Herceg Novi Crna Gora

Herceg Novi se ponosno smestio između najvišeg dinarskog masiva – Orjena (1.895 metara) i ulaza u Bokokotorski zaliv, koji je 2000. godine uvršćen u jedan od 25 najlepših fjordova sveta. Herceg-Novi se nalazi na padini preko puta ulaska u Bokokotorski zaliv, te stoga gotovo svi putevi u gradu izgledaju kao serpentine. U gradu ima mnogo stepenica, koje takođe predstavljaju znamenitosti i odliku Herceg Novog. Stepenice povezuju sve nivoe serpentina i kada se nalazite na obali, kuće izgledaju veoma udaljene, iako je razdaljina samo 5 do 10 minuta šetnje uzbrdo, pa mnogi posetioci upravo uživaju u šetnji kroz grad i disanju čistog morskog vazduha. Herceg Novi je 124 km udaljen od Aerodroma Podgorica, 25 km of Aerodroma Tivat, 84 km od Luke Bar, 50 km od Luke Dubrovnik i 46 km od Budve.

Herceg Novi je 1382. godine osnovao Tvrtko I Kotromanic. Cilj osnivanja grada je bio izlazak mocne bosanske drzave na more, ostvarivanje trgovačkih veza sa okolnim zemljama i proizvodnja soli, koju je Dubrovnik tih godina skupo prodavao Bosni. Zbog značajnog strateškog položaja, grad Herceg Novi je u prošlosti bio večito poprište borbi između Mletačke republike, Turske, Španije i Francuske. Osmanska opsada grada Novog počela je u drugoj polovini novembra 1481. godine. Ajaz-beg je napao Novi sa 2.000 vojnika i zauzeo ga krajem januara 1482. godine, kada je obnovljeno utvrđenje i razvijena trgovina. Združene flote i snage Španije, Venecije i Vatikana su 1538. godine zauzele grad, ali su ga sledeće godine Osmanlije povratile. Španci su za kratko vreme svoje vladavine izgradili utvrđenje koje su kasnije završili Turci, ali je i danas ostalo pod nazivom “Španjola”. Tvrđava je odigrala zapaženu ulogu o odbrani Herceg Novog od Napoleonovih trupa 1806. godine, kada je došlo do borbe u dolini Igala, gde je bilo četiri hiljade Ruskih vojnika i kada su dejstvovali ruski topovi sa Španjole. U toku dvodnevnih borbi Francuzi su stigli do Starog grada i Španjole u koju se se povukle kombinovane Crnogorsko-Ruske trupe, ali nisu mogli da ih osvoje. Jula 1807. godine Rusi prepuštaju Boku Francuzima, koji posedaju Španjolu 10. avgusta iste godine i nalaze je u dobrom stanju jer su Rusi popravili oštećenja nastala u sukobima prethodne godine. U francuskim rukama ostaje do 1814. godine, kada Novi i cela Boka potpadaju pod vlast Austrije. Sredinom 19. veka, 1853 godine, izgradnjom tvrđave “Mamula” na ostrvu Lastavica i tvrđava “Arza” na poluostrvu Luštica i forta Prevlaka na poluostrvu Prevlaka, Španjola gubi strateški položaj, ali i dalje igra bitnu ulogu u odbrani Boke svojim dominantnim položajem. Zbog strateških prednosti brežuljka Bajer, tvrđava Španjola smeštena je na severozapadnoj strani grada na nadmorskoj visini od 170 metara i dominira ulazom u Bokokotorski zaliv. Sa nje se pruža široka i nezaboravno lepa panorama okoline. Tvrđava je opasana masivnim zidinama sa četiri isturena kružna bastiona na uglovima. Na poluostrvu Luštica se nalaze zanimljiva malena mesta Rose, Mirišta i Žanjice, nastala tokom rimske vladavine, koja pružaju izvanredne uslove za opuštajući odmor i uživanje u prekrasno lepom otvorenom moru, na samom ulazu u zaliv. Žanjice su omiljeno izletište na području Herceg Novog. Plaža u Žanjicama je javna i sastoji se od šljunka, betona i peska. Veoma zanimjiva plaža je u zalivu Mirišta, koja obuhvata beton i pesak. Plaže su potpuno okružene bujnim četinarima i maslinjacima, što još više doprinosi njihovoj lepoti, ali i prijatnoj klimi.

Na teritoriji hercegnovske opštine, koja zauzima površinu od 235 kvadratnih kilometara, živi oko 40.000 stanovnika, a u samom gradu njih 15.000. Meštani ovde, možda više nego u bilo kom drugom delu zaliva, vole da naglase da su Bokelji, a ne Crnogorci.

Herceg-Novi ima specifičnu mikroklimu, na koju utiču južni položaj i izloženost, blizina mora, krečnjačko tlo i planinsko zaleđe, kroz koje ne mogu da prodru hladne vazdušne mase. Zbog 200 sunčanih dana, Herceg Novi zovu gradom sunca, u kome „sve živi od njega, zbog njega i za njega“. A zbog raskošnog i retkog tropskog bilja, mimoza, kaktusa i oleandera, koje su vekovima donosili moreplovci iz svih krajeva sveta, Herceg Novi je poznat kao grad cveća. Herceg Novi je, makar van sezone, inspiracija mnogih umetnika, književnika i slikara, a zbog tradicionalnog Filmskog festivala, nezaobilazna tačka filmadžija. Zovu ga zato gradom umetnika. Za mnoge je Herceg Novi asocijacija na muzički festival „Sunčane skale“, koji se održava početkom jula, ili na Dane muzike, koji se takođe tradicionalno odigravaju leti, ili na Gitar art letnji festival, koji sredinom avgusta okuplja međunarodne gitariste svih profila. Razumljivo je otud zašto je bio i ostao i grad muzike.

Jedinstvena arhitektonska celina starog dela Herceg Novog, kamenih fasada, zidana je stepenasto sa dva velika trga, ispresecana uskim ulicama i stepenicama. Uživanje posetilaca u razgledanju Herceg Novog obično počinje od Trga Nikole Đurkovića. Kada krenete stepeništem Kralja Tvrtka, smeštenim ispod čuvene Sahat kule iz 17. veka /sagrađene 1667. godine/ koja je u prošlosti bila glavni ulaz u grad, i izbrojite šezdesetak stepenika, ugledaćete Trg Hercega Stjepana, poznatiji kao Trg Bela vista. Pažnju će vam sigurno privući Crkva Svetog Arhanđela Mihaila, koju smatraju draguljem bokokotorskog neimarstva i Spomen česma iz koje još teče pitka hladna voda. Ova izuzetno skladnja pravoslavna crkva sa kupolom je izgrađena od 1883. do 1905. godine i smeštena je između palmi u središtu blistavo belog trga Hercega Stejpana (trga Belavista). Arhanđel Mihajlo je predstavljen iznad ulaznog portala, na skladnoj kamenoj podlozi. Ako krenete desnim stepeništem, susrešćete se „licem u lice“ sa tvrđavom Forte mare, najčešćim motivom suvenira i uspomena Herceg Novog. Tvrđava pod imenom Forte mare nalazi se na krajnjem južnom delu Starog hercegnovskog grada, gotovo prislonjena uz obalu. Prema nekim izvorima, tvrđava Forte mare čuva i predstavlja začetak srednjovekovnog grada koji je 1382. godine osnovao bosanski kralj Tvrtko I. Dolaskom Mlečana, početkom 17. veka tvrđava Forte mare je obnovljena, a iz tog vremena potiče i sadašnji naziv. Građena je između 14. i 17. veka, da bi posle Drugog svetskog rata bila pretvorena u letnji bioskop i pozornicu sa 500 mesta, a kasnije i u diskoteku. Zanimljivo je da je tvrđava Forte mare građena nad samim šetalištem, iako je vidljiva iz skoro svakog dela grada, i da u zidinama postoje vrata – prolaz od morske obale do vrha tvrđave. Pri povratku stepeništem iz starog dela grada, skretanjem posle Sahat kule, stiže se do druge utvrđene znamenitosti Herceg Novog – Kanli kule. Osnova današnje tvrđave ima oblik nepravilnog pravougaonika približne veličine 70 x 60 metara, sa relativno dobro očuvanim spoljašnjim zidovima i kulama na uglovima. Zidana je pretežno od grubo tesanog lokalnog kamena vezanog krečnim malterom. Ko ne zna da se njeno ime sa turskog prevodi kao „krvava kula“ i da je u 16. veku bila ozloglašena tamnica, ne bi poverovao da krije tako mračnu prošlost. Jer, Kanli kula je, otkako je rekonstruisana 1966. godine, pretvorena u jednu od najlepših letnjih pozornica na Jadranu. Spuštanjem iz Starog grada, stiže se na Škver, gde leti vri kao u košnici. Uz samu obalu mora, Herceg Novi „opasava“ poznato šetalište Pet Danica, izgrađeno na ostacima železničke pruge od Igala do Meljina, o čemu svedoče tuneli kroz koje se prolazi. Naziv asocira na pet devojaka, koje su 1941. godine otišle u rat i nisu se iz njega vratile. Novljani će vam kao pesmicu izrecitovati da su to bile Danice – Kostić, Popivoda, Bojanić, Tomašević i Urović.

Na početku šetališta u Herceg Novom su uklesani stihovi Alekse Šantića : „Naša mila Boko, nevjesto Jadrana, pokrivena nebom ko od plave svile, ljepša si od tvoje primorkinje vile, i svetija si od njenog đerdana…“, a šetnjom naviše stižete do Njegoševe ulice, u kojoj se nalazi kuća Ive Andrića, koja je pretvorena u Klub književnika.

Posetioce Herceg Novog očekuju zanimljiva i prijatna iskustva na turističkoj turi minibusom po zaleđu grada i potencijalima Orjena, na liniji Herceg Novi – Borići – Vrbanj, koja obuhvata jedinstvene znamenitosti i panorame, probu autentičnih lokalnih proizvoda i mirise lekovitog bilja. Arheološki lokalitet Čakotin je jedan od vidikovaca sa najlepšim pogledom na hercegnovski deo zaliva i Lušticu i značajan čuvar ostataka rimskog refugijuma, još uvek neistraženog arheološkog nalazišta. Sledi stanica Kameno i obilazak austrougarske tvrđave Tajno brdo i arheološkog lokaliteta Đevojačke grede, na kojem se nalazi više kamenih humki iz Ilirskog doba. Posle okrepljenja se izlet nastavlja do Zone Borići, odakle, malo spremniji posetioci imaju veliki izbor pešačkih i planinarskih ruta do planinarskog Doma za Vratlom (1160m), speleo-arheološkog lokaliteta Žlijepska jama (1300m), austrougarske karaule Grab (1383m), ambijentalne celine Žlijebi sa crkvom Svetog Nikole (708m) i do vrhova Orijena – Veliko Ćedilo (1446m), Subra (1679m) i Odijevo (1571m). Planinari imaju svoju rutu, dok druge posetioce očekuju iskustva u zoni Mokrine, crkvama Lazarici i svetoj Varvari i dinarsko selo kamenih kuća, kao i ruralna celina Kruševica, sa mlinom u zoni Vrbanj. Posle odmora u turističkom objektu Konaku, markirana pešačka i planinarska staza vodi do vidikovca Žukovica na 1150 mnv, odakle se pruža odličan pogled na litice Subrinog amfiteatra – najzanimljivijeg detalja primorskih Dinarida. Slede ambijentalna celina katuna Vučji do (1090 mnv), ostaci katuna Poljice (1130m) i planinarski dom Orjen sedlo (1600m), u jedinstvenom okruženju endemske šume munike. Posetiocima bolje kondicije se predlaže izlazak na vrh Veliki kabao (1894m) koji je najviša tačka primorskih Dinarida i do kojeg se sa Orjen sedla dolazi za sat vremena, obeleženom, srednje teškom stazom.

Austrougarske tvrđave na rtu Oštro, ostrvu Mamula i rtu Arza su sagrađene na ulazu u Bokokotorski zaliv od 1850. do 1853. godine, u drugoj fazi gradnje utvrđenog fortifikacionog sistema Primorskih tvrđava Boke. Na svega nekoliko kilometara od Herceg Novog, između poluostrva Luštica i Prevlaka, nalazi se ostrvo na kome je sredinom 19. veka, austrijski general Lazar Mamula podigao tvrđavu. Po njemu je i dobila ime, a po svom arhitektonskom rješenju, mnogi tvrde da predstavlja najlepšu tvrđavu na Jadranu. Ovu tvrđavu predstavljaju kao najveću i najbolje očuvanu austrougarsku fortifikaciju na Jadranu zbog njene monumentalnosti, izrazite preciznosti gradnje i savršene funkcionalnosti. Dok su tutnjali Prvi i Drugi svetski ratovi, ovo je bio zatvor Kampo Mamula. Na mermernoj ploči, na ulasku u tvrđavu natpis podseća na slobodarski duh i veru u pobedu onih koji su ovde tamnovali. Danas je to nenaseljeno ostrvo, pod zvaničnim imenom Lastavica /Rondini/ i preporučljiva destinacija za izlet brodićem iz Herceg Novog i okolinih mesta.

Tvrđava – kula Arza, istočno od Mamule, na samom kraju jugozapadnog dela poluostrva Luštice, počiva na temeljima antičke tvrđave, od koje su sačuvani pojedini ostaci većih amfora i posuda. U trouglu tvrđava na rtu Oštro na poluostrvu Prevlaka (koje leži sa zapadne strane ulaza u Boku Kotorsku, a pripada Hrvatskoj) – Tvrđava Mamula (Lastavica) – tvrđava Arza, ulaz u Boku je strateški bio potpuno zatvoren i predstavljao prvu odbrambenu liniju od napada sa mora. Danas ova utvrđenja očekuju obnovu i novu turističku valorizaciju.

 

SHARE IT: