Temišvar

Temišvar je istorijska prestonica Banata u zapadnoj Rumuniji, koji je, posle Bukurešta, drugi po veličini grad u Rumuniji, sa preko 400,000 stanovnika i glavni grad okruga Timiš. Temišvar je pešački grad, podeljen na prostrane trgove koji obiluju arhitektonskim draguljima. Centar Temišvara je namenjen pešacima, koji najviše uživaju tokom zalaska sunca, ispijajući vino ili šetajući osvetljenim šetalištima parkova. U Temišvaru se tokom čitave godine održavaju muzički i pozorišni događaji, izložbe u galerijama i muzejima, kao i zanimljiv noćni život. Poznat i pod nazivom “Mali Beč” ili “Grad cveća”, Temišvar je multikulturni grad na trećem mestu među rumunskim gradovima nauke i kulture, u kome se veoma primećuje austrijski uticaj na arhitekturu, hranu i običaje. O tome svedoči i njegov naziv koji je ima četiri fonetska oblika – Timişoara, Temisvár, Temesburg, Temišvar. Savremena mapa Rumunije prikazuje Temišvar kao izražajnije homogen i ujednačen grad tokom 20. veka, koji je očuvao svoju višejezičnost, multi-religioznost, multi etičnost, verovatno bliže kulturi glavnih gradova Srbije i Mađarske, nego kulturi Bukurešta. Status grada cveća je Temišvar dobio po mnogim parkovima, koji se uglavnom nalaze na obalama reke Bege. Temišvar je poznat po proizvođačima cveća i ruža, koji su tokom 19. veka odavde snabdevali cvećem čitavu Evropu. U temišvarskom Parku ruža sa hiljadama ruža, po kome posetioci uživaju u šetnji se održavaju brojne kulturne manifestacije i festivali na otvorenom.

Temišvar ima dugu i bogatu istoriju, počev od drevnog naselja vinčanske kulture, 4000 godina pre nove ere u današnjem centru grada, sa kasnijim prvim utvrđenjima u 12. veka, jer se Temišvar prvi put pominje u istorijskim izvorima u 1212. ili 1266. godine. Cetate deo Temišvara – gradski centar je oduvek bio “srce” naselja i kulturni, administrativni i politički centar čitavog grada. Ovde je nastalo prvo naselje, najmanje pre 800 godina, kao istorijsko jezgro na kome je kasnije nastao grad Temišvar. Tvrđava je proširivana i ojačavana od 12. veka. Najveći doprinos razvoju utvrđenja i naselja je doprinela gradnja tvrđave, koju je sproveo mađarski kralj Karlo Robert Anžujski, u periodu od 1307. do 1315. godine. Tvrđava Hunjadi je bila njen “naslednik”, a u njoj je danas Muzej Banata. Dvor Hunyadi je najstariji spomenik Temišvara, koji je između 1443. i 1447. sagradio Janoš Hunjadi na ostacima starog kraljevskog dvora iz 14. veka, sagrađenog u vreme vladarine Karla Anžujskog. Temišvar su osvojili turski osvajači 1552. godine, od kada je pod njihovom upravom do 1718. godine, kada Banat prelazi pod vlast Austrije, sledećih dva veka. Temišvar je do 18. veka bio močvarno područje, kada, zbog privrednog i društvenog razvoja, nastaje potreba za izgradnjom kanala na reci Begi, radi isušivanja močvarnog tla i snabdevanja vodom. Izgradnja kanala na reci Begi je počela 1728. godine, a prvi brod je već 1736. godine zaplovio Begom, Tisom i Dunavom do Pančeva, u ukupnoj dužini od 116 km.

U delu grada Cetate, posebno na Trgu Ujedinjena i Trgu Slobode u Temišvaru su dobro očuvane barokne građevine, koje potiču iz 18. veka. Veoma elegantne palate u stilu secesije imaju istorijsku vrednost i daju Trgu Pobede – Victoriei Square osnovni izgled. Celokupan urbani sistem Temišvara odražava stil gradnje iz perioda 1900.-tih godina. U centru Temišvara se takođe nalaze monumentalne građevine ukrašene neo-rumunskim arhitektonskim detaljima i elementima. Oblast Cetate tvrđave u Temišvaru obuhvata istorijske spomenike u jedinstvenom i autentičnom skladu. Istorijsko jezgro Temišvara odlikuje niz urbanih trgova, jedinstven u Rumuniji, od kojih svaki ima različitu veličinu, izgled i arhitektonski stil. Kao veza između Trga ujedinjena – Unirii Square i Trga Pobede – Victoriei Square, Trg Slobode – Libertăţii Square ima centralno mesto urbanog sistema Temišvara. Statua Svetog trojstva na Trgu Ujedinjenja je najveličanstveniji spomenik barokne umetnosti Temišvara i predstavlja gubitke koje je grad preživeo tokom kuge i austrijsko-turskih ratova od 1737. do 1739. godine. U blizini se nalazi fontana sa pijaćom vodom, koja se dobija iz dubine od 408 metara. Glavne linije javnog prevoza koje koriste stanovnici i posetioci Temišvara vode preko trga i povezuju ostale delove grada u četiri pravca, između severa i juga, istoka i zapada. Po estetskim principima, šetnja trgovima Temišvara do oblasti Cetate i ulica koje ih povezuju, oduševljene posetioce “grle” jedan urbani prostor za drugim. Na Trgu Pobede – Victorei trgu se nalazi statua vucice, koju je gradu Temišvaru 1926. godine poklonio Rim, po kopiji statue vučice od bronze iz 5. veka pre nove ere.

Barokna Srpska pravoslavna crkva – Biserica Orthodoxa Sarba, izgrađena od 1745-48, i Patrijaršijski Dvor svetlo zeleno-bele boje /Vicariatul Ortodox Sarb/, izvanredno bogatih ukrasa se nalaze na zapadnoj strani Trga Ujedinjena u Temišvaru. Stara Gradska kuća Temišvara se nalazi na Trgu Slobode i potiče iz 1731. godine, a nosi natpis iz osmanskog perioda, koji je jedini trag o otomanskoj upravi u gradi, osim muzejskih delova izloženih u Muzeju Banata. Većina stručnjaka smatra da ovaj natpis na tursko-osmanskom jeziku, ispisan arapskim slovima označava postojeće tursko kupatilo, koje se nalazi na istočnoj strani trga.

Neki podaci navode da se još 1481. godine u Temišvar doselilo oko 50 hiljada duša iz Srbije, u koju su Turci, posle Maričke i Kosovke bitke, sve više nadirali, plačkali, palili i ubijali. Seobe sa juga ka severu su bile sve učestalije, a mnogi istoričari tvrda da je tao velikih seoba bilo i više od deset. Posle pada Banata pod Turke, ugarski kralj Matija Korvin, u pismu rimskom papi 1483. godine navodi da se tokom protekle četiri godine u njegovo kraljevstvo doselili preko dvesta hiljada Rascijana. 1552. godine su grad Temišvar osvojili turski osvajači. U velikoj seobi pod Arsenijem Čarnojevićem 1690. godine, u krajeve tadašnje Austrougarske monarhije – delove Rumunije i Mađarske, pristiglo je još preko 37000 porodia, koje su u bekstvu od Turaka napustile prostor Kosova, Makedonije, Stare Raške, Šumadije. Nešto kasnije, u 18. veku, između Timiša i Moriša je zabeleženo preko dvesta pedeset naselja u kojima su živeli Srbi. Posle propasti Drugog srpskog ustanka u Srbiji, 1813. godine, u Habsburšku monarhiju se sliva još sto hiljada srpskih izbeglica.

Tek 1716. godine je austrijska vojska, predvođena princom Eugenom Savojskim uspela da oslobodi grad. Temišvar je 1718. godine otvorio prvu pivaru u Rumuniji, a prve novine u Rumuniji i prve nemačke novine u jugoistočnoj Evropi su štampane 1771. godine. Tokom ratova sa Napoleonom, car Franc I je strahovao da bi francuske trupe mogle osvojiti Beč. Stoga je iz predostroznosti, kruna Svetog Rimskog carstva nemačke nacije odneta na sigurno mesto. Ovaj dragoceni objekat, ogromne istorijske i emotivne vrednosti za Austrijance i Nemce je tajno prenet 1809. godine u Temišvar i sakriven. Temišvar je bio prvi grad u Evropi u kome su 1869. godine uvedeni tramvaji koje su vukli konji, sa elekričnim osvetljenem ulica od 1889. godine. Lepa gradska barokna rimokatolicka katedrala u Temišvaru je sagradena sredinom 18. veka, kada je Austrougarska carevina konačno osigurala ovo područje od turskog uticaja. Ova crkva datira iz 1736. godine i predstavlja najznacajniju versku gradevinu u regionu Banata. Oslikavanje glavnog oltara je delo Mihaela Angela Unterbergera, direktora Akademije lepih umetnosti u Beču u vreme građenja katedrale.

Znamenitosti i turističke atrakcije Temišvara : Trg Union, Trg Slobode, Tvrdava bastion, Crkva Banatske Pravoslavne Eparhije, Banatska Filharmonije sa nezaboravnom muzikom i dzezom, Srpska Pravoslavna crkva, Rimko-katolička crkva, Palata Lloyd, Barokna Palata, Park ruza i Zamak Hunyad – najstariji spomenik Temišvara. Crkva Banatske Pravoslavne Eparhije je najviša crkva u Rumuniji i jedna od najvecih crkava u drzavi, koja se vidi sa velikih udaljenosti i predstavlja simbol Temišvara. Ova crkva je jedinstvena po svom arhitektonskom stilu, sa 11 tornjeva, krovom pokrivenim obojenom keramikom, kao i po skladnosti njenih zvona.

 

SHARE IT: