Kultura Srbije

Srpski kulturni identitet počiva na mešavini istočnih i zapadnih kulturnih obrazaca. Vizantijsko Carstvo je bilo poseban tip prožimanja i jedinstven spoj nasleđene rimske državne organizacije i pravnog sistema, nasleđene helenske kulture i hrišćanske vere u svom pravoslavnom obliku. Drevne Srbe su Grci nazivali THRAKOI, po prvom njihovom plemenu koje su upoznali oko reke Marice, pored koje su se još na prelazu između dva poslednja veka nalazile razvaline grada RASA, u nemogućnosti da izgovore RAŠČANI ili RAŠANI, budući da ne poseduju konsonante Š i Č, pa je ostao naziv TRAČANI. Kod Turaka reči Serf, Sirf, Sirfiče, Sirb znače ‘narod od jednog istog roda i kolena’, i to narod slobodan, hrabar, ubojit, nepokoran, ratoboran, dušmanski ili “asij“, odakle potiče  i Sefer ili Serber rat, vojna.

Jedanaest vekova vladavine Vizantijskog carstva je značajno uticalo na srednjovekovnu duhovnost, umetnost i državnost Srbije, iako su posledice latinskog osvajanja od 1204 do 1261 uspostavile znacajne promene u arhitekturi vizantijskog centra. Nasledni uticaji Vizantije se ogledaju u kulturnom nasleđu istočnjačkog duha srpske kulture kroz pravoslavno hrišćanstvo, vizantijski stil gradnje, nastavak intelektualne snage, srednjovekovne manastire, ćirilicu. Na balkanskim prostorima je takođe primetan i uticaj viševekovne otomanske vladavine – nekoliko hiljada reči u srpskom jeziku poreklom su iz turskog jezika, dok se srpska nacionalna kuhinja u velikoj meri sastoji od prilagođenih orijentalnih jela.

2018. godine je pevanje uz gusle upisano u UNESCO listu nematerijalnog svetskog kulturnog nasleđa čovečanstva.

Od 22. do 27. avgusta 2016. je u Beogradu održan 23. međunarodni (svetski) kongres vizantologa u organizaciji Vizantološkog instituta SANU. Svake pete godine Međunarodna asocijacija vizantologa (Association Internationale des Études Byzantines – A.I.E.B.) poverava organizovanje ovakvih kongresa jednom od svojih članova – određenom nacionalnom vizantološkom komitetu. Srpski vizantolozi su po treći put (1927, 1961, 2016) stekli ovo priznanje, kojim su tri puta bili počastvovani još samo vizantolozi Grčke.

 

Kulturno nasleđe obuhvata ne samo pokretnu i nepokretnu kulturnu imovinu, uključujući istorijske i kulturne spomenike, znamenitosti i arhitekturu – versku ili svetovnu, arheološka nalazišta i nalaze, umetnička dela, rukopise, knjige i druge umetničke predmete od umetničkog, istorijskog ili arheološkog značaja, tradicionalnu kulturno imnovinu, kao i naučne zbirke i značajne zbirke knjiga ili arhiva, ili zgrada u kojima su smešteni muzeji, biblioteke ili druge riznice. Istorija naroda na tlu Srbije oduvek je bila burna, ostavivši iza sebe brojne tragove, naravoučenija, drevne nazive, poslovice, verovanja, običaje, tradiciju, mitove, legende, kazivanja, narodno graditeljstvo i poeziju koji su je vekovima označavali. Lepenski Vir u Đerdapu na obali Dunava je bio trajno naseljen još u šestom milenijumu pre n.e. U neolitu su nastala arheološka nalazišta poznata kao nosioci “starčevačke kulture” na nalazištu Starčevo i “vinčanske kulture” u Vinči. Harald Haarmann u svojoj knjizi “The mysteries of the Danube Civilization” dokazuje da je na Balkanu živela civilizacija koja je razvila pismo i koristila prvi pisani jezik. Haarmann ovu kulturu određuje kao “Old European” /staroevropsku kulturu/. Vinča je prva civilizacija sveta i nalazi se u Srbiji, a predstavlja samo jedno od nekoliko centara ove drevne kulture, među kojima su Divostin, Potporanj, Selevac, Pločnik i Predionica… Kontinuitet ovdašnjih drevnih civilizacija se ne prekida – Srbi, Kelti, Skordisci, Anti, Sarmati, Roksolani, Tračani, Iliri, Grci, Rimljani, Vizantinci… Snaženje nemanjićke države je pratilo procvat srednjovekovne kulture Srbije. Rudno bogatstvo Srbije na toku reke Ibar i oko područja današnje Raške – nekadašnjeg centra srednjovekovne srpske države, prvenstveno korišćenje olova, cinka, gvozđa, bakra, srebra i zlata je omogućilo prosvetljenje i podstiče današnja istraživanja ovog područja zbog odgovarajućeg geomorfološkog potencijala za značajne privredne aktivnosti u prošlosti.

Pisanjem biografija srpskih vladara rađa se originalna srpska književnost. Srpski srednjovekovni manastiri se nalaze u području Fruške Gore na severu, duž dolina reka Morave i Ibra do Kosova i Metohije. Kulturno nasleđe je često povezano za osećanjem ponosa i odgovornosti za očuvanje istorijskih, drevnih vrednosti i svedočanstava i tradicija koje predstavlja. Sačuvani srednjovekovni hramovi i vladarske zadužbine Srbije, veličanstveno oslikane pozlaćenim freskama i ukrašene ikonama, svedočanstva su o visokom nivou graditeljstva, umetnosti i slikarstva u srpskoj srednjovekovnoj državi. Miroslavljevo Jevanđelje je najstariji i najlepši spomenik srpske pismenosti, napisan napisan na srpskom jeziku ćiriličnim alfabetom i ukrašen prekrasnim pozlaćenim ornamentima, ilustracijama i ukrasima najverovatnije od 1180. do 1187. godine u manastiru Svetog Petra i Pavla u Bijelom Polju. Miroslavljevo Jevanđelje je jedan od najraskošnijih i najdragocenijih rukopisa svoje vrste i najstarija srpska knjiga na ćirilici. Najbolji graditelji narodne arhitekture Srbije – narodni graditelji su bili pečalbari, sezonski radnici i zidari iz nerazvijenih područja Srbije, sa svojim veštim preduzimačima, kao što su Crnotravci iz regiona Vlasine, po kojima su, vremenom, nazvani svi radnici iz južne i jugoistočne Srbije.

Listu nepokretnih kulturnih dobara Srbije čini 2109 spomenika kulture, 72 prostorno kulturno-istorijskih celina, 167 arheoloških nalazišta i 71 znamenito mesto.
Kulturne ture Panacomp Zemlje Cuda posebno ističu umetnost i kulturu, nadahnuće svesti i srca, brojne akademske sadržaje i posebne iskustvene događaje, koji obuhvataju učešće posetilaca u doživljaju očuvanih običaja, predavanja po pozivu, koncerte, seminare i stručne skupove…..

Na listi nematerijalnog kulturnog nasleđa Srbije su UNESCOu predloženi do sada : molitva – đurđevdanski obred, belmuž, običaj izlivanja i paljena ratarskih sveća, izrada pirotskog kačkavalja, pirotsko ćilimarstvo, filigranski zanat, klesarski zanat, pazarske mantije, zlakuska lončarija, kosovski vez, pevanje uz gusle, groktalica, pevanje iz vika, erski humor.  Tu su i kolo, kolo u tri i kolo u šest, “Rumenka”, sviranje na gajdama, frulaška praksa, sviranja na kavalu, naivno slikarstvo Slovaka, “Lazarice” u Sirinićkoj župi, izrada drvenih čutura u selu Pilica, “Vukov sabor”, ojkača, “Vranjska gradska pesma” i “Čuvanje Hristovog Groba”. Centar za nematerijalno nasleđe Etnografskog muzeja Beograd priložio je Uneskovoj komisiji obimnu dokumentaciju koja na najbolji način ukazuje na značaj slave u srpskom narodu, pre svega kao simbola zajedništva. Slavski obred sastoji se iz prethrišćanskih, hristijanizovanih i hrišćanskih elemenata, što skupa učvršćuje religijski i nacionalni identitet i podržava kulturnu raznolikost.

The Cultural Treasure of Serbia – Tourist Organization of Serbia

U Gomolavi na obali Save /Srem, u Vojvodini, pruža se retka prilika znatiželjnima da prate kontinuitet kultura od oko 5000. godine pre n.e.  do 16. veka. Iz antičkog doba najveću vrednost imaju ostaci grada Sirmijuma u Sremskoj Mitrovici. Uticaji u dodiru kultura Istoka i Zapada vide se na ostacima građevina iz srednjeg veka, a u srpskim pravoslavnim manastirima /12. – 18. vek/ sačuvani su retki primerci srednjovekovne primenjene i likovne umetnosti, rukopisne i štampane knjige.

  ….”Poput stapanja drevnih i slovenskih sastavnih elemenata, slično rimskim i germanskim sastojcima u razvoju i integraciji Zapadne Evrope, Srbi su posedovali slične kulturne i intelektualne crte u razvoju svoje grupne svesti, kojima su očuvali svoju zajednicu i obezbedili grupni identitet i dugovečnost”.  “Srbi” – Sima M. Ćirković

SHARE IT: