Kotor Crna Gora

Kotor je magičan grad smešten u jugoistočnom delu Bokokotorskog Zaliva, koji od 2000. godine smatraju jednim od najlepših fjordova na svetu, kao i područjem najveličanstvenijih pejsaža Mediterana. Boka Kotorska zauzima područje od 87.3 km2 i dužinu obale od 105.7 km, obuhvatajući 4 manja zaliva. Područje Kotora je sa svih strana opasano krečnjačkim masivima veličanstvenih crnogorskih planina : sa jugoistočne strane planinom-Nacionalnim Parkom Lovćen (1749 metara), sa severozapadne ograncima planina – Orjen (1895 metara), Radoštak (1446 metaara) i Dobroštica (1570 metara). Blizina veličanstvenih crnogorskih planina u zaleđu Bokokotorskog zaliva je pogodna za raznovrsne aktivnosti u prirodi (planinarenje,  pešačenje, ribolov…).  Veličanstveni vrhovi i planine u zaleđu Kotora – Lovćen, 1694 metara i Orjen, 1894 metara, dele Bokokotorski zaliv na Hercegnovski zaliv, Tivatski zaliv i Risansko-kotorski zaliv, povezane moreuzima Kumbor i Verige, koji je najuži deo bokokotorskog zaliva – širine samo 300 metara. Verige su ime dobile po ogromnim lancima koji su se u prošlosti podizali sa obe strane obale, kako piratske i druge neprijateljske lađe ne bi mogle da uplove i pljačkaju unutrašnja bogata naselja Bokokotorskog zaliva. Tako je ovaj tesnac bio od strateškog značaja za poslednju trećinu zaliva u kojoj su se razvijala naselja poput Morinja, Risna, Perasta i Kotora, čuvajući bogatstvo i ugled trgovačkih porodica sklonjenih i zaštićenih od nepredviđenih upada.

Boko-Kotorski zaliv je unutrašnji morski zaliv od ukupno 3 zaliva Jadrana koji se otvara prema Jadranskom moru kroz dva druga zaliva – Zaliv Herceg Novog i Tivatski zaliv i kroz tesnace između Rta Oštro i Punte Mirište. Duž čitave obale Boke je niz malih ribarskih naselja i gradova, sa pojedinačnim pričama i istorijom, vrednom istraživanja – Igalo, Herceg Novi, Savina, Meljine, Zelenika, Kumbor, Đenovici, Baošići, Bijela, Kamenari, Kostanjica, Morinj, Risan, Perast, Ljuta, Dobrota, Kotor, Škaljari, Stoliv, Morinj, Prčanj, Muo, Lepetane, Gornja i Donja Lastva, Tivat, Krtoli, Luštica…. .

Bokokotorski Zaliv je izuzetno kulturno područje nastalo skladnom simbiozom prirodnog fenomena i nasleđa koje je stvorio čovek, a na teritoriji Opštine Kotor postoji 192 nepokretnih kulturnih dobara. Kotor, naselje koji se prvi put u izvorima pominje 168. godine p.n.e, bilo je naseljeno tokom drevnih i rimskih perioda, kao deo rimske provincije Daimalacije, pod nazivima Acruvium, Ascrivium ili Ascruvium. Grad Kotor /kasnije nazivan Cattaro/ je bio utvrđen od ranog srednjeg veka, kada car Justinijan 535. godine gradi svoje utvrđenje iznad drevnog Acruviuma, posle pobede nad Ostrogotima. Bedemi moćne kotorske tvrđave, jednog od čuda srednjovekovne fortifikacione arhitekture Jadrana i primorja, nastajali su postepeno u periodu od 9. do 19. veka i predstavljaju neprekinuti pojas zidina oko starog urbanog jezgra i strme litice brda Sveti Ivan /San Giovanni/ iznad grada. Tokom 14. veku se trgovina razvijena u naselju Cattaro, kako je grad nosio naziv do 1918. godine, takmičila sa susedima – Republikom Raguzom i Mletačkom Republikom. Grad Cattaro je stekao nezavisnost od vlasti Mletačke Republike 1420. godine, da bi pripao mletačkoj provinciji Albaniji u periodu od 1420. do 1797., osim perioda otomanske uprave, od 1538. do 1571. i od 1657. do 1699. godine. Pomorska trgovina bokeske mornarice i kotorskih trgovaca je imala značajnu ulogu u privredi i društvenim tokovima grada. Stanovnici Kotora i Boke Kotorske su uspeli da razviju izvanrednu pomorsku flotu kojom su organizovali odličnu pomorsku trgovinu, većinom u Jadranu i Mediteranu. Velike zarade od pomorske trgovine su omogućile razvoj kulture, arhitekture, umetnosti i muzike. Tokom mletačke uprave, od 16. do 18. veka su se značajno razvila bokokotorska naselja Perast, Dobrota, Prčanj i Stoliv, sa ogromnom moći i kapitalom, omogućivši status bogatih pomorskih zajednica. U prvoj polovini 19. veka je Prčanj imao 42 jedrenjaka i9 brodova za lokalnu plovidbu, 90 pomorskih kapetana moreplovaca i oko 400 iskusnih mornara, kada je pomorsko bratstvo postalo izuzetno značajno. Uz pomorstvo su svilarstvo i uzgoj svilene bube bili odlično razvijeni na području čitave Boke, u urbanim i ruralnim mestima, sa brojnim radionicama za proizvodnju i preradu svile i svilenih tkanina. Svila je često korišćena u izradi svečanih narodnih nošnji, muških i ženskih, jer je svila izuzetno poštovana i određivala društveni status lokalnog stanovništva, koje je rado nosilo tako raskošno izrađene i ukrašene nošnje i odeću.

Crkvena arhitektura Bokokotorskog Zaliva se razvila mešavinom različitih stilova, posebno romaničkog i baroknog arhitektonskog stila. Tokom mletačke vlasti, između 16. i 18. veka su se u Bokokotorskom zalivu od malenih ribarskih sela razvila naselja Perast, Dobrota, Prčanj i Stoliv, dostigavši status uglednih i bogatih pomorskih zajednica u okolini. Srednjovekovna crkva Svetog Georgija u selu Donji Orahovac, između Perasta i Dobrote u Boki je izgrađena 1466. godine na vrhu usamljene vertikalne stene. Freske u crkvi su iz 15. i 16. veka, a ikonostas je uradio Špiro Đuranović. Sveti Đorđe je najčešća krsna slava u Orahovcu…. Gornja Lastva je malo mediteransko mesto na brdu Vrmac koje razdvaja tivatski i kotorski zaliv, na 300 metara nadmorske visine, 3 km lokalnim asfaltnim putem od jadranske magistrale. Gornja Lastva je maleno selo smešteno na osunčanoj padini brda Vrmac sa prekrasnim pogledom na Tivatski zaliv, koji se dalje pruža preko poluostrva Luštica ka otvorenom moru. Sa niza vidikovaca i raznih tačaka do kojih se stiže pešačenjem Vrmcem, otvaraju se sa najvišega vrha Vrmca – sveti Ilija, uvek nove panorame na delove Tivatskog, Kotorskog ili Risanskog zaliva ili na ceo prekrasni Bokokotorski zaliv.

Posetioce Kotora i Boke očekuje nezaboravni pogled na Bokokotorski zaliv, posle uspona do majušnog sela Gornjeg Stoliva, uz uživanje u blagotvornom mirisu divljeg bosiljka i svežem vazduhu, koji stiže sa okolinih planina. Prčanj, 5 km od Kotora, je poznat kao drevni centar čuvenih pomoraca iz vremena kada se plovilo jedrenjacima, ali i po lekovitim svojstvima – kao vazdušna banja i prirodno klimatsko lečilište. U Prčnju je, zbog posebne mikro klime, osnovana specijalna ustanova Vrmac za lečenje bronhitisa, astme i alergoloških oboljenja. Crkva svete Bogorodice u Prčnju je izgrađena u periodu od 1789. do 1913. godine po planovima mletačkog graditelja Bernarda Makarucija. Bogorodičina Crkva u Prčnju je najveća sakralna građevina u Boki kotorskoj. U Bogorodičinom hramu u Prčnju se nalazi izvanredna galerija slika stranih i domaćih autora i više kvalitetnih vajarskih ostvarenja – Kokolja, Pjaceta, Brustalona, Meštrovića, Rosandića, Stojanovića, Verona, Milunovića, Lubarde i drugih. Pomorski kapetan Ivo Vizin /1806-1868/ poreklom iz Prčnja je prvi od južnih Slovena koji je svojim brodom „Splendido” sredinom 19. veka oplovio čitav svet. Stara Župna crkva Prčanj, među meštanima poznata kao Gornja crkva, ima vrlo zanimljivu priču, jer je dugo napuštena i potpuno uništena, iako je u pitanju značajni spomenik Boke kotorske. Kompleks stare crkve u Prčnju čini zvonik, groblje i kapela u kojoj je sahranjen veličanstveni Ivo Vizin i brojne poznate ličnosti Boke. Nakon što je oltar stare crkve preseljen u novoizgrađenu crkvu na obali mora, ova crkva je prepuštena vandalima i pljačkašima grobova. Dodatno je uništena tokom velikog zemljotresa u Crnoj Gori, 1979. godine, kada je krov srušen a zidovi razdeljeni velikim pukotinama. U Prčnju se takođe ističe crkva posvećena Svetom Nikoli, podignuta 1730. godine, u kojoj su nekada radile pomorska škola i apoteka. Hram u sklopu franjevačkog manastira, sa bogatom starom bibliotekom, bio je mesto u kome je 1848. godine održana Narodna skupština bokeljskih vođa, na kojoj je, pod Njegoševim patronatom, izglasana Rezolucija o ujedinjenju jugoslovenskih zemalja u sastavu Austrougarske monarhije. Baroknom arhitekturom se u Prčnju ističu prekrasne palate „Beskuća“, „Verona“ i „Luković“, među kojima je i poznata palata „Tre sorele – Tri sestre“, letnjikovac plemićke kotorske porodice Buća… Bokeške palate – palate Boke Kotorske u pogledu unutrašnje organizacije i načina života predstavljaju proširen tip građanske kuće, sa povećanim brojem prostorija za reprezentaciju, kao i za individualno stanovanje.

Na poluostrvu Prevlaci nalaze se ostaci manastira Svetog Arhanđela Mihajla, koji je obeležio period od 9. do 14. veka – jednu od najznačajnijih etapa u životu ovog područja. Na ovom mestu se prvobitno verovatno nalazio benediktinski manastir, a od polovine 13. veka je Sveti Sava na Prevlaci postavio stolicu Zetskog episkopa. Bokokotorski zaliv je raskošno nadahnuće generacija umetnika i pesnika, a danas ponosni predstavnik regiona po kome se na međunarodnom nivou prepoznaju znamenitosti i nasleđe Crne Gore.

Kotor leži u podnožju ogromnog Lovćena, u Bokokotorskom zalivu koji je po svojoj lepoti i izgledu jedinstven na čitavom Mediteranu. Stari Grad Kotor je jedan od najbolje očuvanih srednjovekovnih gradova u ovom delu Mediterana, čiji je pokrovitelj vekovima bio Sveti Đorđe. Kotor je istrajao u očuvanju svog originalnog srednjovekovnog izgleda, tipičnog za primorske gradove Jadrana nastale u periodu između 12. i 14. veka. Asimetrična organizacija uzanih ulica i 12 manjih i većih trgova Kotora, uz brojne vredne spomenike srednjovekovne arhitekture, doprinela je da Kotor postane deo UNESCO Svetskog prirodnog i kulturnog nasleđa. Urbano jezgro starog Kotora karakteriše sazvežđe uskih i stešnjenih prostora krivudavih ulica i brojnih manjih ili većih trgova, koji su u prošlosti imali značajnu prvrednu funkciju – trg od oružja, trg od brašna, trg od mlijeka, trg od drva,…. Kulturno nasleđe Kotora je obogaćeno jedinstvenim arhitektonskim stilom i nezaboravnom ambijentalnom atmosferom. Utvrđeni sistem Kotora, koji ga štiti od mora, su zapravo zidine dužine 4,5 km, visoke 20 metara i široke 15 metara, očuvane kao jedno od svetskih kulturno-istorijskih celina. Izgradnja zaštitnih bedema Kotora je započeta u ilirskom periodu, te su oni bili dograđeni i obnovljeni u 18. veku. Najstarija ulazna kapija Kotora, od tri postojeće ulazne kapije grada, je Južna Kapija, originalno i delimično sagrađena u 9. veku. Severna kapija i Glavna kapija Kotora su sagrađene u renesansnom stilu u prvoj polovini 16. veka.

Najlepši i najznačajniji spomenik romaničke arhitekture na Jadranu je veličanstvena Katedrala Svetog Trifuna u Kotoru, sagrađena 1166. godine na ostacima ranijeg hrama iz 8. veka, koji je originalno bio posvećen Svetom Nikoli. Kupola Katedrale posvećene Svetom Trifunu – sadašnjem zaštitniku grada Kotora je izgrađena u baroknom stilu, a stubovi su obloženi čuvenim mermerom sa ostrva Korčule. Sveti Trifun je maloazijski svetitelj koji je mučenički stradao u Nikeji, u 3. veku, za vreme vladavine cara Decija i žestokog progona hrišćana, tako što je posečen mačem u svojoj 18. godini. Tokom svog kratkog života se proslavio svojim sposobnostima i mnogim čudim, ozdravljenjem bolesnih i zaposednutih, među kojima se posebno pročulo isceljenje opsednute ćerke cara Gordijana u Rimu. Sveti Trifun je uživao veliku slavu i poštovanje u istočnoj i zapadnoj crkvi. U Katedrali Svetog Trifuna u Kotoru postoje ostaci fresaka iz 14. veka. U dragocenoj Riznici kotorske katedrale se čuvaju retki umetnički predmeti koje su izrađivali majstori iz Kotora u periodu od 14. do 20. veka. Sveti Trifun je obično predstavljen sa modelom svoje crkve iz Kotora u rukama, a Sveti Bernard iz Sijene stoji kao zaštitnik moreplovaca i svega što je u vezi sa pomorstvom. Najlepši deo su raskošne rozete na Katedrali Svetog Trifuna koje su u prošlosti bile romaničke, a danas ih ukrašavaju gotsko-romanički detalji. Uz Katedralu Svetog Trifuna, u srcu starog dela Kotora, postoji mnoštvo primera crkvene arhitekture iz doba od 12. do 20. veka. Romanička Crkva Svetog Luke je sagrađena 1195. godine, u doba vladavine srpskog velikog župana Stefana Nemanje i njegovog sina Vukana. Romanička Crkva Svete Ane potiče sa kraja 12. veka i oslikana je freskama iz 15. veka. Romanička Crkva Svete Marije je sagrađena 1221. godine na ostacima predromaničke crkve i obuhvata ostatke monumentalnih fresaka, kao i ranohrišćansku krstionicu. Crkva Svetog Mihaila u Kotoru, u gotskom stilu arhitekture je sagrađena na ostacima Benediktanskog manastira iz 7. veka, a njene freske potiču iz 15. veka. Lapidarijum se danas nalazi u Crkvi Svete Klare iz 14. veka, koju odlikuje izuzetno lep mermerni oltar, rad vajara Franceska Kabjanka iz 18. veka. Crkva Bogorodice zdravlja u Kotoru potiče iz 15. veka i nalazi se na pola puta prema Brdu Svetog Jovana. Pravoslavna crkva Svetog Nikole u Kotoru je izgrađena početkom 20. veka u srpsko-vizantijskom stilu i čuva dragocenu zbirku ikona i izvanredan ikonostas. Sahat kula iz 17. veka u središtu kotorskog trga preko puta Glavne kapije je jedan od simbola Kotora. Ispod Sahat kule u Kotoru je Stub srama, koji je služio za kažnjavanje optuženih za krađu, tako što je optuženi/optužena bio/bila privezana za Stub, da bi svi stanovnici Kotora znali za njegov/njen prestup. Veoma zanimljiva znamenitost, kada se posmatra sa stanovišta savremenih odnosa.

Kotor je rodni grad čuvenih jadranskih pomoraca i trgovaca, koji su u spomen i slavu svoga perioda izgradili mnoge aristokratske zgrade, koje danas ponosno svedoče o raskošnoj prošlosti i bogatom nasleđu. U starom delu Kotora je sagrađeno devet prekrasnih palata. Palata Drago, izgrađena u 14. i 15. veku se nalazi na Trgu Svetog Trifuna. Odlikuju je divni gotski klesani prozori i portali. Palata Bizanti se nalazi na glavnom Trgu od oružja u Kotoru. Sagrađena je u 14. veku, da bi bila detaljno obnovljena posle zemljotresa 1667. godine. Njeni prozori, portali i stepenište joj daju renesansni izgled. Predivna Palata Pima je smeštena na Trgu od brašna i dominira svojom lepotom, jer je njen vlasnik i glavni predstavik porodice Pima bio tokom kasnog srednjeg veka jedan od najčuvenijih i najbogatijih trgovaca žitom u ovom području. Palata Pima je sagrađena u 17. veku u renesansno-baroknom stilu. Barokna Palata Grgurina je smeštena na Trgu Muzeja /Pjaca od Muzeja/ i u njoj je smešten čuveni Pomorski Muzej, sa impresivnom zbirkom o pomorstvu u Bokokotorskom Zalivu i kulturnom procvatu regiona. Muzej Pomorstva Kotor sadrži impresivnu zbirku modela brodova, instrumenata, oružja, mapa, povelja i dokumenata od izuzetnog naučnog i istorijskog značaja. Pomorski Muzej u Kotoru je znamenitost koju posetioci nikako ne treba da propuste, jer brižljivo čuva pomorsku tradiciju od propadanja i zaborava i povezuje more u Kotoru sa njegovim stanovnicima, čuvenim pomorcima koji su jedrili i krstarili odavde ka dalekim morima. Odmah pored ulaza u srednjovekovnu Palatu Grgurinu su dva mala topa, koji simbolično predstavljaju stalnu borbu bokeških moreplovaca sa piratima. Palata Grgurina u Kotoru je izgrađena u 18. veku i pripadala je aristokratskoj porodici Grgurina. Posebno je zanimljiv očuvan mletački raspored svih prostorija – kuća jednog gospodara ima četiri sobe i salon. Palata Grubonja se nalazi u blizini Severne kapije Kotora i potiče iz 16. veka. Izgrađena je u renesansnom stilu i na njenoj fasadi je grb stare kotorske apoteke. Palata Beskuća u Kotoru se nalazi na ulici koja vodi od glavnog gradskog trga do Trga brašna. Ukrašava je divni gotski portal, koji je jedan od najlepših cvetnih gotskih ostvarenja na čitavoj istočnoj Jadranskoj obali. Porodična legenda kaže da su Beskuće došle na Prčanj iz bokeškog sela Strpa, kao beskućnici, ali da su se brzo obogatili, pa da je već konte Jozo Beskuća imao 99 kuća, u Boki i Italiji. On je hteo da postane vlasnik ravno stotinu kuća, pa da promeni prezime u „Stokuća“, ali mu to nije uspelo.

Klimu Kotora odlikuju topla suva leta i blage vlažne zime. Najtopliji mesec je jul, sa prosečnom temperaturom vazduha od 25 °C, a najhladniji mesec je januar, sa prosečnom temperaturom od 7,4 °C. Najčešći vetrovi duvaju sa jugoistoka, kao i bura, koja dolazi sa severa. Sezona kupanja u Kotoru obično traje 144 dana. Bokokotorski zaliv je utvrđeno stanište 59 vrsta riba.

Uzani i krivudavi serpentinki put vodi sa Cetinja do Kotora i predstavlja jedinstveni graditeljski poduhvat i jednu od izuzetnih turističkih znamenitosti Crne Gore. Selo Špiljare se nalazi između kotorskih zidina i tvrđave Svetog Ivana. Pešački serpentinski put karakteriše surovi ambijent, blizina kotorskih zidina, crkva iz 15. veka i ostaci tradicionalne arhitekture. Špiljari se nalaze na nadmorskoj visini 636 metara, a do njega se stiže starim putem – kanicama koje je napravila Austrougarska monarhija, kako bi povezala zaleđe Crne Gore sa Kotorom, tada u sastavu Austrougarske monarhije. U drevno vreme pa sve do kraja 19. veka je ovaj put – magareća staza bio jedina veza Cetinja sa primorjem i spoljnim svetom, kojim je vršeno snabdevanje osnovnim potrepštinama. Ovim putem su dolazili karavani sa mazgama iz Crne Gore na kotorski pazar u Tabačinu. Starim putem iz Njeguša i ostalih mesta kotorskog zaleđa su Crnogorci donosili drva za ogrev, kožu, loj, sir, pršut, kaštradinu i ostale seoske proizvode. Josip Šilović Slade iz Trogira je na poziv knjaza Nikole došao u Crnu Goru 1877. godine da svojim znanjem i umećem pomogne u razvoju putne infrastukture, kao i u gradnji drugih objekata u Crnoj Gori. Već naredne, 1878., projektovao je i izgradio put od austrijske granice iznad Kotora do Cetinja preko Njeguša. Druga deonica do Kotora, sa poznatih 25 serpentina završena je 1884. godine. Ovaj posebno opasan put dužine 38 km od Cetinja do Kotora je jedan od najpoznatijih u svetu. Najopasniji deo čine serpentine od Cetinja do Kotora u dužini od 8,3 km, sa 16 ogromnih krivina i izuzetno strmim stranama.  Duž ovog serpentinskog puta je početna visina 458 metara nadmorske visine, a završetak je na 881 metara. Svojim unutrašnjim betonskim ogradama na jednoj strani i nazubljenim ispupčenim planinama na drugoj, vozila, a posebno autobusi koji se kreću ovim putem moraju da se vraćaju nazad da bi se mimoišla sa drugim vozilom. Na ovom delu serpentiskog puta između Cetinja i Kotora je visinska razlika 423 metara. Pejsaž je veličanstven i neopisivo lep, a pogled na Bokokotorski zaliv sa ovog mesta bukvalno oduševi svakog posmatrača. Čitav Bokokotorski zaliv i njegovo modro-plavo more i grad Kotor zagrljeni spavaju u grudima visokih crnogorskih planina.

Gradska pijaca u Kotoru je još jedna tradicija ovog grada i “pod markat” je oduvek pulsirao pijačni život. Želeli smo da sa Vama podelimo i veoma zanimljivu priču o kotorskoj pijaci, koju smo čuli od Gospođe Marianne van Twillert-Wennekes. Početkom 20. veka, kada je Kotor bio deo Austro-ugarske carevine, veoma je korišćen uzani put sa mnogo serpentina od Lovćena do Kotora, kojim se putovalo na magarcima, a posebno su njime putovale Crnogorke koje su na pijaci u Kotoru prodavale svoje poljoprivredne proizvode. Išle su strmim puteljkom teško natovarene robom na povijenim leđima. Ulazile su u grad Kotor noseći vino, šunku, sir i poljoprivredne proizvode koje su menjale za so, maslinovo ulje, odeću i drugu skupocenu robu. Popodne bi se vraćale kući, uzbrdo, do svojih sela na nadmorskoj visini od 1000 metara i više….

 

POGLEDAJTE TURE KOJE OBUHVATAJU KOTOR:

Očaravajući Balkan

Zlatna Vizantijska Tura

Balkan kružno putovanje

Tura Srbija i Crna Gora

Nepoznati Balkan

Balkanska tura Srbija – Crna Gora – Bosna i Hercegovina

EX YU + Albanija tura

UNESCO Balkan tura 3 države – Srbija, Crna Gora, Hrvatska

SHARE IT: