Crnogorci

Crnogorci su najviši ljudi na svetu /prosečne visine muškaraca od 186 cm i žena 171 cm/, a po fizičkim odlikama spadaju u najviše, najmuževnije i najzgodnije Evropljane. Crnogorci su ratnički soj, čvrsto građenih gorštaka, koji žive u kršnim i gorostasnim planinskim područjima, uvek spremni na oružje protiv spoljnog osvajača, istovremeno odlučni da brane svoj dom, što smatraju svojim večnim pravom. Svaki Crnogorac, pa i najsiromašniji, je džentlmenskog držanja i dostojanstva. Za Crnogorce važi životno pravilo da treba da nastoje da budu mudri kao veliki Njegoš, hrabri kao Serdar Janko Vukotić i plemeniti kao Marko Miljanov !

Crnogorci su južni Sloveni, prvenstveno povezani sa Crnom Gorom. Pitanje crnogorske nacionalnosti je kontroverza, prvenstveno među Srbima. Po pitanju istorije, jezika, religije i etničkog poreka, Crnogorci su najbliži Srbima, mada takođe imaju veze i sa drugim južnim Slovenima. Mnogi istorijski dokumenti potvrđuju da su se Crnogorci u prošlosi “držali” srpskog etničkog identiteta. Tokom postojanja teokratske Crne Gore, Kneževine Crne Gore i Kraljevine Crne Gore, apsolutno svi Crnogorci su izražavali svoju srpsku nacionalnost, nazivajući se Crnogorcima u regionalnom-geografskom smislu. “Srbi i Crnogorci su iste krvi, jezika i težnje, vere i nasleđa kao narod iz Srbije i drugih srpskih zemalja. Mi /Srbi i Crnogorci/ imamo zajedničku prošlost koja nas ispunjava radošću, zajedničke ideje, heroje, tugu i sve drugo što čini jednu naciju koja zaista ima smisla”. Jedan od najsvjetlijih primera žrtvovanja u Prvom svetskom ratu je bila Mojkovačka bitka, na Badnji dan i Božić 1916. godine, kada je sandžačka vojska Kraljevine Crne Gore zaustavila austrougarsku ofanzivu i pomogla srpskoj vojsci da se povuče iz pravca Peći preko albanskih i crnogorskih planina ka Jadranskom moru i kasnije Krfu. Razlike između Crnogoraca i Srba su i dalje predmet kontroverzi. Mada odvojene jedna od druge vekovima tokom otomanskog perioda, kada su albanske porodice pristigle i naselile region Kosova, obe etničke grupe su zadržale običaje svoje pravoslavne religiozne tradicije i mnoga druga zajednička kulturna obeležja – uključujući ćirilično pismo. Zbog ovako vidljivih zajedničkih istovetnosti, većina Srba vidi Crnogorce kao “crnogorske Srbe”, a mnogi, ali svakako ne svi Crnogorci – smatraju da su srpskog porekla.

Prema najnovijem popisu, od ukupnoj broja stanovnika u Crnoj Gori od 620.145 stanovnika : 43.16 % čine Crnogorci, 31.99 % Srbi, 7,77% Bošnjaci, 5,03 % Albanci, 4,34 % neopredeljeni po nacionalnosti, 3,97 % Muslimani, 1,1 % Hrvati, 0,4 % Romi i 0,99 % nepoznatog porekla. Crna Gora je najređe naseljena država jugoistočne Evrope, sa 48 stanovnika po km2.

Crna Gora je jedinstvena po tome što je razvila plemensko društvo, posebno u ruralnim i udaljenim područjima, te je, za razliku od zemalja regiona, bila jedina u kojoj je pleme bilo osnova države. Naučnici veruju da se plemenski poredak Crne Gore razvio padom srednjovekovne Zete pod tursku vlast. Ovaj patrijarhalni poredak i hijerarhijska komanda klanova /bratstava/ i plemena u udaljenim geografskim područjima Crne Gore su se pokazali pogodni za brojne vojne aktivnosti malih razmera do značajnije teritorijalne odbrane, uključujući hiljade vojnika protiv turskih armija koje su posegnule za crnogorskom teritorijom. Crnogorci su poštovali svoju slobodu i značajno razvili osećanje časti za odbranu svoje zemlje, radije nego da se potčine turskoj vlasti. Veoma značajna dimenzija etničke crnogorske kulture je etnički ideal čojstva i junaštva. Ideja zajedničkih plemenskih predaka je razvijana kroz snažnu usmenu tradiciju, koja je prenosila priče o herojskom otporu Turcima. Vremenom se pojavljivalo različito i malo poznato ponašanje članova takve plemenske društvene organizacije, kao što je teško breme krvne osvete, koja je izraz plemenskih najplemenitijih shvatanja morala i časti i druga najarhaičnija odlika društva. Plemenskom crnogorskom ratniku je čast bila najvaznija, a odražavala se javnom degradacijom ratnika drugih klanova. Kao rezultat krvne osvete, pored hiljada ubijenih, desetine hiljada muškaraca je živelo u strahu i povučenosti.

Snažno patrijarhalno crnogorsko društvo nije poštovalo žene, zbog duboko ukorenjenog verovanja u nespornu dominaciju muškaraca i njihovo pravo da vladaju životom svojih žena, koje su slabije, manje inteligentne i stoga zaslužuju da ih kontrolišu jaki muškarci. Iako je Crna Gora primorska država, ona je dugo imala svoj osnovni planinski mentalitet, konzervativnost i patrijarhalni porodični odnos, u kome socijalistički modeli oslobađanja /posebno emancipacije žena/ nisu postigli ciljeve i značajno destabilizuju sistem. Mit o “jakoj zeni” /udovici ili babi/ koja uspešno savladava seoski život i oštru planinsku sredinu je stalna tema nekolicine crnogorskih filmova i televizijskih serija. “Ženstvenost” po muževnim shvatanjima povezuje isključivo sa materinstvom, dok je u socijalizmu i urbanim sredinama, majka označena kao “rana majka”, postavljena između radnog mesta i porodice. Drugi vid odnosa u Crnoj Gori i drugim zemljama Balkana je tradicionalni matrijarhat, kojim se teorijski priznaje muškarac kao vrh odnosa, a u praksi stavlja ženu u poziciju da suptilno, ali u snažnim oblicima, vrši kontrolu. Matrijarhat predstavlja ženu kao člana koji ima poslednju reč u mnogim značajnim porodičnim stvarima. Odnos matrijarhata teži ka tretiranju muškarca tako da je najbolji kada ga, kao “malo dete”, /treba da/ vodi jaka žena. Ovo je zvanično trajalo do sredine 19. veka, kada je Vladika, nominalni vladar Crne Gore počeo primenu vlasti bazirane na državnim institucijama i uveo centralnu vlast, umesto države koja je počivala na plemenskoj hijerarhiji. Iskorenjivanjem krvne osvete i krađe je država ojačala i omogućila svojim građanima ličnu bezbednost i sigurnost poseda. Država je pobedila pleme. Žestoko crnogorsko shvatanje lične časti i slobode, koje traje do današnjih dana, je obuzdalo snagu klanova i plemenskih poglavica.

Današnju Crnu Goru vodi ideja spajanja tradicionalnog i novog. Ukoliko ste u prošlosti bili pozvani, na primer, na večeru u crnogorski dom, verovatno je domaćica pripremila svo posluženje, služila goste i posle sve pospremila, a skoro je sasvim bilo moguće da starija domaćica nije ni sela sa vama da večera, već je čitavo veče provela komešajući kuhinjom. Stvari se rapidno menjaju poslednjih decenija zahvaljujući velikom broju turista sa Zapada koji posećuju Crnu Goru. Nezavisnost Žena u Crnoj Gori je u izuzetnom porastu i ona je značajno prisutna u poslovnom i političkom miljeu. Crnogorce prepoznaju po brižnom odnosu prema ženi i ljubavi prema sestri i majci. Crna Gora danas ima složeno, višeslojno društvo, u kome ukorenjeni plemenski stavovi imaju /jedva primetan/ uticaj na položaje i privrženosti. Čitava država Crna Gora je povezana i skoro svako poznaje svakoga. Danas Crna Gora nije ništa drugo nego velika porodica.

 

 

SHARE IT: