Tvrđava Novo Brdo

Tvrđava Novo Brdo

Novo Brdo je moćna srpska srednjovekovna tvrđava u južnoj srpskoj pokrajini Kosovo i Metohija, na mestu najvećeg rudnika srebra i zlata i bogatog privrednog središta Srednjeg Balkana tokom srednjeg veka, od 14. do 17. veka. Tvrđava Novo Brdo se nalazi se na vrhu Male Planine, između Prilepnice i Krive Reke, severno od Gnjilana.

Turski istoričar Dursun-beg je sredinom 15. veka opisao Novo Brdo kao “središte svih zemalja” široke autonomije u okviru srpske despotovine i veliki grad “kao jedan majdan zlata i srebra”.  U vreme vladavine srpskog despota Stefana Lazarevića i njegovog naslednika Đurđa Brankovića je Novo Brdo zadovoljavalo 20% evropske potrebe za srebrom. Kao privredni centar srpske države, pre nego što će pasti u 350 godina dugo ropstvo pod Osmanlijama, Novo Brdo na Kosovu, u blizini Prištine, se posebno izdvajalo kao ‘majka svih srpskih gradova’, jer je despotima donosilo više od 200 hiljada dukata. Godišnje se prema tome iz novobrdskih rudnika nije moglo vaditi manje od 7 tona zlata, a ovaj obim proizvodnje je spasio italijansku ekonomiju i smanjio tamošnju monetarnu krizu početkom 15. veka. Za vreme cara Dušana Novo Brdo postaje jedan od najvažnijih rudnika imperije, u kome postoji kovnica novca, sa velikim nalazištima iz kojih se Hilandaru poklanjalo 87 kg srebra. Despot Đurađ Branković, vek kasnije, posle prvog pada Srbije, predaje Dubrovčanima na čuvanje 50 hiljada dukata i skoro 2,5 tone srebra !

Nije tačno poznato kada je grad Novo Brdo osnovan, ali se zna da se u istorijskim spisima prvi put pominje 1319. godine, na samom kraju vladavine kralja Milutina. Tvrđava Novo Brdo se nalazila na bregu na 1100 metara nadmorske visine i sastojala se od manjeg Gornjeg i većeg Donjeg grada, koji su delili jedan zajednički zid i bili povezani kapijom. U manjem delu grada je bila smeštena vojna posada i verovatno deo gradske uprave, dok su u većem, gde se danas naziru ostaci zgrada i skladišta, verovatno živeli najuticajniji Novobrđani. Grad Novo Brdo je osnovan početkom 14. veka, a sredinom istog veka postaje najznačajnije i najveće rudarsko naselje i urbano središte srednjovekovne Srbije, odakle je eksploatisano zlato i srebro, kojim se trgovalo u čitavom regionu, a posebno sa Dubrovnikom. Osim srpskog stanovništva, u gradu Novom Brdu su živeli rudari Sasi, Dubrovčani, Grci i Albanci. Novo Brdo je bio značajan rudarski i trgovački centar toga doba, sa velikom srednjovekovnom tvrđavom, sagrađenom na vrhu napuštenog vulkana. Plemeniti metali su se iz Novog Brda najviše izvozili za Siciliju, u Abruco, Toskanu i posebnu u Veneciju, putem veštih dubrovačkih trgovaca i karavanskim putevima prema Republici Svetg Vlaha i prema zetskim lukama.

Ostaci Novog Brda, sa nekadašnjim delovima za stanovanje, koji okružuju čitavo utvrđenje, mogu se i danas jasno videti. Južno od grada Novog Brda otkriveni su i ostaci crkve koju su podigli Sasi i Dubrovčani, tzv. Saška crkva. Gradska crkva u Novom Brdu je bila posvećena Svetom Nikoli i njeni dobro očuvani temelji su danas vidljivi. U crkvi je pronađeno 900 grobova.

U unutrašnjem zidu tvrđave Novo Brdo je vidljiv veliki krst, ugrađen u stene. Dvorac ili tvrđavu Novo Brdo su u prošlosti smatrali da potiče iz vremena Vizantije i Srednjovekovne srpske države. Novo Brdo se prvi put se pominje u istorijskim dokumentima iz 1326. godine. U vreme cara Stefana Dušana ovde u Novom Brdu je radila kovnica novca, a od 1349. godine kovali su se groševi sa nazivom grada. Tvrđavu Novo Brdo čine Gornji i Donji grad sa osam kula. Grad Novo Brdo je imao svoj gradski i rudarski statut (1412.), kao i kovnicu novca, zbog čega je i u Evropi nazivan „Srebrno brdo“. Grad Novo Brdo je najduže pružao otpor Turcima iz svojih obližnjih utvrđenja, Prizrenca i Prilepca, poebno u opsadama 1412. i 1427. godine, dok nije konačno zauzet od Osmanlija 1455. godine. Od tada tvrđava Novo Brdo gubi svoj raniji značaj i ugled, te je konačno napuštena početkom 17. veka. Po predanju Turaka iz Novog Brda, kao i po generalnom predanju gnjilanskog kraja, a posebno po predanju porodice Džinić iz Gnjilana, naselje Novo Brdo je nastalo kada je utvrđenje izgubilo svoj upravni i administrativni značaj, kada je vlast nad regionom preuzela porodica Džinić.  Porodica begova Džinića /nekadašnja porodica Gjinoli/ se doselila na Kosovo iz severne Albanije u 18. veku. Njihova vlast je porasla do te mere da je zbacila vladavinu drugih turskih vladara u Prištini, preuzevši vlast nad čitavim područjem u svoje ruke. Slaba turska uprava im je priznala vladarski status i dodelila im upravu nad područjem Kosova. U nameri da prošire svoju vlast, begovi Džinići su se proglasili vladarima regiona Novog Brda, kada su pogubili dizdara koji je upravljao tom kazom, koja je tada obuhvatala i područje Gnjilana i Pomoravlja.  Po predanju je poslednji turski vladar Novog Brda bio Abdul Fetaf ef, koji je umro 1778. /ili 1764. godine/.  Džamija sa turbetom u Novom Brdu je dobro očuvana i može se posetiti. Radovi na istraživanju i obnovi Novog Brda su u toku. Posetiocima tvrđave Novo Brdo se toplo preporučuje da se osveže u obližnjem kafeu, ili u originalnom seoskom turističkom domaćinstvu u selu Zebincu, koje se uspešno bavi poljoprivrednom proizvodnjom i priprema vrhunski kvalitetnu hranu, a takođe omogućava upoznavanje autentičnog načina života stanovnika ovog kraja Kosova i Metohije.

SHARE IT: