Manastir Zavala

Manastir Zavala, koji se nalazi oko 40 km jugozapadno od Trebinja, na jugozapadnoj strani Popova Polja, ispod brda Ostrog, što na ruskom, staroslovenskom i srpskom jeziku znači utvrđenje ili utvrđeno mesto. Oblast Popovog polja je na jugu Hercegovine, a njegov najstariji naziv je Popovo. Najraniji pisani podatak u kome se navodi Popovo kao značajno mesto je pismo popovske opštine Dubrovačkoj opštini, 1169-1170. godine, iako predanje o drevnosti svetinje govori da je prvobitnu crkvu sagradio car Konstantin sa majkom Jelenom. U 14. i 15. veku je stanovništvo skoro celog Primorja bilo srpske nacionalnosti i pravoslavne vere, a u Stonu na Pelješcu je stolovao srpski knez Miroslav, brat Stefana Nemanje. U Zavali, na lokalitetima oko srušenih crkava srednjovekovne Humske episkopije postoje ostaci oko 45 srednjovekovnih crkava i spomenika, kao i spomenici na ulasku u obližnju pećinu Vjetrenicu, koji čine celinu. Jedan od srednjovekovnih spomenika Hercegovine je bio i Popovski grad, srednjovekovno utvrđenje u brdima iznad manastira Zavale. Popovski grad je u istorijskim izvorima poznat i kao grad Hercega Stefana Vukčića Kosaće Hercega od Svetog Save. Manastir Zavala je posvećen Vavedenju Bogorodice. Prema narodnom predanju manastir Zavala je zadužbina kralja Dragutina i kada se govori o vremenu njegovog osnivanja, često se pominje 1271. godina, koja je upisana na jednom starom manastirskom pečatu. Manastir Zavala, uz manastire Žitomislić i Tvrdoš, čini najznačajnije kulturne centre Istočne Hercegovine. U manastiru Zavali se zamonašio Stojan Jovanović, budući Sveti Vasilije Ostroški, koji je 28. decembra 1610. godine rođen u obližnjem selu Mrkonjići, od oca Petra i majke Ane Jovanović.

Specifičnost arhitekture manastira Zavala je uslovljena njegovim usamljenim položajem u krševitom području Hercegovine, koji ga čini isposničkim monaškim prebivalištem. Sa spoljne strane je crkva manastira Zavala jednobrodne osnove, sa polukružnom apsidom na istoku. Severna strana crkvice manastira Zavale je uklesana u pećini, dok su veći deo broda i oltar na južnoj strani velike stene. Ovde je početkom 17. veka boravio čuveni živopisac Georgije Mitrofanović, koji je pre dolaska u Zavalu živopisao manastir Hilandar na Svetoj Gori. U Hercegovini je, osim manastira Zavale, oslikao još i manatir Dobrićevo kod Bileće. Najstariji pisani dokument o manastiru Zavala potiče iz 1514. godine. To je potvrda o prodaji vinograda igumanu Serafijonu. U to vreme su u manastiru Zavali prepisivane važne crkvene knjige. Tokom sledećeg veka je manastirska biblioteka značajno obogaćena novim knjigama iz Sremskih Karlovaca i Beograda, medu kojim su bila i brojna ruska žitija i jevandjelja. U manastiru Zavala je Sveti Vasilije Ostroški započeo svoj monaški život. Tokom Drugog svetskog rata je manastir Zavala pretrpeo veliku štetu, kada su Ustaše uništile i opljačkale njegove vredne zbirke. U poslednjem ratu je manastir ostećen i napušten, a selo Zavala potpuno uništeno. Posle rata je manastir Zavala obnovljen, kada je obnovljen i monaški život. Manastir Zavala, uz manastire Tvrdoš i Zitomislić predstavlja jezgro kulturno-istorijskog i pravoslavnog religioznog života Hercegovine.

SHARE IT: