Sarmizegetusa Dačke tvrđave na planini Orastie

Dačke tvrđave Sarmizegetusa Regia iz 1. veka pre nove ere, raštrkane od Planina Orastie do skoro nepristupačnih vrhova Planine-Nacionalnog Parka Retezat, deo su UNESCO svetskog kulturnog nasleđa i predstavljaju apsolutno zadovoljstvo za arheologe i istraživače drevnog nasleđa. Sarmizegetusa Regia (takođe poznata kao Sarmisegetusa, Sarmisegethusa, Sarmisegethuza, Ζαρμιζεγεθο?σα (Zarmizegethousa), Ζερμιζεγεθο?ση (Zermizegethouse)) je bila glavni grad, moćno utvrdeno sedište kralja Decebela i najznačajniji vojni, verski i politički centar drevnih Dačana.

Sagrađeno na 1200 metara visokoj planini, utvrđenje Sarmizegetusa je bilo središte strateškog odbrambenog sistema u planinama Orašte, obuhvatajući šest tvrđava. Sarmizegetusa Regia je bila dačko sedište pre brutalnih osvajačkih ratova Rimskog carstva. Izgrađene u svrhu odbrane glavnog grada Dačke kraljevine Sarmizegetusa, tvđave obuhvataju ostatke šest utvrđenja u Baniti, Vapalni, Costesti – Blidaru, Costesti – Cetatuie, Luncani – Piatra Rosie, kao i predrimski glavni grad Dakije – Sarmisegetuzu, koji su predstavljani središte moći koje je jednostavno branjeno čak i od napada iz udaljenih delovima dačkog kraljevstva. Dačka utvrđenja Sarmizegetusa Regia predstavljaju nesvakidašnji spoj tehnika vojne i religiozne arhitekture i ideja klasičnog sveta i poznog Gvozdenog doba Evrope. Najznačajniji ostatak svetilišta Sarmizegetuse je Sarmizegetusa Regia, veliki, skoro okrugli astronomski hram. Nalazišta i svetilista Sarmizegetuse su izuzetno zanimljiva posetiocima, budući da predstavljaju jedine ostatke nekadašnje veoma moćne kulture predrimske dačke države. Ptolomej navodi da se Dačko kraljevstvo tokom vladavine kralja Decebela graničilo područjem na zapadu do reke Tise, na severu Karpatima i na istoku rekom Dnjestrom. Ovo ogromno područje, ciji su veci deo naseljavali Kelti, Sarmati i drugi narodi, kao i Dačani, osvajano je žestokim i odlučnim rimskim napadima, svakako ne bez krvoprolica. Šest odbrambenih tačaka, koje su bile srce Dačke Kraljevine su početkom 2. veka osvojili Rimljani. Njihovi široki i dobro očuvani ostaci se nalaze u veličanstvenoj prirodi, dajući uzbudljivu predstavu moćne i napredne civilizacije.

Civilizacija Geta i Dačana se u tračkoj istoriji može odrediti mnogo ranije od prvog Herodotovog spisa koji je pominje u 7. veku pre n.e, kao “najhrabrije i najodvaznije od svih Tračana”. Dačani su bili jedini (i poslednji) protivnici Rima u Evropi, koji su mu zadavali muke i predstavljali pretnju… kulturoloski, politički i vojno. Geti su naselili ravnicu oko Dunava, a Dačani središnji i zapadni deo između Karpata i Dunava. To je bila autentična kultura gvozdene ere, koja se bavila poljoprivredom, stočarstvom, ribolovom i metalurgijom, kao i trgovinom sa grčko-rimskim svetom. Kada su nastale grčke kolonije duž severnih obala Crnog mora, Geto-dačanski vladari su sa njima uspostavili bliske veze i proširili svoju odbranu. Geto-dačansko kraljevstvo sa kraja 1. milenijuma pre n.e. je dostiglo izuzetno visok kulturni, privredni i društveni stepen, koji se ogleda u grupi utvđenja, koju čini spoj tehnika i spoljne i unutrašnje tradicije vojne arhitekture klasičnog sveta, stvorivši jedinstven stil. Dački vladari su intenzivno bili uključeni u unutrašnju politiku Rimskog carstva i shodno tome znatno stradali od rimskih osvajačkih pohoda. Donja granica rimskog carstva na srednjem i donjem toku Dunava (limes) je stalno bila pod prekograničnom opsadom, što je 86. godine označilo početak perioda brojnih krvavih rimsko-dačkih ratova.

Colonia Ulpia Traiana Augusta Dacica Sarmizegetusa je bila najznačajniji vojni, religiozni i politički centar rimske Dakije, preuzet posle rimskog osvajanja. Nekadašnje dačko utvrđenje sa 6 delova, sagrađeno na planini visokoj 1200 metara je predstavljalo osnovu odbrambenog sistema u području planina Orastie. Odbrana koju su Dačani koristili radi očuvanja centra svog Sarmizegetusa regiona je obuhvatala 3 pojedinačna utvrđena elementa : najstariji sa utvrđenjima izrazitih fizičkih karakteristika, koji se sastojao od utvrđenih strana i jarkova. Drugu grupu odbrane su činile tvrđave, dok je poslednja zona odbrane bila linijska odbrana, koja je onemogućavala prilaz sa određenih strana, povezivanjem dva ili više utvrđenja. Glavni grad Dakije, Sarmizegetusa je obuhvatala tvrđavu, svetilište i građansko naselje. Na uzvišenju Gradište dominira tvrđava, koja je bila centar državne i duhovne vlasti. Svetilište je bilo smešteno u istočnom delu. Prilazi mu se asfaltnim putem sa zapadne strane, ili velikim kamenim stepeništem sa istoka. Civili su živeli oko utvrđenja, u podnožju planine, na izgrađenim terasastim proširenjima. Dačko plemstvo je imalo tekuću vodu, koja je u njihove domove stizala keramičkim cevima. Arheološki nalazi potvrđuju da je dačko društo odlikovao visok kvalitet života.

Dački glavni grad je dostigao vrhunac tokom vladavine Kralja Decebela, koji je u dva rata vojevao sa Rimskim carstvom, protiv cara Trajana, 101-102. godine, kada je u prvom ratu uspešno odbio rimske osvajače, i u ratu 105-106. godine, koji je završen krvavom Bitkom kod Sarmisegetuse i porazom Dačana. Na natpisu otkrivenom početkom 14. veka u selu Gradište, kod Sarmizegetuse piše : “Po naređenju cara Nerva Trajana Augusta, sina Nerve, Decimus Terentius Scaurianus, njen upravnik, naseli dačku koloniju”.

Rimski car Trajan je u proleće 101. godine, obezbedivši granicu carstva na Rajni, preduzeo istrebljivacki pohod na Dakiju. Dački kralj Decebel je ujedinio dačke kraljevine i okupio svoju vojsku u planinama Oraste, gde se sukobio sa mocnim legijama cara Trajana. Neprijatan ishod podele teritorije se dogodio 105. godine kada je Kralj Decebel zarobio rimskog zapovednika Longina, u nemogućnosti da izdrži snažne napade rimskih osvajača. Dački glavni grad i utvđenje su nadjačani, a Decebel je izvršio samoubistvo, kako bi izbegao zarobljavanje. Ovaj rat je detaljno prikazan na reljefu Trajanovog stuba u Rimu. Padom Dackog kaljevstva – raspalo se i dačko drustvo. Neki su izbegli, a neki koji su ostali su odvedeni u ropstvo. Veliki broj stanovnika je ili iskorenjen ili proteran prema severu. Veoma uslojena najvisa drustvena klasa je desetkovana i uništena, a preostali su izgubili svoj status. Sveštene vlasti su takođe nestale sa Dackim kraljevstvom, te nema očuvanih podataka o religiji Dačana tokom rimske vlasti. Dacani koji su ostali su dozivljavali velike teskoce u drustvenim spajanjima u rimsku provinciju. U drugim osvojenim podrucjima, Rimljani su sarađivali samo sa saucesnicima i aristokratijom koju su bili spremni da priznaju novu vlast, ali u Dakiji je aristokratija nestala, ostavljajuci svoj narod bez predstavnika. U tom društvenom vakumu, kao i zbog nestanka stanovništva, Trajanu i njegovim naslednicima je bilo moguće da ohrabre stanovništvo iz drugih delova Rimskog carstva da nasele osvojenu Dakiju.

Car Trajan je naselio Dakiju Rimljanima i priključio njenu teritoriju Rimskom carstvu. Trajanovim osvajanjem Dakije je Rimskoj imperiji omogućena eksploatacija izuzetno bogatih rudnika zlata. Rimljani su osvojili ogromno bogatstvo i odmah počeli korišćenje bogatih dačkih rudnika. Pobeda Rimljana je obeležena izgradnjom Trajanovog stuba u Rimu, na kome su u plitkom reljefu prikazani najznačajniji detalji dačkih ratova. Dakija je postala rimska carska provincija, a dačke tvrđave su opljačkane, dok su Rimljani osvajanjem ostvarili značajnu vojnu i materijalnu korist. Osnovana su nova rimska naselja i gradovi, ali ni jedno na mestima nekadašnjih dačkih naselja, sa izuzetkom Sarmizegetuse, koja je dobila zvučno rimsko ime Colonia Ulpia Traiana Augusta Dacica Sarmizegetusa.

Colonia Ulpia Traiana Augusta Dacica Sarmizegetusa je bila sedište i najveći grad rimske provincije Dakije, po osvajanju naknadno preimenovan u Ulpia Traiana Sarmizegetusa, po imenu nekadašnjeg dačkog centra, udaljenog oko 40 km, u planinama. Sagrađen na mestu vojnog logora 5. Makedonske legije, grad su naselili veterani dačkih ratova. Grad Ulpia Trajana je u 2. i 3. veku bio politički, administrativni i verski centar rimske Dakije, sa oko 20000 – 25000 stanovnika i jakim utvđenjima, na području od oko 30 hektara. Colonia Ulpia Traiana Augusta Dacica Sarmizegetusa – glavni grad Rimske Dakije je nastao u podnožju planine Retezat, u jugozapadnom delu regiona Hateg, kao prvi glavni rimski grad dačke provincije i prvi rimski grad severno od Dunava, u području jugozapadne Transilvanije. Tačno vreme osnivanja grada nije poznato. Neki kažu da prvo naselje potiče iz perioda između 106. i 107. godine, dok neki smatraju da je grad osnovan između 108. i 110. godine. Naselje je nalazilo na 8 km od prolaza između Banata i Transilvanije, čiji je drevni naziv bio Tapae – danas Gvozdena kapija Transilvanije. Graničeći se na jugu sa zlatonosnim planinama i izuzetno dobro očuvanim rimskim rudarskim gradom Alburnus Maior (Rosia Montana), značaj ovog područja je povećan blizinom najpovoljnijeg plovnog puta Transilvanije –  reke Mures, kao i jednim od carskih puteva koji je povezivao Sarmizegetusu sa Apulumom (današnja Alba Iulia), glavnim gradom rimske pokrajine Dacia Apulensis. Istorijski spis Historia Augusta navodi da je kraj rimske Dakije nastupio posle upada Karpa i Gota na Ilirikum i Meziju, ali je po drugim izvorima razlog bio gubitak ove teritorije tokom vlasti Galenijusa, posle čega je, u vreme vladavine Aurelijana, ovo znamenitosti istorijsko mesto potpuno opustelo !

Dački glavni grad Sarmizegetusa je dostigao vrhunac tokom vladavine Kralja Decebela, koji je u dva rata vojevao sa Rimskim carstvom, protiv cara Trajana, 101-102. godine, kada je u prvom ratu uspešno odbio rimske osvajače, i u ratu 105-106. godine, koji je završen Bitkom kod Sarmisegetuse i krvavim porazom Dačana. Dakija je bila deo Rimskog carstva do 274. godine, kada je car Aurelijan napušta, pred neodoljivim napadima i razaranjem Gota. Danas je Ulpia Trajana Sarmizegetusa u ruševinama, sa delimično konzerviranim forumom, amfiteatrom i ostacima nekoliko hramova. U Sarmisegetuza se i danas vide ostaci rimskog foruma i ovalnog amfiteatra od cigle i kamena, u kome su održavane borbe gladijatora. Svetilište Sarmisegetusa je bilo izloženo neprekidnim plačkanjima profesionalnih lopova koji tragaju za legendarnim zlatom i blagom dačkih kraljeva. Muzej Nacionalne istorije Transilvanije će u okviru četvorogodišnjeg projekta istražiti i obnoviti dačke tvrđave i nesvakidasnje kulturno nasleđe na planini Orašte. Svakako da jedinstveno svetilište Sarmisegetusa zaslužuje mnogo više paznje i nadzora posetilaca, institucija i turističkih poslenika, radi sprečavanja razaranja, krađe ili oštećenja, kao i mnogo rada na razmevanju prirode rimskog osvajanja i načina po kome se može odrediti odnos između Dačana i Rimljana.
Zaljubljenici u pešačenje uživaju u obližnjem Nacionalnom Parku Retezat, osnovanom 1935. godine, koji je najstariji nacionalni park u Rumuniji i svakako jedno od najizolovanijih i najlepših područja divlje prirode Karpata. Nacionalni Park Retezat, koji obuvhata 95000 jutara iskonskih šuma, planinskih livada, planinskih vrhova i oko 80 ledničkih jezera, predstavlja Rezervat biosfere pod zaštitom UNESCO-a i omogućava nezaboravne pešačke doživljaje planinara, vrhovima, rekama i klisurama. Park Prirode Gradistea Muncelului Cioclovina obuhvata zaštićeno područje sa statusom parka prirode, osnovanog 1979. godine na obodu Nacionalnog Parka Retezat na površini od 100 km2, koji obuhvata masiv Sureanu Planina, sa Orašti planinama i Sebesul planinama, kao ograncima, kao i područje oko ostataka dačke i rimske Sarmisegetuse i ostalih dačkih svetilista na planinama Orastie i Gradište, istočno od Hatega.

The Dacians – People of Ancient Times

 

SHARE IT: