Dolina Tračkih kraljeva

Mada Tračane pominju brojni klasični izvori, kao što je Herodotova Istorija (445-440 pre nove ere) i Ksenofonov Anabasis (401-399 pre nove ere), tračka kultura ostaje relativno nepoznata do početka 20. veka, uz činjenicu da se većina pronađenih objekata tračke umetnosti pripisuje kulturi Skita. Nažalost, tokom svoje istorije duge 2000 godina, Tračani nisu stvorili svoje pismo. Istraživanje prošlosti tračke civilizacije, koja je bila osnovni stub drevne evropske civilizacije se baziralo na oskudnim podacima iz pisane tradicije Helena i Rimljana i, naravno, na osnovu rezultata izuzetno obimnih arheoloških istraživanja iz prethodne tri ili četiri decenije. Društveni poredak je bio veoma jednostavan – vođa ili vladar je bio takođe i vrhovni sveštenik je zauzimao najviši rang društvene piramide. On je sprovodio svoju vlast i moć uz pomoć svite aristokrata koji su bili viši sloj iznad slobodne zajednice seljaka i zanatlija.  Tračani nisu ostavili pisane tragove svoje kulture, običaja i istorije, a njihov jezik je zastupljen u nazivima naselja i malom broju natpisa antičkih pisaca, spojen sa grčkim elementima. Po arheološkim nalazima počeci tračke kulture potiču iz perioda 3000 godina pre nove ere. Rasprostranjeni po jugoistočnoj Evropi, Tračani su bili grupe muškaraca i žena izuzetno spretnih u obradi retkih i dragocenih metala, koji su poštovali prefinjenu mistiku obožavanja majke božanstva i koji su primenjivali složene pogrebne rituale duboke simbolike. Mnoge tračke bogove su kasnije pruzeli Grci. Početkom 13. veka pre nove ere, neke tračke državne tvorevine su obuhvatale teritorijalne i etničke granice poebnih plemena, koja pominju neki drevni autori u vezi Trojanskog rata. Oni su bili povezani sa područjima južne Trakije i bili saveznici svih Trojanaca, sa kojima su, izgleda, imali privredne, političke i moguće i etničke odnose.

Politička odvojenost tračkih plemena se očuvala do početka 5. veka pre nove ere. Tada je Teres, vladar jednog od plemena Venda, učinio uspešan pokušaj organizacije ujedinjenja tračke države. Tokom vlasti njegovih naslednika Sparadoka, Sitalka i Sevta, u 5. veka pre nove ere su sva tračka plemena današnje Bugarske bila ujedinjenja u državnim okvirima Tračko-vendskog kraljevstva. Saveznici Atinjana u Peloponeskim ratovima, vladari Venda su podstakli neprijateljstvo  prema drevnoj demokratiji u severnim područjima svog uticaja, osiguravanjem neprekidnog i stabilnog snabdevanja žitom, metalima i sirovinama. Vendi su takođe tokom 5. veka pre nove ere potisnuli pokušaje Makedonije da dostigne visok politički nivo. Međutim, sredinom sledećeg veka – 4. veka pre nove ere, Makedonci pod vođstvom Filipa Makedonskog i sina – Aleksandra Makedonskog pružaju osvetu. Vendsko Kraljevstvo je doživelo ozbiljne udarce i njegove granice su smanjene na relativno malo područje Gornje Tračke doline. Nove tračke države plemena Besa, Asta, Geta i Dačana su doživele blistav, iako prolazan uspeh, pojavivši se hitro na tračkoj političkoj i ratnoj sceni i promenivši atmosferu, u periodu od kraja 4. do početka 1. veka pre nove ere. Bezbrojne kavge i ratovi za političku dominaciju između tračkih porodičnih dinastija su omogućile osvajanje Rimske carevine, koja je, posle mnogih krvavih ratova i složenih diplomatskih saveza, uspela da nametne svoju vlast nad tračkim narodom, 46. godine pre nove ere. Spartak, Tračanin koji je podigao najveći ustanak robova antičkog sveta, i time doveo Rim gotovo do propasti, je uhvaćen na kraju skoro dvovekovnog otpora i postao je gladijator. U okviru granica Rimskog carstva je većina tračkih zemalja bila organizovana u dve velike provincije – Meziju i Trakiju. Posle krvavih decenija osvajanja tračkih zemalja je usledio mir i vremenom period obnove i izgradnje. Uskoro su Tračani postali punopravni građani Rima. Poljoprivreda i stočarstvo su na ovim područjima ostali osnovna zanimanja, a u rukama slobodnih seljaka su bili proizvodnja i prerada. Ogromni posedi u Italiji koji su zapošljavali desetine hiljada robova su bili nepoznat fenomen i pojava u tračkim zemljama.

Vremenom, kroz nova predstavljanja i tumačenja, otkrivene su i obnovljene velike količine predmeta tračke umetnosti u Bugarskoj, koje svakim danom, kao jedinstveni spomenici tračke umetnosti, nadahnjuju naučnike i posetioce kojima muzeji privlače pažnju. Poslednih godina je na području i u blizini Kazanlaka otkriveno mnoštvo tračkih grobnica, koje obiluju brojnim nalazima i predmetima, medu kojima se zlatna maska tračkog kralja Teresa i bronzana glava vladara Seuta III izdvajaju kao najznačajniji predstavnici tračke kulture.

Tračani su u 1. veku pre nove ere bili jedan od najvećih naroda Evrope. Homer govori da su Tračani bili najbrojnija rasa posle stanovnika Indije. Vekovima su Tračani vladali najvećim prostorom Balkana i egejskim područjem, sa tri glavne reke i tri glavna planinska venca. Bila je legendarna njihova veština jahanja konja, a o tračkoj hrabrosti i vojnoj taktici govori čitav antički svet. Tračani, jedni od predaka današnjih Bugara su se borili protiv Grka na strani Troje, tokom Trojanskog rata. Područje drevne Trakije je obuhvatalo veliki prostor koji je danas podeljen na Bugarsku, južnu Rumuniju, istočnu Srbiju, severoistočnu Grčku i delove evropske Turske. Podeljeni u mnoga plemena, Tračani su nastanjivali istočne delove Balkanskog poluostrva, kao i neka područja severozapadne Male Azije. Neke od najznačajnijih plemenskih grupa Tračana su bili pleme Odrisi – jugoistočna Trakija, Besi u području Rodopa, Getae odnosno proto-Sloveni u severoistočnim regionima, Tribali – u današnjoj severozapadnoj Bugarskog i Vitini – u Maloj Aziji. Pleme Getae je naziv koji su dali Grci nekolicini tračkih ili dačkih plemena koja su zivela na području Donjeg Dunava, u današnjoj severnoj Bugarskoj i severno od Donjeg Dunava u Rumuniji. Ovo je bilo zaleđe grčkih kolonija na obali Crnog mora, što dovodi pleme Getae u vezu sa drevnim Grcima iz najstarijeg doba. Herodot naziva pleme Geta u Munteniji, Moldaviji i severnoj Bugarskoj, kao i Dačane u planinama Karpata “najhrabrijim i najpravdoljubivijim od svih tračkih plemena.” Poljoprivreda je bila dobro razvijena u plodnim nizijama i dolinama Trakije, dok se stanovništvo u planinskim delovima bavilo stočarstvom. Takođe su bile veoma razvijene delatnosti kopanja ruda, proizvodnja keramike, prerada kože i drveta. Trakija je bila poznata po svojim rudnicima zlata i srebra, uključujuci i rudnik zlata Pangeion u blizini delte Strumice, koji je 348. pre nove ere osvojio Filip II Makedonski. Tračani su stalno ratovali. Većinu vremena kada nisu u ratu Tračani su provodili u lovu.

Dolina Tračkih kraljeva se nalazi između venaca planina Balkan i Sredna Gora, u blizini Kazanluka, na području u kome je nekada bilo Odrisko Kraljevsko. Ovde je pronađen Seuthopolis, glavni grad Odriskog Kraljevstva, (najmocnijeg i najhrabrijeg od svih trackih kraljevstava) koji nažalost danas leži na dnu jezera Koprinka. Brojni projekti su rađeni poslednjih godina u pokušaju predstavljanja jedinog preživelog tračkog grada. Dolina Kazanluka u centralnoj Bugarskoj je posuta tračkim grobnicama, od kojih je mali broj detaljno istražen. Najimpresivnije nalazište u regionu je grobnica u Kazanluku, koja potiče sa kraja 4. i početka 3. veka pre nove ere. Grobnica Kazanluk obuhvata ulaznu prostoriju – dromos, koja je bila manji prostor za stvari potrebne pokojniku u zagrobnom životu, i okruglu prostoriju u kojoj je sahranjeno telo tračkog vladara. Očuvane veličanstvene freske u ulaznoj i glavnoj grobnici u Kazanluku predstavljaju najbolje očuvana umetnička dela tračke kulture ranog helenističkog perioda. Zidno slikarstvo grobnice Kazanluk predstavlja scene svetovnog i vojnog života, kao i zagrobnog života sahranjenog tračkog kralja. Grobnica obuhvata prikaz vladarskog para tokom svečanosti, muža i žene koji se drže za ruke, sedeći za stolom na kome je hrana, dok ih okružuju brojne sluge koji prinose poklone i muzičari koji zabavljaju kraljevski par. …. Mada ukrasno slikarstvo grobnice u Kazanluku obuhvata relativno male površine, nepoznati umetnik je stvorio izuzetno umetničko delo. Zahvaljujući svojoj izuzetnoj istorijskoj i umetničkoj vrednosti i značaju, grobnica Kazanluk ima ograničenu posetu, koju određuje Nacionalni Instutit za zaštitu nepokretnog kulturnog nasleđa Bugarske. Međutim, u neposrednoj blizini se nalazi muzej sa izloženim potpuno istovetnim kopijama fresaka. Tračka grobnica u Kazanluku od 1979. godine pripada UNESCO svetkom kulturnom nasleđu.

Po istraženim arheološkim nalazima koji predstavljaju tračku kulturu su grobne humke bogatih predstavnika tračkih vladara i aristokratije, koji su sahranjivani u monumentalnim i impresivnim grobnicama. Odeća preminulih bogatih Tračana je bilo posebno raskošna i obuhvatala je zlatni i srebrni nakit, zlatne lance i ukrašavanje tela preminulih muškaraca zaštitnim oklopom od plemenitih metala. U Bugarskoj postoji između 10000 i 60000 tračkih grobnica. Jedna od najvećih i najlepše ukrašenih tračkih tumula je grobnica u blizini sela Mezek, Svilengrad. Grobnice otkrivene u Kazanlaku, selu Sveštari u opštini Isperih, kao i grobnica u selu Aleksandrovu, Opština Haskovo su svetski poznate po veličanstvenim freskama. Pronadeno tračko blago otkriva bogatstvo lokalnog plemstva i opisuje neke od njihovih religioznih obreda. Posebno je veličanstveno zlato iz Panadirista, koje obuhvata 9 zlatnih posuda koje su prefinjeno izradene i raskošno ukrašene kompozicijama koje predstavljaju ljudske likove. Najvece do sada istrazeno tračko nalazište je u selu Rogozen, otkriveno 1985. godine, koje obuhvata 165 srebrnih sudova ukupne tezine 20 kg, od kojih je vecina bogato ukrašena tipičnim tračkim scenama – lov koji obuhvata raznovrsne divlje zveri, arhetipske figure boginja u kočijama koje vuku krilati konji ili koje jasu lavicu zlatne glave. Mnogi predmeti nalazista u Rogozenu su ispisani grčkim povezanim slovima i predstavljaju nekoliko kraljevskih tračkih imena i geografskih pojmova u jugoistočnoj Trakiji. Izuzetni srebrni predmeti iz Rogozena su pripadali bogatim vladarima plemena Triballi. Izrađeni su, sakupljeni i poklonjeni tokom dugog istorijskog perioda od kraja 6. veka do sredine 4. veka pre nove ere, tokom oko 150 godina. Predmeti iz nalazišta Rogozen su verovatno sakriveni zbog opasnosnosti koja je pretila osvajačkim napadima makedonskih vladara Filipa II i Aleksandra Velikog, koje su napadali plemena Tribala 341., 339 i 335. godine pre nove ere. Manje u obimu, sa 5 pronađenih predmeta, ali vrhunski precizne izrade su zlatni i srebrni predmeti pronadeni 1974. u selu Borovu, opština Ruse. Srebrni detalji konjskih amova sa zanimljivo predstavljenim likovima i životinjama odlikuju tračko zlato pronađeno u blizini sela Lukovita i Letnica.

1993. godine je u Ostruši otkrivena najveća tračka istorijska celina, iz sredine 4. veka pre nove ere. Tracka grobnica u Ostruši obuhvata površinu od 100 m2 i čine je 5 pravougaonih i okruglih prostorija, soba u kojoj je sahranjeno telo vladara, izrađena od velikih kamenih blokova težine 60 tona. U blizini grada Šipka, oko 1 km od glavnog puta između Kazanlaka i Šipke je otkrivena grobnica Goliama Kosmatka iz 5. veka pre nove ere. Grobnica Goliama Kosmatka sadrži tri prostorije i ulazni hodnik – dromos, koji je dužine 26 metara. Grobnica – tumulus Goliama Kosmatka je otkrivena u potpuno očuvanom stanju, koja sadrži potpuno očuvan grob tračkog kralja, koji je sahranjen sa svojim konjem. Trački kralj je sahranjen u kamenom sarkofagu, sa preko 20 zlatnih predmeta, među kojima su zlatni venčić za hrastovim lišćem, srebrne i bronzane posude, jedinstvena bronzana glava u prirodnoj veličini, ukrašena na mestima očiju poludragim kamenjem. Pretpostavlja se da je ova grobnica pripadala tračkom kralju Seutu III, osnivaču grada Seutopolisa, glavnog grada Odriske kraljevine, koja se nalazila u neposrednoj blizini.

2004. godine su arheolozi došli do novog senzacionalnog otkrića – u trackoj grobnici Svetica je pronađena prekrasna zlatna maska, bočica i zlatan prsten. Pretpostavlja se da je u grobnici Svetica sahranjen veliki trački kralj Tereus. 45. godine nove ere su Rimljani osvojili Trakiju. Na Balkanu je proces romanizacije koji se proširio na čitavo Rimsko carstvo označio spajanje drevnih helenskih i tračkih kultura sa novim kulturnim trendovima koje su uveli osvajači. Promena je očigledna, posebno u trackom nalazištu Perperikon, gde su svetilišta uklesana u stenama u periodu od 1. do 4. veka nove ere primila jedinstvena klasična obeležja.

Izvanredno razvijena civilizacija Tračani je ostavila brojne predmete i nasleđe koje nastavlja da nas opčinjava do danas svojim raskošjem, složenošću detalja i dubokom maštovitošću. Tračko nasleđe predstavlja izuzetno zanimljive motive i uzbudljive sadržaje turističkih aranžmana u Bugarskoj i na Balkanu. Bugarsko Ministarstvo turizma je predložilo posebnu turističku rutu posvećenu Dolini Tračkih kraljeva, na području doline Kazanlak, koja obuhvata brojne drevne tračke grobnice i veličanstvene tumule i arheološka nalazišta koji su otkriveni poslednih decenija.

 

SHARE IT: