Timacum Minus – Ravna arheološko nalazište

Timacum Minus – Ravna arheološko nalazište

Današnja teritorija Srbije je nekada bila deo Rimske Imperije. Tri metalurška regiona Istočne Srbije bogata zlatom, srebrom, gvožđjem i bakrom se mogu odrediti : 1. gornji tok reke Pek, metalla Pincensia, 2. područje između Bora, Zlota, Crne Reke i Rgotine i 3. područje oko toka reke Beli Timok, među kojima su dva poslednja bila organizovana kao territoria metallorum.

Mnogi rimski imperatori su rođeni na području današnje Srbije -17 rimskih imperatora, gde danas postoje mnoga arheološka nalazišta, među kojima je i Timacum Minus, nazvan po antičkom nazivu reke Beli Timok – Timacum, koji na ovom mestu nastaje od Svrljiškog i Trgoviškog Timoka. Timacum Minus /Ravna, Kuline ili Gradište/ je najstarije antičko vojno utvrđenje u timočkoj oblasti. Arheološki lokalitet Timacum Minus se nalazi nadomak sela Ravna, na levoj obali Belog Timoka, 15 km severo-istočno od Knjaževca, nekadasnjeg Timacum Maiusa, na jugoistočnim padinama planine Tupižnice. Jedinica pomocne konjice se nalazila u logoru Timacum Minus, drugoj verovatnoj vojnoj bazi u kojoj je tokom vladavine cara Trajana osnovana kolonija veterana. Ovde je iskopan i kip Dionisa, boga vina starih Rimljana. Podaci govore da su se rimske legije okrepljivale kvalitetnim vinima sa timockog područja pre polaska u vojne pohode. U zapisima antičkih pisaca iz 3. i 4. veka knjaževački kraj je opisan kao vinogorje. Utvrđenje Timacum Minus i prateće naselje datiraju iz 1. veka naše ere i kroz četiri obnove traju sve do Justinijanovog doba i obnove vizantijskog carstva u 6. veku. Timacum Minus je bio administrativno središte šireg regiona /territorium/, čija je privredna osnova rudarenje – eksploatacija i primarna prerada bakra. Ovom oblasti, koja je bila carsko vlasništvo, upravljao je namesnik provincije i zapovednik legije, dok je poslove na terenu organizovao prefekt teritorije sa svojim štabom /officium/. Ruda se vadila u dolini Trgovičkog Timoka, kao i u podplaninskom delu Stare Planine.

Timacum Minus – Ravna utvrđenje pravougaone osnove /110×138,5 m/, nastalo je u 1. veku. Bilo je sagrađeno od zemljanih bedema, sa drvenim kulama na uglovima i palisadom, okruženo rovom. Timacum Minus se pominje 78. godine kao sedište jedne rimske jedinice – kohorte I Thracum Syriaca, koja je prebačena u Gornju Meziju i kojoj je dodeljena Cohors II Aurelia Dardanorum. Obnovom i dogradnjom utvrđenje Timacum Minus dobija kule u čije su zidove ugrađeni spomenici sa obližnje nekropole iz ranijeg perioda. Utvrđenje od kamena na približno istom prostoru sa zaobljenim uglovima sa unutrašnje strane, gde su se nalazile četvorougaone kule, sagrađeno je od tesanog kamena i rečnih oblutaka u malteru. Na sredini zapadnog bedema smeštena je kapija /Porta Principalissinistra/ širine 3 metra, sa po jednom kulom kvadratnog plana sa strane, dok je severni bedem imao jednostavan prolaz /Porta Decumana/ širine 2 metra. Unutrašnji prostor utvrđenja Timacum Minus bio je ispunjen različitim građevinama /žitnica – horreum, štabska zgrada – principia/. Poslednja obnova utvrđenja Timacum Minus je iz doba cara Justinijana. Ravna – Timacum Minus je tada bila deo unutrašnjeg limesa zaštite Rimskog carstva od provale varvara. Karakteristično je da zidovi pojedinih kula formiraju trougao ili petougao sa šiljastim završetkom na spoljnoj strani. Ovakva ojačanja dobijaju i druga utvrđenja iz tog perioda ili samo pojedine kule na mestima gde se očekuje najžešći napad neprijatelja. Desetine primeraka rimskih mermernih spomenika karakterističnih po natpisima koje nose /žrtvenika, carskih počasnih natpisa, nadgrobnih stela i sl./, kao i brojni primerci antičke bronzane i mermerne skulpture, nakit, keramičke i staklene posude, novac, reljefi i drugi predmeti visoke umetničke i zanatske vrednosti, pronađeni su u toku ovih sistematizovanih naučno-istrazivačkih radova na arheološkom nalazištu Timacum Minus. Veliki broj nalaza su pronašli lokalni stanovnici prilikom poljoprivrednih radova na selu. U srednjem veku je na ovom prostoru bila velika nekropola. Iz sačuvanih opisa i planova vidi se da je dominantan položaj zauzimalo utvrđenje sa visokim, dobro sačuvanim bedemima i kulama. U neposrednoj okolini razvijalo se naselje /20 hektara/, sa objektima za stanovanje, vilama, hramovima, termama…Tako park Timacum Minus – Ravna obuhvata nekoliko celina:

TVRĐAVA (I-VI veka nove ere) je služila kao logor rimske pomoćne jedinice-kohorte i primala je od 500-1000 vojnika, pešaka i konjanika. Samo utvrđenje je od nastanka nekoliko puta dograđivano i četiri etape se mogu videti na samim zidinama. Unutrašnjost logora Timacum Minus bila je organizovana po uobičajenim rimskim normama /ukrštene pod pravim uglom, kapije sa porticima na sve četiri strane utvrđenja/, uz izuzetak jedne kružne građevine, koja je verovatno služila za obezbeđenje i čuvanje pijaće vode.

Terme Timacum Minusa – Ravne potiču iz II veka n.e. a prepravljane su u IV veku. Počivaju na sistemu stubića koji su držali pod, a između njih je strujao topao vazduh iz ložišta i ravnomerno grejao prostorije. Ulaz u terme Timacum Minusa se nalazio sa istočne strane i služio je kao garderoba, a obuhvatale su još i mlako zagrejanu prostoriju i dve jače zagrejane prostorije sa po jedinim ložistem, kao i hladno kupatilo sa manjim bazenom. Terme su bile omiljeno mesto za sastajanje vojnika i nalaze se na obali Belog Timoka, stotinak metara od tvrđave, a na jugozapadnom uglu utvrđenja registrovani su ostaci jos jednog rimskog kupatila.

Timacum Minus Lapidarijum – arheološki park se nalazi u školskom dvorištu u selu Ravna i obuhvata zbirku veličanstvenih kamenih spomenika pronađenih prilikom arheoloških istraživanja u periodu od 1975-1990. godine. Rimski nadgrobni spomenici su mahom izvađeni iz bedema utvrđenja Timacum Minus ili su dobijeni na poklon od meštana i od kolekcionara Ljubiše Rajkovića-Kozeljca. U pitanju su obično nadgrobni spomenici, počasni spomenici, žrtvenici, svi sa natpisom i izvanredno lepim kamenim dekoracijama, koji ponekad predstavljaju čitave porodice. Rimski kameni nadgrobni spomenici Tmacum Minusa su veoma važan i pouzdan izvor za proučavanje i poznavanje vojnih, administrativnih, etničkih, društvenih, kulturnih i verskih zbivanja o kojima, osim starih podataka u zapisima ili još nedovoljnih arheoloških nalaza, nema dovoljno podataka. Rimski spomenici sa natpisima iz Timacum Minusa – Ravne nalaze se u muzeju u Nišu /lapidarium u niškoj tvrđavi/. Arheološki kompleks Timacum Minus obuhvata i Etno-park sa autentičnim primerima stambene narodne arhitekture i pratećim privrednim objektima (ambar, kazanica za pečenje rakije) sa kraja 19. i početka 20. veka, koji sve više nalaze svoje mesto u turističkom proizvodu Srbije i regiona Balkana. Aktivnosti Narodnog muzeja u oblasti konzervacije nasleđa, posebno od pokretanja Letnje škole Dijana i osnivanja Odeljenja za preventivnu zaštitu Dijana, omogućile su prepoznatljiv i značajno jedinstven turistički sadržaj turistima na lokalitetu Timacum Minus i posetiocima Istočne Srbije koji doživljavaju kulturnu baštinu aktivno učestvujući u radionicama ručne izrade grnčarije ovog podneblja, pod vođstvom umetnika-grnčara. Oduševljeni smo predstavljanjem i organizacijom naših tura koje obuhvataju tako zanimljivo predstavljanje i ponavljanje arheoloških i etnoloških tehnika i tehnologija nematerijalnog kulturnog nasleđa i zanatskih veština, kojima čuvamo tradiciju ručne izrade grnčarije i omogućavamo svojim turistima nezaboravne doživljaje. Utisci su potpuni posluženje autentične hrane i pića ovog područja Istočne Srbije.

Prva istraživanja arheološkog nalazišta Timacum Minus – Ravna datiraju iz 1899. godine (Antun fon Premerštajn i Nikola Vulić), dok u novije vreme ona počinju 1975. godine pod pokroviteljstvom Arheološkog Instituta iz Beograda i Zavičajnog muzeja iz Knjaževca. Jedan deo ove bogate kolekcije čuva se danas u muzejima u Beogradu, Nišu, Zaječaru i Knjaževcu. O konzervaciji i restauraciji arheološkog nalazišta Timacum Minus – Ravna brine Zavod za zaštitu spomenika kulture iz Niša. Arheološka iskopavanja i konzervatorski radovi na arheološkom nalazištu Timacum Minus – Ravna su u toku. Arheološki kompleks Timacum Minus je udaljen 280 km od Beograda.

Srbija Bugarska Rumunija Grand Tura

Vinska tura Srbija – Putevima Boga Dionisa

Putevima Rimskih careva Srbije

Srbija Kaleidoskop

SHARE IT: