Skadar Albanija

Skadar je jedan od najstarijih gradova današnje Albanije, među drevnim naseljima Balkana, bogatim istorijom  i nasleđem. Skadar je i važan kulturni i privredni centar Albanije, sa oko 90000 stanovnika. Grad Skadar se nalazi u severoistočnom delu Albanije, na jugu ravnice Mbishkodra, uz Skadarsko jezero, između ušća reka Drima, Kiri i Bojane, planine Tarabos i jedinstvene tvrđave Rozafe. Taraboš je brdo u severozapadnoj Albaniji, čiji manji deo se nalazi i u primorskom delu Crne Gore. Taraboš je zapravo izduženi jugoistočni grebenski ogranak planine Rumije, koji se pruža paralelno sa južnom obalom Skadarkog jezera i čiji se krajnji jugoistočni obronci spajaju sa rekom Bojanom i gradskim područjem Skadra.

U 7. veku p.n.e. su teritorije današnje Albanije naseljavali drevni preci albanskog ili srpskog naroda, tj na ovom području je u kontinuitetu prisutno autohtono pravoslavno stanovništvo istorijskih srpskih država. Grad Skadar, poznat kao Scodrinon je 181. godine p.n.e. postao prestonica Ilirske države. 168. godine p.n.e su Rimljani porazili Ilire i osnovali protektorat Scutari Ilirikuma, u sastavu rimske provincije Makedonije, gde su se spajali drevni trgovački putevi iz pravaca Dunava i Egejskog mora. Rimsko Carstvo je podeljeno 395. godine, a teritorija današnje Albanije je pripala Istočnom /Vizantijskom/ Carstvu. Za vreme vladavine cara Dioklecijana Skadar postaje sedište srpske provincije Prevalitane /Praevalis/, a posle podele na Istočno i Zapadno rimsko carstvo /395/, pripao je Vizantiji i ušao u sastav Dračke teme /thema Dyrrachion/. Posle deobe Rimskog Carstva u 395. godini, područje današnje Albanije je pripalo Istočnom Rimskom Carstvu – Vizantiji. Sledećih vekova su područje današnje severne Albanije osvajali Huni, Vizigoti i Ostrogoti, a Vizantijsko Carstvo je ponovo osvajalo ovu teritoriju u nekoliko navrata.

Skadar je bio srpska istorijska prestonica od 490. do 1171. godine. U prvoj polovini 10. veka je ovo područje bilo pod vlašću Bugarskog carstva. Župan Časlav Klonimir iz dinastije Vojislavljevića je oslobodio srpske istorijske teritorije od vlasti Vizantinaca i Bugara. Grad Skadar je u drugoj polovini 10. veka postao prestonica dukljanske države za vreme vladavine Svetog Jovana Vladimira, koji je uspešno branio grad od napada arbanaških plemena. Kralj Konstantin Bodin od Duklje i Dalmacije je u Skadru 1101. godine primio krstaše krstaškog rata. Posle perioda dinastičkih borbi, Skadar je postao deo Zete, srpske države podređene velikom županu Raške. Skadar je bio sedište kneževa i kraljeva srpskih srednjovekovnih država Zete i Raške : Mihajla, Bodina, Vladimira, Dobroslava, Gradine i Draginje, te sedište srednjovekovnih država kneza Jovana Vladimira, kralja Milutina i cara Dušana. U 11. veku je grad Skadar pod vlašću srpskih vladara Zete – današnje Crne Gore, koji su razvili privredu grada i pretvorili ga u centar srednjovekovne države. Srbi su svoju najveću tvrđavu nazvali Rozafa po gradu Risafe u Maloj Aziji, na granici prema državi Sasanida u Persiji – danas gradu u ruševinama u centralnoj Siriji, gde je početkom 4. veka brutalno stradao sveti hrišćanski ratnik Sveti Srđ, odakle se kult ovog mučenika proširio širom Rimskog carstva. U blizini Skadra, oko 10 km, u selu Sirč, na platou reke Bojane se nalazio srpski pravoslavni manastir Svetog Srđa i Vakha. Ova crkva je sagrađena verovatno na ostacima ranije svetinje iz 6. veka, u periodu vladavine cara Justinijana, a obnovljena u 11. veku, kao deo benediktinskog manastira. Manastir Svetog Srđa je bio grobna crkva mauzolej 6 zetskih i raških vladara i kraljevaMihajla, Bodina, Vladimira, Dobroslava, Gradine i Draginje. Tokom srednjeg veka je ovde bio utvrđeni grad Svetog Srđa sa trgom i carinarnicom. Srpska kraljica Jelena sa sinovima Dragutinom i Milutinom je veoma poštovala starinu i značaj ove svetinje i sagradila je novu crkvu 1290. godine, koja je postala najveća svetinja na području Barske arhiepiskopije. Na kamenoj ploči koja se danas nalazi u Narodnom muzeju u Skadru, uklesan je natpis koji potvrđuje ktitorstvo kraljice Jelene sa sinovima nad manastirom Svetih Srda i Vakha. Manastir svetih Srđa i Vakha stradao je od Turaka krajem 16. veka i danas se ovde vide samo ruševine i ostaci.

Tokom 11. veka, 1043. godine je Skadar bio sedište srpskih vladara Zete – današnja Crna Gora, koji su razvili privredu i trgovinu i premestili u grad Skadar centar srednjovekovne države Zete, koji je od 1067. godine vladičansko sedište. Od 1355. godine je Grad Skadar je pripao upravi porodici Balša, feudalnim vladarima tadašnje severne Albanije i delova Crne Gore – Zete. Pod navalom osvajačkih Osmanlija, porodica Balša je 1396. godine prodala grad Mlecima, koji su ga preimenovali u Scutari i obnovili tvrđavu. Lokalnim srpskim ustankom su Mlečani isterani iz Skadra 1403. godine.

Turski osvajači su osvojili današnju Albaniju 1385. godine, a grad Skadar 1479. godine. Turska otomanska vlast i uprava je u Albaniji trajala više od 500 godina. Kako su snage otomanskih osvajača slabile, albanske feudalne vođe su snažile i podigle begove na ustanak. Njihova vlast je bila podeljena na dve polunezavisne celine, koje su bile pašaluci. Skadar je bio centar Pašaluka Bušatlija, čiji je vođa Mahmut Paša Bušatlija osnovao nezavisnu albansku kneževinu, koju su Turci ubrzo ukinuli. Skadar je tada imao 50000 stanovnika i bio je veliki trgovački centar, sa šest konzulata, privrednom komorom i velikim bazarom, koga čini 2500 radnji i 80 zanatlija. Grad Skadar je prosperirao na zanatstvu – proizvodnji svile, tkanina, oružja i predmeta od srebra. Sredinom 18. veka albanski intelektualci počinju zagovaranje obrazovanja na albanskom jeziku /koje je bilo zabranjeno tokom turske vladavine/. U 19. veku je Skadar važio za trgovački centar Balkana, sa preko 3500 trgovina, u kojima su odeća, koža, duvan i barut bili najvažnija roba. Posle pobede Ruske Carevine nad Turskom Imperijom, privremena vlada je proglašena 1881. godine, da bi je Turci brzo zabranili.

Tokom Balkanskih ratova i Prvog Svetskog rata, utvrđeni grad Skadar su od otomanske vlasti, uz velike gubitke, oslobađale značajne snage srpske i crnogorske vojske, koje konačno ulaze u grad aprila 1913. godine, kada je zapaljen skadarski baazar. Srpska vojska je 29. marta prekinula svoju akciju pod Skadrom, ali je kralj Nikola nastavio operacije ne želeći da, ustupivši, izgubi i od ličnog i od vojničkog prestiža Crne Gore. Skadar se predao Crnogorcima 10. aprila, ali ga ovi nisu mogli zadržati. Velike sile su posredovale na Cetinju i kralj Nikola je, posle nedelju dana, ustupio grad njima, na šta su trupe velikih sila posele grad 18. aprila. Srpska i crnogorska vojska su primorane da napuste grad Skadar maja 1913. godine, na osnovu odluka Ambasadora Londonskog kongresa, koji je Skadar dodelio novoformiranoj državi Albaniji. Tokom Prvog Svetskog rata crnogorska vojska je još jednom ušla u Skadar, 27. juna 1915. godine. Januara 1916. godine je grad Skadar pod upravom Austrougarske. Posle Prvog Svetskog rata, međunarodna vojna uprava Albanije je privremeno bila smeštena u Skadru, da bi u martu 1920. godine Skadar podpao pod upravu nove državne vlade Albanije u Tirane. Tokom Drugog Svetskog rata Skadar se borio protiv jedinica italijanske vojske, kojima su se kasnije suprostavili odlučnim otporom, štrajkovima i protestima. Pokret otpora su organizovali komunisti, što je kasnije stvorilo odrede komunističke partije. Skadar je oslobođen od Nemaca 19. novembra 1944. godine.

Skadar danas ima 50000 stanovnika i razvija se u trgovački centar, sa 6 konzulata, Privrednom komorom i starim bazaarom, sa oko 2500 radnjica i 80 zanatskih struka. Skadar je međutim zadržao karakteristike nekadašnjeg izgleda, sa uskim ulicama, visokih kamenih zidova na obe strane i visokim kapijama. Na glavnoj ulici u Skadru su dvospratne kuće, svetlih fasada, čiji je drugi sprat često lepo ukrašen i drugačiji od prvog. Veliki deo Skadra je obnovljen posle Drugog Svetskog rata, sa širokim pravim ulicama i visokim javnim i stambenim zgradama. Grad Skadar se širio izgradnjom novih delova, a u severnom delu je izgrađena industrijska zona.

Neki od spomenika kulture Skadra su srednjovekovna Tvrđava Rozafa, koju su zidala tri brata srpske vlastelinske porodice Mrnjavčevića – Vukašin, Ugleša i Gojko, Mesi most, tursko kupatilo (hamam), Plumbi – olovna – džamija i mnoge stare građevina sa spefičnim izgledom drevnog Skadra.

Tvrđava Rozafa, koja dominira gradom je jedan od najvažnijih spomenika Albanije. Rozafa je sagrađena na uzvišenju iznad spajanja reka Bune /Bojane/, Drima i Kiri. Tvrđava Rozafa je ovalnog oblika, promera 600 metara i zauzima površinu od 6 hektara, sa čijeg vrha se pruža veličanstven pogled. Tvrđavu Rozafu sa 7 kula su uspešno obnovili Mleci i Turci, na temeljima stare Ilirske-srpske tvrđave. Gradnja tvrđave Rozafe je povezana sa legendom. Tri brata zadužena za gradnju tvrđave su primećivala da je njihov rad uništen tokom noći. Dobili su savet od mudrog starca da tokom noći postave nekoga živog na zidove, da bi smirio đavole koji urušavaju gradnju. Braća su odlučila da žrtvuju prvu od snaja koja dođe sutradan da im donese ručak. Dva starija brata su upozorila svoje žene, tako da je Rozafa, žena najmađeg brata – bila žrtvovana. Ona je pristala, ali je tražila da izgrade mali otvor u zidu, kako bi nadojila svog malog sina. Rozafina česma, pravi otvor iz koga izvire voda, se i danas vidi na ulaznoj kapiji skadarske tvrđave Rozafe. To je mesto hodočašća trudnica. Ova legenda je veoma poznata na Balkanu, po radovima čuvenih pisaca, kao što su Ismail Kadare (Most sa tri luka) i Ivo Andrić (Na Drini cuprija).

Ostaci srpske Pravoslavne crkve Svetog Stefana u Skadru se nalaze u današnjoj Albaniji, koja je nastala voljom velikih sila 1912. godine. I pored falsifikovanja srpske istorije, zvanični dokumenti, od kojih se neki nalaze u Venecijanskom arhivu, svedoče da je Skadar još u ranom srednjem veku bio prestonica srpske srednjovekovne države, i da su ovim područjem vladale srpske dinasije Vojislavljevići, Nemanjići, Balšići, Lazarevići, Brankovići, Crnojevići, itd., sve do pada srpske države u tursko ropstvo. O tome svedoče i ostaci sistematski rušenih crkava, grobalja, drevnih kula i srpskih naselja, kao i mnogi predmetikoje se čuvaju u Muzeju u Skadru.

Grad Skadar leži neposredno uz Skadarsko jezero, tako da njegovi stanovnici koriste plažu Siroku za rekreaciju.

Nekoliko kilometara severno od Skadra, u selu Mes /Ura e Mesit/, na mestu gde reka Drim svojim tokom odvaja polja od padina planine Drišti i visoravni Čukalj se  nalazi kameni otomanski most – vijadukt, dužine preko 100 metara, sagrađen oko 1770. godine, na trasi drevnog trgovačkog puta Via Egnazia – Ignatijevog puta, koji je povezivao Skadar i Konstantinopolj. Mesi most je izgradio Mehmed Paša Bushatlija, koji je mudro upravljao svojim pašalukom i omogućivao da važna skadarska luka razvije trgovinu sa Zapadom. Mesi Most je služio za prevoz poljoprivrednih proizvoda iz planinskih područja severne Albanije do Jadranskog mora. Most Mesi je širok 3,4 metara i ima oblik zaobljenog stepeništa. Mesi Most je zaštićeni spomenik kulture i jedan od najvećih mostova u Albaniji.

 

SHARE IT: