Crkva Svetog Spasa Prizren

Crkva Svetog Spasa Prizren

Crkva Svetog Spasa u Prizrenu, posvećena Vaznesenju Gospodnjem je podignuta oko 1330. godine. Crkva Svetog Spasa nalazi se u jugozapadnom delu nekadasnjeg srpskog carskog grada Prizrena, najlepsem gradu Kosova i Metohije. Crkva Svetog Spasa je smeštena na maloj zaravni ispod gradske tvrđave Kaljaje, koja dominira nad gradom, odakle se pruza velicanstven pogled na Prizren, u delu koji je nekada bila srpska i cincarska sredina /Podkaljaja/, gde se danas vide samo tužni ostaci porušenih, zapaljenih i unistenih kuća i crkava.

Crkvu Svetog Spasa je podigao vlastelin Mladen Vladojević sa porodicom, koji ju je 1348. godine priložio obližnjoj zadužbini Cara Dušana, manastiru Svetih Arhangela u kanjonu Prizrenske Bistrice. Crkva Svetog Spasa u Prizrenu ima osnovu sažetog upisanog krsta sa trostranom oltarskom apsidom i pripratom, dok se nad njom uzdiže osmostrano kube. Sa spoljašnje strane je bogato ukrašena plastičnim keramičkim ukrasima i dekorativnim smenjivanjem sige i opeke, kakvo se može videti na Crkvi Bogorodice Ljeviške. Tokom turske okupacije, crkva Svetog Spasa je zapustela i korišćena je jedno vreme kao štala, usled čega je pretrpela znatna oštećenja. Od sredine 18. veka prizrenski Cincari poreklom iz Moskopoja, preuzeli su upravu nad crkvom. Oni su 1836. godine započeli veliku obnovu i proširenje crkve Svetog Spasa, koje je trebalo da poprimi oblik trobrodne bazilike. Ova obnova crkve Svetog Spasa nikada nije završena, tako da se danas oko prvobitne srednjovekovne crkvice nalaze visoki zidovi bez krova. Podignuta je nova oltarska sedmostrana apsida, a prvobitna srednjovekovna crkvica je postala deo severnog broda.

Najstariji sloj fresaka crkve Svetog Spasa u Prizrenu potice iz perioda oko 1335. godine i nalazi se u oltarskom delu. Njihov autor je pripadao istoj radionici koja je freskopisala i Crkvu Svetog Nikole, koju je u isto doba podigao vlastelin Dragoslav Tutić. Nakon toga, prizrenski majstori su u vizantijskom stilu, do 1348. godine, oslikali preostali deo crkve Svetog Spasa. Završnu fazu u oslikavanju crkve Sveto Spasa u Prizrenu predstavljaju freske Hrista i Bogorodice Paraklise, urađene u priprati. Crkva Svetog Spasa Prizren je sredinom 19. veka stradala u požaru, kada su freske teško oštećene i znatno promenile boje. Konzervatorski radovi na crkvi Svetog Spasa i njenom živopisu obavljeni su u periodu od 1953. do 1963. godine. Republika Srbija je Crkvu Svetog Spasa u Prizrenu 1990. godine uvrstila među spomenike kulture od izuzetnog značaja, zajedno sa drugim prizrenskim crkvama. Albanski ekstremisti su crkvu Svetog Spasa u Prizrenu zapalili i teško oštetili tokom martovskih nemira i pogroma 2004. godine, od kada se ispred same crkve, ograđene bodljikavom žicom, nalazi nemački KFOR-a.

Krajem aprila 2014. godine su uspešno privedeni kraju radovi na obnovi platoa ispred Crkve Svetog Spasa u prizrenskoj Podkaljaji. Akciju, koju je pokrenulo i uspešno završilo Udruženje Sveti Spas, uz blagoslov Vladike Teodosija, ne bi bilo moguće izvesti bez velikog angažovanja i pomoći paroha prizrenskog Slobodana Đorića, Udruženja Sveti Spas, na čelu sa gospodinom Zlatkom Mavrićem, Danskog Saveta za izbeglice, koji je obezbedio najveći deo sredstava i Zavoda za zaštitu spomenika Kosova i Metohije. Trinaest godina posle pogroma 2004. godine, kada je crkva Svetog Spasa u Prizrenu zapaljena i uništena, Društvo prijatelja manastira Svetih arhangela kod Prizrena, zajedno sa Crkvenom opštinom prizrenskom, uspelo je da izradi i postavi krst na ovoj srpskoj svetinji iz 14. veka.

SHARE IT: