Manastir Studenica

Manastir Studenica

Manastir Studenica, najznačajniji i najveličanstveniji manastirski kompleks srednjovekovne Srbije nalazi se oko 200 km južno od Beograda, 39 km južno od Kraljeva, u dolini reke Studenice, uzvodno od mesta gde se ona uliva u Ibar. Manastir Studenica pripada srpskim svetinjama “Doline kraljeva”, nazvane po brojnim srednjovekovnim manastirima koje su ovde sagradili srpski vladari. Manastir Studenica, okružen mirisnim borovim šumama i potpuno očuvanim prirodnim okruzenjem Specijalnog Rezervata biosfere Golija-Studenica, između planina Radočela /1643 m/ i Čemerna /1348 m/, od nastanka do danas, predstavlja “carsku lavru” i najveći duhovni i kulturni centar srpskog naroda. U okviru programa UNESCO “Covek i biosfera”, Park prirode “Golija” je 2001. godine prikljucen grupi rezervata biosfere i nazvan “Golija-Studenica”.

Bogorodičinu crkvu Studenice je sagradio veliki Župan Stefan Nemanja krajem XII veka /oko 1190. godine/, “u divljini okruženoj zverima, na mestu pogodnom za život monaške zajednice“. Crkvu posvecenu presvetoj Bogorodici – građevinu nebeske lepote je Stefan Nemanja namenio sebi za grobnicu. Nakon smrti velikog župana u manastiru Hilandar, 1199. godine, Stefan Nemanja je ubrzo proglašen svecem i nazvan Simeon Mirotočivi, zbog čudotvornih miomirisa koji su potekli iz njegovog groba. Ovo je smatrano najvećom milosti, te Studenica postaje mesto Simeonovog postovanja. Najmlađi sin Stefana Nemanje, Rastko – u monaštvu Sveti Sava, koji je svojom duhovnošću i mudrošcu 1219. godine uspostavio autokefalnost Srpske pravoslavne crkve i postao njen prvi poglavar – arhiepiskop, u Studenici je napisao “Studenički tipih” kao osnovu za budući ustav Pravoslavne crkve, sa pravoslavnim duhovnim kanonima primenjivim i danas, što je sveukupno doprinelo značaju i ugledu koji manastir Studenica ima. Studenica čuva svete mošti prvih srpskih vladara, među kojima su svete mošti Stefana Nemanje – monaha Simeona i pokrov na kovčegu Kralja Stefana Prvovenčanog.

Spoljašnji izgled Bogorodičine crkve manastira Studenice je u romaničkom stilu, od oblikovanog i poliranog belog mermera /jedina srpska svetinja takvog spoljnog izgleda/, sa predivnim skulpturnim ukrasima na fasadi, ulaznim vratima, portalima i prozorima, dok su arhitektonski oblici građevine vizantijski /taj srećan spoj dva shvatanja arhitekture proizveo je novi, specifičan stil, koji nazivamo raškom arhitektonskom školom, u kome se Bogorodična crkva Studenice smatra njegovim najsavršenijim primerom, te je služila kao kraljevski mauzolej i model budućih zadužbina srpskih vladara/. 1245. godine je Kralj Radoslav dogradio veliku pripratu sa spoljnim polukružnim kapelama na zapadnom delu Bogorodičine crkve Studenice. Zajedno sa gradnjom Bogorodičine crkve manastira Studenice, građeni su i zidovi i pirgovi, koji su pružali zaštitu životu monaške zajednice. Na osnovu upisanog krsta koga zatvaraju čvrsti bedemi, Studenica je trebala da ima lik idealnog, nebeskog grada, da bi ostvarila komunikaciju Ovozemaljskog sa Nebeskim. Zidine manastira Studenice čine skoro pravilan krug, a kule sa trougaonom osnovom su raspoređene u pravilnom ritmu. Manastir Studenica je tokom srednjeg veka uživao veliko poštovanje i bogato darivanje članova dinastije Nemanjić. Sve freske Bogorodičine crkve manastira Studenice potiču iz 1208. godine i veoma su dobro očuvane. One predstavljaju remek-delo nepoznatog majstora, verovatno iz Konstantinopolja, koji je bio jedan od najboljih slikara pravoslavnog sveta svoga vremena. Monumentalna i potresna kompozicija “Hristovo raspeće” na zapadnom zidu Bogorodicine crkve u Studenici, izvedena na jasnoj tamnoplavoj podlozi posutoj zvezdama, toplookernih figura raspetog Hrista, blagog izraza lica, kao i drugih učesnika religiozne drame, sa impresivno slikovitim ljudskim dimenzijama stradanja, bola i dostojanstva, ostvaruju harmoniju i predstavljaju najveća dela vizantijske umetnosti 13. veka.
Manastirski kompleks Studenica obuhvata četiri svetinje : Bogorodičina crkva, Crkva Svetog Nikole, Crkva Svetih Joakima i Ane /Kraljeva crkva/, dobro očuvani temelji Crkve posvećene Svetom Jovanu Krstitelju, riznica, Donja i Gornja isposnica Svetog Save, trpezarija, konacište i monaški konaci. Crkva Svetih Joakima i Ane je zadužbina Kralja Milutina iz 1313. – 1314. godine i nosi naziv i Kraljeva crkva. Iako je skromnijih dimenzija, Kraljeva crkva po umetnickom značaju prevazilazi ostale studeničke svetinje. Kraljeva crkva u Studenici je podignuta kao hram sažetog upisanog krsta, sa jarko crvenim osmostranim kubetom. Dobro očuvan živopis Kraljeve crkve u Studenici je pravo remek delo, među kojima se ističu scene koje se smatraju najlepšim delima pravoslavne vizantijske umetnosti sa početka 14. veka : Poklonjenje Hristu – agnecu, Pričešce apostola, Rođenje Bogorodice i Vavedenje Bogorodice. Pretpostavlja se da su freske Kraljeve crkve u Studenici slikali dvorski slikari Kralja Milutina, Mihajlo i Eutihije. Studenicki kompleks je deo svetske kulturne baštine pod zaštitom UNESCO-a od 1987. godine, posle proslave 8 vekova duhovnosti.

U Bogorodičinoj crkvi manastira Studenice počivaju mirotočive netruležne mošti Stefana Nemanje – monaha Simeona, kao i drugi znameniti sprski vladari i svetitelji, kojima se vernici poklanjaju i molitvama zahvaljuju : žena Stefana Nemanje, Ana /monahinja Anastasija/, kralj Vukan /najstariji sin Stefana Nemanje/, kralj Stefan Prvovenčani /monah Simon/, kralj Radoslav /najstariji sin Stefana Prvovencanog/i drugi. Jedinstvenost manastira Studenice čine molitve, mir i božanski izrazi i uzvišenost vizantijsko plave boje njenih veličanstvenih fresaka, čiji je kilogram tokom srednjeg veka bio vredniji od dvostruke količine zlata.

Manastirski kompleks Studenice, duhovni centar nemanjićke Srbije je skladno ujedinjen sa netaknutim planinskim ambijentom i odiše jedinstvenom duhovnošću, spokojem i toplinom. Riznica manastira Studenice čuva neke od najznačajnijih predmeta srpske primenjene umetnosti, uključujući zlatni prsten Kralja Stefana Prvovencanog i Novi zavet iz 15. veka. Konak manastira Studenice je pre nekoliko godina sazgrađen u autentičnom srpskom arhitektonskom stilu, koji udobnošću smeštaja – kvaliteta hotela tri zvezdice, u spokoju najznačajnije srpske svetinje i blagotvornoj očuvanoj prirodi, omogućava uzvišen i prijatan boravak brojnih vernika i gostiju. Studenički konak čine jednokrevetne, dvokrevetne, trokrevetne i višekrevetne sobe sa kupatilima /od kojih neke gledaju na manastir/, udobne opreme, izrađene od punog drveta, sa ikonama koje pozivaju na molitvu, shodno pravilima i ambijentu manastira. U studeničkom konaku su prostrana trpezarija, ukrašena fotografijama manastira Studenice, srpskih svetinja, velikodostojnika i svetitelja Srpske pravoslavne crkve. U trpezariji se poslužuje monaška hrana /bez mesa i mlečnih proizvoda/ ili planinska pastrmka i po dogovoru druga tradicionalna jela, pripremljena od namirnica proizvedenih na manastirskom imanju. Konak manastira Studenice obuhvata i otvoren trem, posebno prijatan za uživanje u čašici manastirskog vina ili prirodnog čaja i duhovnom spokoju, koji, sa belinom fasade i tamnom drvenom konstrukcijom konaka manastira Studenice, čine posebno upečatljiv sklad. Zavisno od perioda godine, posetiocima se u konaku manastira Studenice poslužuje pita sa povrćem kao predjelo, fileti dimljene studeničke pastrmke sa dalmatinskom garniturom i voće ili posni kolač, manastirsko vino u toku večere, za doručak sir, kajmak, proja, kačamak, kiselo mleko, krem čorba od povrća, jelo sa roštilja, salata i poslastica, i posan doručak petkom: proja, kačamak bez mleka, džem, med, tunjevina, slani namazi …

Manastir Studenica je izvor duhovnosti srpskog naroda, u kome je osnovana prva srpska bolnica. U prvoj polovini 20. veka je Manastir Studenica imao sopstvenu hidrocentralu, na čijem mestu je nedavno izgrađena nova mini-hidrocentrala. Nova savremena hidrocentrala na Studenici je izgrađena kao replika Đerdapa, na istom mestu gde je sredinom prošlog veka, prema projektu iz 1927. godine radila jedina mini-centrala koja je studenički kraj snabdevala strujom do 1970. godine.

Manastir Studenica je izvanredan primer srednjovekovnog manastira Srpske Pravoslavne Crkve i značajan član srpske istorije, te omiljena destinacija u našim programima. Poseta veličanstvene Studenice je duhovno i umetničko okrepljenje i doživaljaj za pamćenje.

SHARE IT: