila je poslednje u nizu utvrđenih vladarskih boravišta srednjovekovne Srbije.

Tvrđava Smederevo je jedinstvena ravničarska tvrđava u Evropi, na površini od 10,5 ha, sa 25 kula, sa tri strane okružena vodom, građena u obliku nepravilnog trougla. Mali grad Smederevo, građen od 1428. do 1430. godine je bio dvor despota Đurđa, koga je vodeni rov odvajao od Velikog grada. Zanimljivost arhitektonske celine Smederevske tvrđave čine Krstata kula, na kojoj je uzidanom opekom ispisan tekst o vremenu gradnje tvrđave, Dunavsko platno – koje spada u najreprezentativnije građevine našeg srednjevekovnog graditeljstva. Na njemu su četiri velika dvodelna prozora isklesana u kamenu sa gotskim i romanskim lukovima – biforama. Tu su bile despotove prostorije za stanovanje i sala za prijeme posetilaca. U ovoj Sali potpisan je čuveni trgovački ugovor između Venecije i Despotovine. Donžon kula – u koju su se povlačile istaknute ličnosti prilikom turskih napada, sa zidovima debelim preko 4 metara. Po završetku Malog grada u Smederevu nastavljena je izgradnja Velikog grada Smederevske Tvrđave, o kojoj postoje mnoge legende i narodne pesme. Sve muke, nameti i nevolje oko gradnje tvrđave u Smederevu, a posebno veliki kuluci zbog potrebe brze gradnje utvrđenja u svrhu odbrane od nadirućih Osmanlija, pripisani su Đurđevoj ženi Jerini, koju je narod, misleći da se utvrđenje gradi po njenoj želji, nazvao Prokletom Jerinom. U okviru Velikog grada, u jugozapadnom uglu Tvrđave, nalazio se sakralni objekat, čiji se ostaci i danas mogu videti. Na osnovu dosadašnjih otkrića i saznanja ne može se sa pouzdanošću utvrditi da li je ova crkva bila pridvorna /dvorska/, ili se radi o ostacima saborne crkve Blagoveštenja, o kojoj govore savremeni pisani izvori. Veruje se da je u Velikom gradu postojala još jedna crkva većih dimenzija i da bi ona mogla biti crkva Blagoveštenja. Ova sakralna građevina bila je mesto gde su se čuvale mošti jednog od četvorice jevanđelista, Svetog Luke, koji se i danas smatra zaštitnikom grada Smedereva. Nakon konačnog pada grada u ruke osmanskih osvajača ova crkva je porušena, a fragmenti crkve su uzidani u tursko kupatilo – hamam, kao i u Vodenu kulu na ušću Jezave u Dunav, koju su Turci podigli radi bolje odbrane grada.

Po završetku izgradnje, Smederevski grad je postao upravno, vojno, privredno, kulturno i crkveno sedište Srpske despotovine. Nakon smrti Đurđa Brankovića i padom Smederevske tvrđave 1459. godine su Turci sve objekte u Velikom gradu prilagodili svojim potrebama, kada podižu hamam, u čijim su zidinama otkriveni delovi džamije. Nakon osmanskog osvajanja Beograda, 1521. godine, Smederevska tvrđava gubi na nekadašnjem značaju i postaje pogranična tvrđava prema Ugarskoj. Tokom austrijsko-turskih ratova u 17. i 18. veku veku Austrijanci su više puta osvajali Smederevo. U Prvom svetskom ratu Smederevo je gađano artiljerijskim naoružanjem sa dunavske strane, zbog čega je Smederevska tvrđava pretrpela ozbiljna oštećenja. U Drugom svetskom ratu nemačke okupacione vlasti pretvorile su Tvrđavu u depo za skladištenje municije i eksploziva. Ubrzo nakon početka okupacije, 5. juna 1941. godine,  došlo je do stravične eksplozije u smederevskoj tvrđavi, čija silina je nanela veliku štetu kako Tvrđavi i celom gradu. Tada su potpuno uništeni delovi zida i kule kod glavnog ulaza, jer su se našli u središtu eksplozije. Poslednji put je smederevska tvrđava postradala prilikom savezničkog bombardovanja Kraljevine Jugoslavije 1944. godine.

Danas se bogato nasleđe tvrđave u Smederevu sve bolje i uspešnije koristi za brojne kulturne događaje, manifestacije, festival i turističke svrhe. Smederevska Jesen spada među najstarije privredno – turističke manifestacije u Srbiji i obuhvata stogodišnju tradiciju predstavljanja blagorodnog smederevskog regiona, sa zanimljivim kulturno-umetničkim programima i živopisnim specijalizovanim izlagačima grožđa, vina, voća, rakija, prirodnih sokova…

Tura Srbija i Zapadna Bugarska

SHARE IT: