Crkva apostola Petra i Pavla Ras

Petrova crkva – Crkva apostola Petra i Pavla Ras

Na ljupkom uzvišenju iznad Novog Pazara, koje je od davnina smatrano svetilištem i vekovima kultnim mestom, nalazi se Crkva Svetih apostola Petra i Pavla, poznata kao i Petrova crkva. Prema istorijskim odacima, crkva apostola Petra i Pavla, današnja Petrova crkva kod Novog Pazara je bila sedište raških vladika, dok se pored crkve nalazila rezidencija-dvor srpskih vladara, iz vremena vladavine prvih predstavnika dinasije Nemanjića. Ova drevna ugledna episkopija se pominje u nekim vizantijskim i srpskim izvorima kao crkveni centar srpske države u periodu posle osnivanja srpske autokefalne arhiepiskopije, kojom je upravljao Sveti Sava. Sveobuhvatna istorijsko-arheološka istraživanja su pokazala da je tvrdava Ras bila smeštena u blizini katedralne crkve srpske raške episkopije. Danas je ovo nalazište poznato pod nazivom Gradina Postenje. Crkva Svetih apostola Petra i Pavla je bila srednjovekovno sedište srpske države i Episkopije, što je čini najstarijim srpskim sakralnim objektom i spomenikom crkvene arhitekture u Srbiji. Srpski kralj Stefan Prvovenčani, koji je 1195. godine primio vladarski presto od oca, Velikog župana Stefana Nemanje, u svom poznatom delu “Biografiji Svetog Simeona” piše da je sedište Srbije u 12. veku bilo pored crkve Svetih apostola Petra i Pavla u Rasu. Ovo mesto, visoko na uzvišenju je tokom vekova bilo kultno mesto i svetilište, koje obiluje brojnim rimskim i vizantijskim istorijskim tragovima. Rimsko utvrđenje Arsa iz 4. veka je doživelo veliku obnovu tokom vladavine Cara Justinijana I, (527-565), koji je drevnoj tvrđavi dodelio potpuno novu ulogu i izgled, sagradivši nove kule, crkve, bedeme i dodatne objekte. Postojeći objekat crkve Svetih apostola Petra i Pavla je građen u 9. ili 10. veku, iako su istraživanjima ispod temelja sadašnje crkve, otkriveni grobovi rimskih i slovenskih plemića iz 5. veka pre nove ere i osnove ranohrišćanskog hrama iz 7. veka, što svedoči da je Crkva Svetog Petra i Pavla najstarija sakralna građevina na Balkanu.

Crkva stoji na uzvišenju koje je bilo naseljeno u VI veku pre n. e.; ispod njenih temelja pronađena je jedna od najbogatijih grčko-arhajskih zlatnih ostava. Iznad grčke ostave podignuta je jedna rimska rotunda (od koјe su ostali temelji) a iznad nje, u IX veku, vizantijska rotunda sa kupolom, minijaturnom galerijom oko tambura i prostranom polukružnom apsidom. Ta crkva dobila je u XI veku novi sloj fresaka, koje su Srbi u XIII veku pokrili novim slojem živopisa sa srpskim signaturama. Svetozar Radojčić Najstariji delovi hrama svetih apostola Petra i Pavla, njegova neoubičajena okrugla osnova sa centralnom kupolom i tri polukružne apside se uočavaju razgledanjem unutrašnjosti, zbog naknadnih dogradnji i promena koje su vršene tokom istorije. Arheološka istraživanja potvrđuju da je crkva obnavljana nekoliko puta tokom istorije, počev od 4. veka, sa značajnim prepravkama i dogradnjama u 7. veku. U tamnoj unutrašnjosti Crkve Svetog Petra i Pavla u Rasu su vidljiva tri sloja fresaka zagasito-crvenog tona, koje su najstarije očuvane uz grobnice smeštene u zidu hrama, nakon premazivanja sloja fresaka oko 1250. godine. Na starom groblju oko crkve Svetog Petra i Pavla je otkriven veliki broj krstolikih spomenika, grčkih vaza, srebrnog posuđa, zlatnog nakita, bronzanih predmeta, staklenih i ćilibarskih predmeta i ukrasa, koji su od izuzetne naučne vrednosti. Predmeti iz nekropole Petrove crkve su Izloženi u Narodnom Muzeju u Beogradu. Na velikom groblju oko Petrove crkve se nalaze brojni rimski, vizantijski i slovenski nadgrobni spomenici, od kojih su mnogi takode izloženi u Narodnom Muzeju u Beogradu.

Crkva Svetog Petra i Pavla je neraskidivo povezana sa životom Svetog Simeona Nemanje, mudrog osnivača Dinastije Nemanjića. Rođen u Ribnici, nakon progona iz Raške zbog porodičnih sukoba, otac Zavida je Stefana Nemanju krstio po običajima rimo-katolicke vere, jer u to vreme u Duklji nije bilo pravoslavnog sveštenstva. Mladi Stefan Nemanja je po povratku u Rašku primio pravoslavnu veru upravo u Crkvi Svetog Petra i Pavla, u kojoj je tokom njegove vladavine održano mnoštvo crkvenih sabora i susreta srpske vlastele sa predstavnicima vizantijskog carstva. U Petrovoj crkvi su se venčali Srefan Nemanja i supruga Ana. Ovde je kršten i najmlađi sin Stefana Nemanje, Rastko, koji je rođen u obližnjem selu Deževa. Široka i duboka krstionica je i danas vidljiva. Najzad, na ovom mestu je 1196. godine Stefan Nemanja prepustio vladarski presto i upravljanje srednjovekovnom srpskom državom svom sinu, Stefanu Prvovenčanom. Deževska župa ili deževska dolina je poznata žitnica, izuzetno plodno područje, pogodno za žitarstvo i voćarstvo. Naziv Deževa, po predanju potiče od stare reči deža, koja označava drvenu posudu u kojoj se iznosio hleb za najsvećanije momente, stoganarod Deževu doživljaja kao mesto hleba. Selo Deževa – ili Deževo, kako je nazivano u srednjem veku, pominje arhiepiskom Danilo II, opisujući događaje u vezi sa abdikacijom kralja Stefana Dragutina sa prestola. On kaže da je kralj Dragutim svom bratu Milutinu darivao kraljevstvo, ,,v Rase, v meste rekomom Deževe,,.

Zbog svog izuzetnog istorijskog značaja, kulturno-istorijska celina Stari Ras, kome pripadaju Manastiri Sopoćani i Đurđevi Stupovi, Crkva Svetih apostola Petra i Pavla, manastiri Crna Reka i Končul, su od 1979. godine deo UNESCO svetskog kulturnog nasleđa.

SHARE IT: