Kratovo Makedonija

Kratovo je maleni, miran i živopisni gradić u severoistočnoj Makedoniji, sa preko 7000 stanovnika, 80 km istočno od Skopja, koga odlikuju jedinstveni kameni lučni mostovi, autentična arhitektura, raskošni planinski pašnjaci, kaldrmisane uzane ulice i gostoljubivo stanovništvo. U blizini Kratova se nalazi pravo bogatstvo prirodnih i kulturnih znamenitosti koje morate posetiti i upoznati – lokalitet Kuklica /nesvakidašnji skup kamenih kula/, manastir Svetog Đorđa Staro Nagoričane, manastir Sveti Joakim Osogovski, manastir Svetog Nikole Psača, manastir Lesnovo

Opština Kratovo graniči sa opštinama Staro Nagoričane i Kriva Palanka na severu, Kočani na istoku, Kumanovo na zapadu i Opštinom Probištip na jugu. Kratovo leži na zapadnim padinama Osogovskih planina, na obalama Kratovske reke, na dnu ugašenog vulkanskog kratera, na nadmorskoj visini od 700 metara. Kratovo obuhvata 220 hektara i odlikuje ga umereno kontinentalna klima, sa prosečnom godišnjom temperaturom 11,6°C i prosečnom količinom padavina od 700 mm. Kratovo smatraju jednim od najstarijih urbanih naselja na Balkanu i poznato je “kamenom gradu” Kuklici, starosti 10 miliona godina, sa preko 120 kamenih figura koje dosežu visinu od 10 metara.
U rimskim izvorima se naselje pominje pod imenom Cratiscara, a u vizantijskim Koritos. Trgovina ručno izrađivanim predmetima od zlata, srebra i bakra je praktično tada i nastala i razvijena. Početkom srednjeg veka je grad Kratovo bio značajan rudarski i trgovački centar, sa kolonijom trgovaca iz Dubrovnika. Uz lokalno stanovništvo Kratova, trgovce iz Dubrovnika, ovde su živeli i rudari Sasi, baveći se eksploatacijom ruda olova, cinka, srebra, zlata, bakra i gvožđa iz kratovačkih rudnika. 1282. godine Kratovo postaje važan rudarski centar, zahvaljujući iskusnim rudarima Sasima, koji su potpuno aktivirali rudnike. Kovnica novca u Kratovu je od nastanka bila druga po veličini u Otomanskom carstvu, posle Novog Brda, koja je radila najverovatnije od poslednje decenije 15. veka, kao i tokom prvih šest decenija 16. veka. Značaj ovog mesta se vidi po poseti Sultana Murata koji je, pokrećući svoju vojsku prema Kosovu polju, posetio ovo naselje, već uveliko poznato po zlatu i srebru ! Intenzivna eksploatacija i prerada ruda je trajala i tokom turskog osvajanja, a u periodu od 16. do 18. veka su ovde kovani srebrnjaci. Pored finansijskog značaja, posebna pažnja je posvećivana radnicima u kovnici novca koji su uglavnom živeli u mahali zlatara i mahali kovnice novca, tokom vladavine sultana Sulejmana Veličanstvenog.

Posle austrijsko-turskih ratova, od 1689-1690. godine i Karpoševog ustanka je grad teško stradao, a rudarska okna zatvorena. Eksploatacija ruda u Kratovu je nastavljana do Karpoševog ustanka, kada je grad popuno uništen i rudnik zatvoren. Turci su primorani na povlačenje, posle poraza 1683. godine od austrijsko-poljske vojske u odbrani Beča. Rat je bio posledica ekspanzionističke politike osmanske države koja je svoje imperijalne ciljeve videla u stalnom širenju granica. Ovaj poraz katrastofalnih i dotle neviđenih razmera je doprineo različitim ustancima i nemirima u pokorenim južnim delovima Balkanskog poluostrva. Dok su Austrijanci napredovali u turskim osvojenim područjima u Srbiji, osvajajući područja u dubinu Otomanskog carstva, u Makedoniji se događaju žestoki nemiri, koji vode do lokalnog ustanka za oslobođenje, jer je austrijska vlast podsticala hrišćansko stanovništvo na otpor i borbu protiv otomanske vlasti. Ovaj ustanak je u istorijskim izvorima poznat kao Karpošev ustanak. Život rudara u području Kratova je bio neizdrživo težak. Iskorišćavanje rudara je dostiglo vrhunac, te su se rudari pobunili, pod vođstvom Karpoša – seoskog rudara, koji je, s druge strane, takođe bio i odmetnik. Karpoševi ustanici su oslobili utvrđeno Kratovo i Krivu Palanku i stigli do Velesa i Demir Kapije (Gvozdenih vrata). Zbog toga je turski sultan poslao naredbu velikom veziru Niša, Leskovca i Vranja za napad “odmetničkih snaga”. Čak je poručio da želi da Karpoš bude kažnjen na svaki mogući način. Karpoš je sa već okupljenih 15000 ustanika, uz pomoć austrijske vojske pokušao da zauzme Skopje. Kada se pred Skopjem pojavila austrijska vojska, odbile su je otomanske jedinice, već nekoliko puta prethodno poražene od strane Austrijanaca. Austrijski general Pikolomini je predvodio svoju vojsku u povlačenju kroz Kosovo – tada otomansku provinciju, krećući se prema već oslobođenom Skopju, kroz Kačaničku klisuru. Pikolini je stigao u Skopje 25. oktobra 1689. godine. Nije nameravamo da nastavi prema jugu, već kroz Albaniju, prema Draču, sa ciljem uništenja turske tvrđave. Nažalost, svuda je bila rasprostranjena epidemija kuge. 26. oktobra je general Pikolomini naredio svojim vojnicima da zapale Skopje i posmatrao požar kao Neron, slušajući muziku vojnog orkestra. Sve detalje je zapisao i poslao svome kralju Leopoldu I. Nakon požara se austrijska vojska povuka kroz Kačaničku klisuru i dalje na Kosovo. General Pikolomiji je umro 9. novembra 1689. ujutro. Savezničke snage su bile smeštene u oslobođenim gradovima Krivoj Palanci i Kumanovu. Ovi gradovi su pali pod tursku upravu posle žestokih napada tursko-tatarske vojske. Otomanske snage su okupile svoju vojsku i zapovedništo na veću u Jedrenu, radi dogovora oko problema makedonskih rudara-ustanika pod vođstvom Karpoša. Halil paši je poveren zadatak da uguši oslobodilački pokret i ponovo je osvojio sve gradove i naselja, prethodno oslobođene od ustanika. Skopje se poslednje predalo. Karpoš je zarobljen u Kumanovu i doveden u Skopje. Obešen je na drvetu pored Kamenog mosta, a njegovo telo su osmanski vojnici svirepo raskomadali i bacili u mutnu vodu Vardara. To je bio krvavi i tragični završetak Karpoševog ustanka, početkom decembra 1689. godine.
Rad rudnika u Kratovu je nastavljen 1805. godine, kada ga je zakupio Ali-Beg Majdemdžija. Po zapisima Amu Bua, ovaj grad je tada, 1836. godine imao 56000 stanovnika. Do kraja 19. veka je grad naglo propadao, kada su postepeno nestale brojne lepe zlatare i kujundžijske radionice na čaršiji. Početkom 19. veka su centar rudarenja postali Zletovo i Probistip, dok je u Kratovu rudarenje potpuno zamrlo. Krajem 19. veka je u Kratovu živelo oko 4500 stanovnika, od kojih su značajnu većinu činili Turci. Posle 1912. godine se veći broj Turaka iselio i Kratovo je povratilo duh malog urbanog naselja, te je 1931. godine imalo samo 1833 stanovnika.
Kratovo je sedište opštine Kratovo, koja obuhvata područje od 37,544 ha, sa 31 varošice i 10,441 stanovnika, koji se uglavnom bave rudarstvom. U Kratovu takođe postoji i fabrika Bruce, fabrika plastike i tekstila, kao i odlični uslovi za turizam. Kratovo odlikuju dobro očuvane kuće starog tradicionalnog stila, privlačni kameni mostovi, među kojima su najpoznatiji mostovi Radin, Johchiski i Charsiski (bazaar) most, kao i srednjovekovne kule, od kojih su najpoznatije Simikjevata, Haji Kostovata i Emin Beg kula. Sahat kula je jedna od šest kula koje su očuvane iz srednjovekovnog istorijskog perioda. Na trećem spratu se posetioci odmaraju, uživajući u pogledu na srednjovekovni centar Kratova, sa prozora ili balkona ove kule. U centru Kratova je 1925. godine izgrađena crkva posvećena Svetom Đorđu Novom Kratovcu, kao i spomenik ovom kratovskom mučeniku – svetitelju. Ovaj kratovski svetac je bio žrtva klevete i utamničen, pa teško mučen, stradao na lomači 1515. godine.

 

 

SHARE IT: