Stari Bar

Utvrđenje Stari Bar – Antibaris – je istorijsko mesto grada Bara, smešteno na vrhu uzvišenja pod planinom Rumijom, na površini od 4 hektara, samo 4 km od mora. Poznata i kao Stari Bar, tvrđava je muzej na otvorenom i najveće i najznačajnije starovekovno-antički grad i srednjovekovno arheološko nalazište na Balkanu, koje je sasvim nedovoljno arheološki istraženo. Zauzimajući površinu od 4,5 hektara, Stari Bar i ostaci preko 600 javnih i crkvenih građevina svedoče o kulturnom i arhitektonskom značaju svih perioda mediteranske istorije današnjeg Bara. Ovde su ostaci starog rimskog grada, poznatog kao Antivarium. Izuzetan značaj Starog Bara je zapravo mešavina različitih stilova nasleđa i kultura, vidljivih na pojedinačnim građevinama, kao što su romaničke, gotske i renesansne građevine, dok je u doba Turskog carstva, srednjovekovni grad dobio istočnjačka obeležja. Stari Bar obuhvata stenovite padine podnožja planine Rumije, dok je sa istočne i južne strane zaštićen skoro vertikalnim, nepristupačnim krševitim planinskim vrhovima. Stari Bar je potpuno napušten posle razornog zemljotresa u Crnoj Gori, 1979. godine, a novo naselje današnjeg Bara je nastalo na udaljenosti od par kilometara.

Za Stari Bar se zna da su ga osnovali Anti, te osvojila ilirska plemena, zbog njegovog odličnog odbrambenog položaja, iako se prvi put pominje u dokumentima iz 8. veka n.e. Posle toga, uspon mediteranskih civilizacija i Vizantije ostavlja veoma vidljive tragove na arhitekturi grada. Prvi pisani podaci o ovom starom gradu – tvrđavi potiču iz 9. veka, kada ga pominje Mihajlo Vojislavljević, prvi Kralj Crne Gore, krunisan 1077. godine u Baru.

Stari Bar bio je centar države Duklje, a od 1089. godine se ovde nalazi Barska arhiepiskopija, kada Bar, kao i okolni primorski gradovi i oblasti, 1183. godine ulazi u sastav srednjovekovne države srpske dinastije Nemanjića. U Duklji se srednom 12. veka nailazi na prve tragove težnje za crkvenom samostalnošću u odnosu na Dubrovnik, što je u državi Vukana Nemanjića preraslo u faktičko stanje 1199. godine, jer je tada na saboru u Baru osnovana Barska arhiepiskopija. Krajem prve polovine 13. veka dolazi do sukoba dubrovačke i barske crkve oko nadležnosti nad dukljanskim gradovima, koji je vođen pred papskom kurijom. Najveći procvat Stari Bar doživljava u doba vladavine Nemanjića, od 1180. do 1360. godine. U to vreme je imao povlastice srpskih vladara, gradsku autonomiju, statut, grb i sopstveni bronzani novac. Posle pada države Nemanjića, Barom vladaju Balšići, Mlečani, despot Stefan Lazarević i ponovo Mlečani. U poslednjem periodu mletačke vlasti (1441–1571) moć grada primetno opada, najviše zbog čestih turskih napada. U 15. veku Bar potpada pod Mletačku vlast, a Turci ga preuzimaju 1571. i vladaju celom oblašću više od 300 godina.

Bar je poznat kao kulturna i verska lokacija u kojoj je u 12. veku napisana “Hronika Popa Dukljanina”, prvo književno delo na južnoslovenskom tlu. Većina građevina Starog Bara potiče iz Srednjeg veka i perioda Renesanse. Ostale građevine Starog Bara pripadaju periodu turske okupacije. Od svih građevine smeštenih u okviru gradskih zidina Starog Bara većina je u ruševinama. Arhitekturu građevina za stanovanje odlikuju gotski, renesansni i orijentalni elementi. Arhitekturu Starog Bara čini moćni utvrđeni sistem zidina izgrađen u 15. veku i tokom 16. veka, sa kulama i povezanim odbrambenim zidinama. Ovde su ostaci 17 crkava, od kojih su neke konzervisane i obnovljene. U neposrednoj blizini arheoloskog parka i nalazista Starog Bara su mnoge srednjovekovne crkve, mostovi, veličanstveni akvadukti sa kraja 16. i početka 17. veka, kojim se Stari Bar vekovima snabdevao pitkom vodom, kao i prese za ceđenje maslinovog ulja i mlevenje brašna. U blizini Starog Bara je jedan od kurioziteta regiona – drvo masline stare više od 2000 godina. Planina Rumija /1594 metara/ se uzdiže iznad Bara. Do Rumije se moze stići sa zapadne strane stazama iz Starog Bara, kao i sa istoka, iz Gornje Briske. Stara maslina se nalazi na magistralnom putu Bar – Ulcinj. Čim se izađe iz Bara stoji natpis “Stara maslina”. Ostaci srednjovekovnog grada Haj-Nehaja, podignutog u 15. veku, se nalaze na oko 10 km severozapadno od Bara, na nepristupačnom brdu iznad mora na nadmorskoj visini od 225 metara. Izgradili su ga Mlečani, a prvi put se Haj Nehaj pominje 1542. godine, a Turci su je dogradili i učvrstili u 16. veku. U samom gradu nalazi se crkva Svetog Dimitrija iz 8. veka, sa dva oltara (pravoslavni i katolički), starija od samog utvrđenja, okruženja čvrstim zidinama, sa brojnim puškarnicama i odbrambenim kulama.

Prvi srpski svetitelj, Jovan Vladimir, zaštitnik je grada Bara i na njegov dan mu se odaje velika počast u ovom crnogorskom gradu. Za njegov praznik ulicama Bara prolazi svečana litija uz crkvene zastave i ikone, slaveći sveca. Na centralnom gradskom trgu u Baru postavljena je 2001. godine bronzana skulptura Kralja Jovana Vladimira visoka 4 metra, rad akademskog vajara Nenada Šoškića. U vreme letnjih meseci, posebno u julu i avgustu, u Baru se održavaju razne manifestacije i festivali. Najznačajniji kulturni festival je „Barski ljetopis”, a održavaju se još i „Susreti pod starom maslinom”, „Dani Mrkojevića”, „Plivački maraton”, kao i brojne predstave, koncerti, izložbe…

 

 

SHARE IT: