Manastir Zavala

Manastir Zavala je nacionalani spomenik Bosne i Hercegovine koji se smatra jednim od najvažnijih središta duhovog života pravoslavaca Hercegovine, oko 40 km jugozapadno od Trebinja, na jugozapadnoj strani plodnog Popova Polja. Manastir Zavala je smešten ispod brda Ostrog, što na ruskom, staroslovenskom i srpskom jeziku znači utvrđenje ili utvrđeno mesto. Oblast Popovog polja je na jugu Hercegovine, a njegov najstariji naziv je Popovo. Najraniji pisani podatak u kome se navodi Popovo kao značajno mesto je pismo Popovske opštine Dubrovačkoj opštini, 1169-1170. godine, iako predanje o drevnosti svetinje govori da je prvobitnu crkvu sagradio car Konstantin sa majkom Jelenom. U 14. i 15. veku je stanovništvo skoro celog Primorja bilo srpske nacionalnosti i pravoslavne vere, a u Stonu na Pelješcu je stolovao srpski knez Miroslav, brat Stefana Nemanje. U Zavali, na lokalitetima oko srušenih crkava srednjovekovne Humske episkopije postoje ostaci oko 45 srednjovekovnih crkava i spomenika, kao i spomenici na ulasku u obližnju pećinu Vjetrenicu, koji čine istorijsku celinu. Jedan od srednjovekovnih spomenika Hercegovine je bio i Popovski grad, srednjovekovno utvrđenje u brdima iznad manastira Zavale. Popovski grad je u istorijskim izvorima poznat i kao grad Hercega Stefana Vukčića Kosače Hercega od Svetog Save.

Manastir Zavala je posvećen Vavedenju Bogorodice. Prema narodnom predanju manastir Zavala je zadužbina kralja Dragutina i kada se govori o vremenu njegovog osnivanja, često se pominje 1271. godina, koja je upisana na jednom starom manastirskom pečatu. Manastir Zavala, uz manastire Žitomislić i Tvrdoš, čini najznačajnije kulturne centre Istočne Hercegovine. U manastiru Zavali se zamonašio Stojan Jovanović, budući Sveti Vasilije Ostroški, koji je 28. decembra 1610. godine rođen u obližnjem selu Mrkonjići, od oca Petra i majke Ane Jovanović.

Specifičnost arhitekture manastira Zavala je uslovljena njegovim usamljenim položajem u krševitom području Hercegovine, koji ga čini isposničkim monaškim prebivalištem. Sa spoljne strane je crkva manastira Zavala jednobrodne osnove, sa polukružnom apsidom na istoku. Severna strana crkvice manastira Zavale je uklesana u pećini, dok su veći deo broda i oltar na južnoj strani velike stene. Ovde je početkom 17. veka boravio čuveni živopisac Georgije Mitrofanović, koji je pre dolaska u Zavalu živopisao manastir Hilandar na Svetoj Gori. U Hercegovini je, osim manastira Zavale, oslikao još i manatir Dobrićevo kod Bileće. Najstariji pisani dokument o manastiru Zavala potiče iz 1514. godine. To je potvrda o prodaji vinograda igumanu Serafijonu. U to vreme su u manastiru Zavali prepisivane važne crkvene knjige. Tokom sledećeg veka je manastirska biblioteka značajno obogaćena novim knjigama iz Sremskih Karlovaca i Beograda, medu kojim su bila i brojna ruska žitija i jevandjelja. U manastiru Zavala je Sveti Vasilije Ostroški započeo svoj monaški život. Tokom Drugog svetskog rata je manastir Zavala pretrpeo veliku štetu, kada su Ustaše uništile i opljačkale njegove vredne zbirke. U poslednjem ratu je manastir ostećen i napušten, a selo Zavala potpuno uništeno. Posle rata je manastir Zavala obnovljen, kada je obnovljen i monaški život. Manastir Zavala, uz manastire Tvrdoš i Zitomislić predstavlja jezgro kulturno-istorijskog i pravoslavnog religioznog života Hercegovine.

SHARE IT: