GORAZDEVACje selo blizu grada Peci u provinciji Kosovo i Metohija koja je od 1999. godine pod UN administracijom. Bilo je naseljeno vec u 13. veku, kada je prvi put spomenuto u hrisovulji /povelji/ Stefana Nemanje 1220. godine /ili njegovog sina Kralja Stefana Prvovencanog/. Selo poseduju najstariju crkvu-brvnaru podignutu najverovatnije krajem 16. i pocetkom 17. veka, posvecenu Svetom Jeremiji. Iako vrlo mala, ima potpuni crkveni brod kao i narteks. To je jedina kuca-crkva u Srbiji. Stare ikone i religijski sasudi se danas cuvaju u novoj obliznjoj crkvi. S kraja sedamdesetih godina 20. veka crkva-brvnara je podvrgnuta opseznoj zastiti i renoviranju.

Kao srpski geto /enklava/ u delu zapadnog Kosova, vecinski nastanjen albanskim stanovnistvom, Gorazdevac je nekoliko godina bio popriste etnickih tenzija, odmazdi i visevekovnih sukoba izmedju dveju etnickih zajednica. Tokom brojnih napada gerilske grupe “Oslobodilacke Vojske Kosova”, krajem devedesetih godina 20. veka, stradale su, uz lokalne Srbe, okupirane srpske paravojne snage, optuzene za navodne strahote protiv lokalnog albanskog stanovnistva. Nakon zavrsetka rata na Kosovu u junu 1999., oko 2.000 Srba je izbeglo iz svojih porusenih i unistenih domova, u strahu od napada albanske vojske i terorista, premda su se neki kasnije vratili. Srpsko stanovnistvo danas broji oko 900 ljudi. Postoji 103 ucenika osnovne i 70 ucenika srednje skole /sa odeljenjem u selu Osojane/. Selo je jedno je od vecih srpskih geta na Kosovu i Metohiji pod 24-casovnom zastitom KFOR trupa, zbog kontinuiranih napada albanskih ekstremista i opasnosti od kontinuiranog etnickog ciscenja i genocida.

U avgustu 2003. 19-togodisnji srpski tinejdzer i 12-stogodisnji decak su ubijeni vatrenim oruzjem, a cetvoro njihovih vrsnjaka je tesko ranjeno, dok su plivali u reci Bistrici na obodu sela. Za ovaj genocidni cin anti-srpskog nasilja po Kosovu i Metohiji je uradjen izvestaj slucaja po kome su pucnji stigli sa teritorije naseljene albanskim stanovnistvom, ali pocinilac jos nije pronadjen.

ORAHOVAC

Opstina Orahovac nalazi se na jugozapadnom delu Kosova i obuhvata grad Orahovac i 35 sela. Smestena je izmedju Djakovice, Decana, Prizrena i Peca, zauzimajuci povrsinu od otrpilike 276 kvadratnih kilometara, zahvatajuci jedan od najmanjih srpskih geta. Procenjena populacija je 73.700 stanovnika sa albanskom vecinom koja zivi u seoskim predelima i otprilike 23.200 stanovnika koji zive u gradu. Kosovsko-srpska zajednica od oko 1.000 ljudi smestena je u Gronjem delu grada /priblizno 400-500/ i u susednom selu Velike Hoce /oko 700/ ziveci u depresivnoj monotoniji u svojoj drzavi kao zatvorenici, zaviseci od humanitarne pomoci, bez ikakvih primanja. Od Orahovca im se moze prici takozvanim "srpskim ulicama". Deo ulice koji se granici sa Albancima potpuno je bio unisten. Prethodni mali grad sa svojom sopstvenom skupstinom, sudom i srednjom skolom postao je varvarski, zicom ogradjen, koncentracioni logor za Srbe. Njihova sloboda kretanja je ogranicena na krug od 500 metara. Da bi izasli odavde potrebna im je vojna zastita. Cak ni ambulantna kola ne mogu prici bez pratnje KFOR-a. U Gornjem delu Orahovca zivi takodje u zajednicama oko 550 Roma, Egipcana i Askalija. Od konflikta 1999. nastalo je 9 naselja u opstini Orahovac sa pomesanom srpsko-kosovskom i albansko-kosovskom populacijom. Ekonomija se zasniva uglavnom na agrikulturi, narocito na uzgoju grozdja. Postoji i slaba proizvodja psenice i kukuruza i ograniceno stocarstvo. Sektor obrazovanja oslikava etnicku podeljenost u regionu, posto je mnostvo skola etnicki razdvojeno. Deca albanskih kosovara pohadjaju 19 osnovnih skola i jednu srednju sa dva smera u dva grada. Srpski kosovari imaju pristupa osnovnoj skoli “Vuk Karadzic” i jednoj gimnaziji koja se nalazi u nenaseljenom predelu kosovskih srba.U Orahovcu, smestenom na 500 metara oko pravoslavne crkve, odrasli Srbi kao i mladi koji jos uvek pohadjaju osnovnu ili srednju skolu zive u tri ulice kao zatvorenici okruzeni zidinama i nevidljivom granicom sa delom grada u kojem zivi preko 20.000 Albanaca. Vreme za Srbe iz Orahovca se zaustavilo, postoji 50 potpuno napustenih srpskih kuca. Iz nekih dvorista vidi se grmlje i vinova loza koja radja grozdje nadaleko cuvenog kvaliteta. Od kada Albanci vladaju gradom, Srbi oskudevaju u telefonskim linijama, a postoje i pretnje da ce i voda i struja takodje biti ukinute. Nakon dolaska nemackih vojnika KFOR-a juna 1999., teroristi “kosovske oslobodilacke vojske” kidnapovali su 43 Srba cija je sudbina i dalje neizvesna. Jedina nada za Srbe zatvorene bodljikavom zicom "kao u zatvoru pod otvorenim nebom" u Orahovcu je autobuska linija za Zvecan i Gracanicu, sto bi bilo organizovano, kao sto je obecano od strane UNMIK-a, dva puta nedeljno.

VELIKA HOCA /”GOLEMI OTCI”/ - BISER METOHIJE

Selo Velika Hoča, koje se nalazi na udaljenosti 5-6 km jugoistočno od Orahovca i oko 25 km od Prizrena, spada u red najstarijih srpskih naselja u Metohiji. Prvi put se, sa još osam sela, kao “Hotcka metohija” pominje u darovnom pismu Stefana Nemanje Manastiru Hilandar iz 1198/9. godine. Naselje se formiralo oko glavne srednjovekovne saobracajnice koja je pratila tok Hočanske reke. Prostor sa svojim tradicionalno bogatim vinogorjem, zahvaljujuci velikom broju sunčanih dana, prosečne nadmorske visine oko 400 m, zašticen je sa istočne i severne strane planinskim vencem Milanovac /893m/, Gradište sa ostacima srednjovekovnog grada Zatriča /1039m/ i Koznik /1006m/ dugim više od 30km, koji celo Podrimlje štiti od zimskih severoistočnih hladnih vetrova. Zbog otvorenosti recnih i potocnih dolina prema jugu i zapadu, u podrucju Velike Hoče se oseca uticaj primorske klime koja prodire dolinom Belog Drima i blagotvorno deluje na vinogradarstvo. Uzgoj vinove loze i tradicionalna proizvodnja odličnih vina doprineli su izgradnji brojnih gradjevina i objekata, posebno hrišcanskih svetinja.

Sva pisana dokumenta o ovom naselju vezuju se za gajenje vinove loze i proizvodnju vina i rakije. Slucajno otkriven keramicki vrc kapaciteta 300 do 400 litara, prilikom iskopavanja temelja za vinski podrum u mestu Vrelo u blizini Velike Hoce i Orahovca, dokumentuje da se stanovništvo ovog kraja još u doba Rimskog Carstva bavilo vinarstvom i poljoprivredom. Istorijski centri naselja se vezuju za crkvene objekte i vinice. Zna se da je u 15. veku imala svoj trg, koji je opredelio najznacajniju tacku okupljanja stanovništva na prostoru izmedju Decanske vinice i crkve Sv.Stefana. Vinica je posebno gradjen deo kuce namenjen iskljucivo preradi grozdja i cuvanju vina. Velika Hoca predstavlja izrazito dragocen kulturno-istorijski kompleks i kulturnu celinu svojim bogatstvom tradicionalnog graditeljstva od izuzetnog znacaja, jer se u selu očuvao veliki broj hrišcanskih crkava, kojih ima ukupno trinaest.

Jedna od najstarijih je crkva Sv.Nikole, koja se nalazi na seoskom groblju, nedaleko od potoka, sagrađena u 13. veku, a obnovljena u 16. veku. Ona je bila kroz istoriju administrativni centar Hotacke Metohije. To je jednobrodna gradjevina pravougaone osnove sa poluoblicastim svodom, bez kupole. Zidana je tesanim kamenom, a pod crkve je poplocan kamenim plocama. Na nekoliko metara zapadno od crkve je rusticno obradjen zvonik od tesanog kamena. Prvobitne originalne freske, koje obuhvataju površinu od oko 150 kvadratnih metara, su sacuvane samo u delovima : najbolje ocuvana i svakako najznacajnija, je kompozicija Svetog Save i Sv. Simeona koji se klanjaju ikoni Bogorodice sa Hristom. Ikonostas je radio cuveni srednjovekovni slikar Longin, nakon 1577. godine, kada je obnovljena Pecka Patrijarsija. One su, zahvaljujuci istom vremenu nastanka i vrsnom majstoru, veoma slicne freskama u priprati Pecke Patrijarsije. /Izvor MNEMOSYNE/

Crkva, danas Manastir Sv.Jovana, u mesnom izgovoru poznat kao manastir Svetog Jovana Glavoseka, registrovan je kao kulturno dobro od izuzetnog znacaja iz 14. veka. Manastir Svetog Jovana se nalazi na prostranom i ravnom temenu brega koji dominira okolinom, na severoistocnom kraju sela. Na severnom obodu brega je jak izvor Vrelo, od koga nastaje Hotacka Reka i cija voda se smatra lekovitom, a na cijem toku je nekada bilo vise vodenica. Crkva ima cetvorolisnu osnovu i predstavlja jedini ocuvan primerak takve gradnje na Kosovu i Metohiji. U glavnom brodu, istocna i zapadna konha su nešto više i polukruzne iznutra, a severna i juzna strana su nize i plice. Glavni brod i priprata imaju poluoblicasti svod. Zidovi su gradjeni od tesanog kamena i sige, sa debelim malterskim spojnicama. Crkva nije nikada imala kube. Ulazna vrata su na zapadnoj strani a na crkvi se nalazi i pet prozora. U severozapadnom delu porte je sagradjen zvonik skladnih proporcija od obradjenog kamena i opeke. Crkva je oslikana u osmoj deceniji 16. veka, a konzervatorskim radovima je otkriven stariji sloj fresaka nastalih u 14. veku. Veliki deo je premalterisan ili prekrecen, tako da je sacuvano oko 70 kvadratnih metara fresaka, koje i danas svojom svezinom boja dokumentuju kvalitet rada nepoznatog majstora. Na zapadnom zidu hrama je lik Sveto Simeona Mirotocivog, a do njega je predstavljen Sveti Sava. Ikonostas, delo slikara Longina, je postavljen istovremeno sa oslikavanjem hrama, sto dokumentuje mesto na kome se nalazi, sadrzi stare velike ikone : Hrista Svedrzitelja i Bogorodie Odigitrije /svevoditeljke/ izmedju kojih centralni polozaj ima Isus Hrist na prestolu. /Izvor MNEMOSYNE/

Crkva Sv. Stefana, posvecena Svetom Arhidjakonu Stefanu potiče iz 14. veka i nalazi se u centralnom delu sela. To je glavna seoska crkva u kojoj se redovna obavlja sluzba bozja. Crkva je jednobrodna gradjevina, pravougaone osnove, sa spolja trostranom, a iznutra polukruznom apsidom, bez kubeta, ogradjena zidom koji uokviruje prostrano dvoriste sa konakom i bunarom. Zidovi su radjeni od nesto krupnijeg kamena i finije su obradjeni. 1853. godine je crkva obnovljena, kada je prizidana nova priprata sa troclanim zvonikom iznad zapadnog ulaza.

U Velikoj Hoci, medju hocanskim crkvama se jos nalaze i sledece svetinje : Crkva Sv. Luke, Crkva Sv. Proroka Ilije, Crkva Sv.Nedelje, Crkva Sv. Petke, Crkva Sv.Ane, Crkva sv.Arhangela Gavrila, Crkva Sv.apostola Petra, Crkva Svete Preciste Bogorodice, bezimena Crkva na Ridu, Crkva Sv.Vasilija, Crkva Sv. Spasa – Hrista Spasitelja. /Izvor MNEMOSYNE/

Od doba cara Stefana Dušana vinogradi Velike Hoče pripadaju manastiru Dečani, čiji monasi i danas aktivno koriste iste vinarske podrume u selu. Pod privatnim vinogradima u okolini naselja je, pre rata na Kosovu i Metohiji, obradjivano preko 160 hektara. Povoljni ekoloski uslovi su omogucavali da seljani na jednom hektaru sade od 10.000 do 12.000 cokota, od cega je proizvodjeno vino prodavano podrumu “Orvin”, kao izuzetno kvalitetan i cenjeni izvozni proizvod na zahtevnom svetskom trzistu. Najuspesnije i najcesce su gajene crne vinske sorte grozdja “prokupac”, “vranac” i “game”, kao i bele vinske sorte “smederevka” i “rizling”. Jedan deo proizvodnje ovog cuvenog vina je koriscen za domacu proizvodnju, upotrebu i prodaju. Proizvodnju vina je oduvek pratila i proizvodnja domace rakije “komovice”.

Do agresije NATO-a na Kosovo 1999. godine, u naselju Velika Hoča nije bilo nijedne albanske kuće. Danas u Velikoj Hoči, kao u svojevrsnom izolovanom getu, zivi oko 700 Srba, suocenih sa dramaticno teskim uslovima nemile svakodnevice i bezmerne patnje, bez osnovnih ljudskih prava, cesto bez struje i vode, te potpuno izolovanih u okruzenju okolnih sela nastanjenih Albanskim stanovnistvom. Veoma cest slucaj je fizicka nemogucnost odlaska do sopstvenih vinograda, koje godinama zauzimaju “albanske komsije”, koristeci sve nacine i sredstva za ostvarenje svojih vekovnih planova, prinudjujuci preostalo srpsko stanovnistvo, bez ikakvih materijalnih prihoda i nemogucnosti koriscenja sopstvenih dobara, na “tiho” iseljavanje.