Transilvanija

Transilvanija je prekrasno lep istorijski region u centralnom delu Rumunije, koji predstavlja veoma posebnu kulturnu celinu. Transilvanija, čiji naziv potiče od latinske odrednice „ultra silvam” – iznad šume, je jedan od najzanimljivih i najčudesnijih regiona Rumunije. Transilvanija se na istoku i jugu graniči sa Karpatima, ali obuhvata i istorijske celine Krišanu, Maramureš i rumunski deo Banata. Posedujući znakove viševekovnog preplitanja kulture i života pravoslavnih Rumuna, Mađara i Nemaca, Transilvanija ima jedinstveno obeležje – nigde u svetu se ne mogu na tako malom prostoru naći dobro očuvane utvrđene crkve i crkve-tvrđave, koje svojim izgledom svedoče o izvanrednim odbrambenim tehnikama. Poreklo i razvoj utvrđivanja preko 150 utvrđenih transilvanijskih crkava je nesumljivo povezan sa burnom istorijom Transilvanije, počev od osvajanja Tatara 1241-1242, preko stalnih upada Turaka od 1395. godine, do nesrećnog poraza u Mohačkoj bitci 1526. godine.

Arheološki nalazi i metalurški ostaci potvrđuju istraživanje i eksploataciju zlata u Zlatnom kvadratu Transilvanije od kasnog kamenog doba. Dolina reke Olt u jugoistočnoj Transilvaniji u Rumuniji je oduvek bila kapija između visoravni Transilvanije, time i Panonske nizije i Evrope, i bazena Dunava, te dalje čitavog Balkana, Male Azije i Mediterana. Značaj Transilvanije se ogleda u činjenici da je stalno bila naseljena od praistorijskog doba. Rudarsko naselje Alburnus Maior su osnovali Rimljani tokom vladavine cara Trajana, uz pomoć ilirskih doseljenika iz južnje Dalmacije. Eksploatacija zlata (aurariae Dacicae) je započela ubrzo posle rimskog osvajanja Dakije i njenog pretvaranja u rimsku provinciju. Centralno područje rudarenja zlata je bilo u planinama Apuseni  – Érc Mountains (Muntii Apuseni), gde su rudari živeli u velikim naseljima – Ampelum (Zalatna, Zlatna) i Alburnus Maior (Abrud-Verespatak, Roşia Montana), kao i u selima Deusara, Kartum, Immenosus Maior i Vicus Pirustarum. Područje Roşia Montană u zapadnoj Transilvaniji je povezano sa prekrasnim pejsažima planinskog venca Apuseni i istorijom rudarenja dugom skoro 2000 godina, koja je ostavila dragocene tragove i svedočanstva u arhitektonskom graditeljstvu, kulturi, bogatom duhovnom nasleđu i arheološkim nalazima koji su jedinstveni u svetu. Arheolozi su u okolini Brda Carpeni na području Rosia Montana otkrili drevne građevine, nekropole, mauzolej iz perioda rimske Dakije, rudarska okna, rudarski alat, 25 tabli voska i brojne drevne natpise na koje nauka smatra od izuzetnog međunarodnog kulturnog značaja. Rimljani su napustili Dakiju 271. godine, ali ostaje činjenica da je zlato Transilvanije sprečilo slom privrede Rimske imperije. Rudarenje je u Transilvaniji ponovo bilo u usponu tokom srednjeg veka, po ugledu na tehnike koje su koristili Rimljani. Ostaci rimskih rudnika i naselja obuhvataju drevna industrijska postrojenja, hramove, kupatila, kuće i tunele. Rudarska okna Transilvanije su zavedena u UNESCO kulturno nasleđe kao “jedinstvena arheološka celina podzemnih rimskih rudnika u svetu”.

Teritorija Transilvanije je tokom istorije pripadala raznim imperijama, narodima i državama, uključujući Kelte, Skite, Dačane, Rimljane, Vizigote, Gepide, Vizantince, Bugare, Vlahe i Mađare. Kolonizacija Transilvanije od Nemaca je počela tokom vladavine ugarskog Kralja Geze II (1141–1162), koji je nastojao da utvrdi najugroženije delove duž granice sa Transilvanijom sa velikim naseljima dobro naoružanih drevnih ratnika. Tako je od 12. veka u Transilvaniju naselio zanatlije, trgovce i seljake nemačkog porekla – transilvanijske Sase. Decenijama je glavni zadatak nemačkih doseljenika bila odbrana jugoistočne granice Ugarske kraljevine od otomanskih osvajača, ali su nemački kolonisti takođe bili neophodni za razvoj privrede i posebno poštovani zbog svojih veština i znanja u eksploataciji ruda. Kolonizacija Transilvanije je nastavljenja do kraja 13. veka. Iako su doseljenici potekli uglavnom iz zapadnog dela Svetog Rimskog Carstva i govorili svojim uobičajenim franačkim dijalektima, bili su kolektivno poznati kao Sasi – nemački doseljenici koji su radili za Ugarsku upravu. Tokom većeg dela svoje istorije su Sasi imali privilegovan status kod ugarskih vladara i transilvanijskih Sekelja, posebno u periodu pre nastanka Austrougarske Imperije. Sredinom 12. veka je područje koje se prostire istočno od reke Tarnava Mare prema jugoistočnom obodu teritorije pod vlašću mađarskog Kralja Arpada, prešao u ruke Sasa, novih zajednica nemačkih kolonista naseljenih iz Flandrije, Saksonije i Rajne. Tokom osam vekova su Sasi stvorili originalnu i uspešnu civilizaciju, što im je omogućilo da stvore istorodno društvo. Najstariji istraženi podaci o privilegijama Saksonaca se nalaze u povelji iz 1224. godine koja se odnosi na Flandrijce i Teutonce – narod koji je kasnije poznat kao Transilvanijski Saksonci ili Sasi, od kada se njihova naselja prostiru šire od originalnog osvojenog područja. Verovatno su autentični nemački doseljenici dobili slične olakšice, jer u protivnom ne bi promenili državu, a kralj ne bi mogao koristiti njihovu finansijsku podršku za vojsku od nekoliko stotina vitezova. U Transilvaniji je istorija građenja utvrđenih crkava odlikovao saska naselja, sa utvrđenim celinama koje su postale njihov simbol. Stoga je, zavisno od ekonomskih uslova, svaka zajednica nastojala da podigne što nepristupačniju i impozantniju utvrđenu crkvu, da bi ulila strah pogledima i namerama osvajačkih stranaca.

U Transilvaniji se nalazi skoro dve stotine sela sa utvrđenim crkvama koje su od 13. do 15. veka izgradili Sasi. Centralni delovi sela, gde se u tom istorijskom periodu nalazila većina crkava, su bili utvrđeni odbrambenim zidinama i skloništem za veliki broj ljudi, radi odlučnog pružanja otpora osvajačima. Sedam utvrđenih crkava Transilvanije je deo UNESCO svetske kulturne baštine. Poseta ovim izvanredno lepim selima Transilvanije, smeštenim u srcu plodnog zemljišta i zelenih zatalasanih brda, omogućava posetiocima osećanje davno prošlih srednjovekovnih vremena. To su utvrđene crkve Transilvanije Biertan, Calnic, Darjiu, Prejmer, Saschiz, Valea Viilor i Viscri.

Selo Biertan se prvi put spominje u zvaničnim dokumentima 1283. godine, kao mesto u kome se nalazi jedno od najvećih i najlepših srednjovekovnih utvrđenja Transilvanije. Utvrđena crkva iz 15. veka, okružena prekrasnim ulicama i vinogradima je smeštena visoko na brdu, u sredini sela Beirtan. Troslojne odbrambene zidine debljine 10 metara, povezane kulama i kapijama su okruživale celinu crkve i činile je neosvojivim tokom srednjeg veka. Crkva u Biertanu, koju odlikuje pozna gotska arhitektura, ima najveći, višestruko obložen drveni oltar u Transilvaniji i veličanstvena drvena vrata koja su nekada čuvala riznice ove svetinje. Oltar crkve u Biertanu su uradili umetnici iz Beča i Nirnberga, u periodu između 1483. i 1513. godine. Vrata su pravo remek delo inžinjerstva i imaju posebno fantastičnu bravu sa 15 klinova, koji se istovremeno otključavaju ključem. Ova brava je 1900. godine pobudila veliko interesovanje na Svetskoj izložbi EXPO u Parizu. Od 1993. godine je utvrđena crkva u Biertanu, kao i pristupne staze koje je okružuju deo UNESCO svetskog kulturnog nasleđa.

 

SHARE IT: