Etnografski muzej u Beogradu je osnovan u februaru 1901. godine, ali njegovi koreni sežu dublje u prošlost. Predstavlja jednu od najznačajnijih etnoloških ustanova koje temeljno proučavaju tradicionalnu kulturu i jedan je od najstarijih muzeja na Balkanskom poluostrvu. U okviru Narodnog muzeja Srbije (Serbskonarodni muzeum) nalazio se, još 1844. godine, jedan broj etnografskih predmeta. Etnografski muzej je ustanova koja se pre svega bavi klasičnom muzeološkom delatnošću, odnosno zaštitom etnografskih pokretnih kulturnih dobara, ali ne samo time. Stručna muzeološka obrada predmeta u Etnografskom muzeju je potpuna, a Muzej često stručno pomaže manjim muzejima da obrade i konzerviraju svoje fondove. Tokom Prvog i Drugog svetskog rata Etnografski muzej je ostao bez velikog broja predmeta koji su uništeni u ratnom vihoru. Zahvaljujući očuvanosti tradicionalnog načina života na Balkanu, posle Prvog svetskog rata nastavlja se sa popunom fonda muzeja, a 1926. godine odštampana je prva sveska Glasnika Etnografskog muzeja, koji do danas redovno izlazi. Posle Drugog svetskog rata otpočelo je sistematsko etnološko proučavanje etnografskih oblasti, obavljen je veliki broj pojedinačnih istraživanja, a započinje i rad na sistematizovanoj i naučno zasnovanoj konzervaciji predmeta. Prva stalna postavka Etnografskog muzeja otvorena je 20. septembra 1904. godine i od tada kustosi muzeja neprestano sakupljaju etnografske predmete, tako da se fond muzeja neprekidno uvećava. Etnografski muzej je započeo samostalnu izdavačku delatnost još 1926. godine, kada je publikovan prvi broj Glasnika Etnografskog muzeja, koji bez prekida izlazi I predstavlja jednu od najznačajnijih etnološko-antropoloških publikacija u Srbiji. Danas Etnografski muzej redovno izdaje, osim Glasnika, kataloge izložbi koje priređuju kustosi muzeja i koji sadrže važne stručne tekstove, vodiče kroz zbirke muzeja, naučne studije I popularnu literaturu sa temama iz domena etnologije. Fond Etnografskog muzeja sadrži preko 160 000 predmeta i struktuiran je tako da predstavlja obrazac tradicionalne seoske, ali i gradske kulture čitavog Balkanskog poluostrva. Podeljen je u veći broj zbirki, koje su formirane tako da se ne mogu posmatrati izolovano, već samo kao deo ukupnog fonda muzeja, a samim tim i kao deo sistema tradicionalne kulture. Sastavni deo Etnografskog muzeja je Manakova kuća, arhitektonski spomenik od velike kulturne vrednosti. Danas je to depandans Etnografskog muzeja Srbije u kome se čuva i izlaže legat „Etnografska spomen zbirka Hristifora Crnilovića”.
Muzej Nikole Tesle u Beogradu sadrži celokupnu zaostavštinu Nikole Tesle, koju je po njegovoj želji i zahvaljujući ogromnom trudu sakupio njegov nećak, Sava Kosanović, nakon smrti velikog genija 1943. godine u Njujorku. Vrednost izloženog materijala je od neprocenjivog značaja, obuhvatajući više od 150.000 raznovrsnih dokumenata vezanih za život i stvaralački rad Nikole Tesle. U muzeju se nalazi urna sa pepelom kremiranih ostataka, kao i zbirka izuma čuvenog genija.
“Postoji nešto u meni što može biti iluzija, koja je čest slučaj kod mladih oduševljanih ljudi, ali ako bi bilo sreće da ostvarim neke od mojih ideala, bilo bi to na dobrobit čitavog čovečanstva. Ako ove nade budu postale stvarnost, najdragocenija poruka bi bila da je to zasluga Srba. Živela Srbija !”
“Kao što vidite i čujete, ostao sam Srbin i preko, gde sam potvrdio neka naučna istraživanja. Vi to takođe treba da budete po svom znanju i predanom radu, čime ćete veličati Srbiju širom sveta”.
"Energija jedne misli može odrediti kretanje svemira".
Muzej Srpske Pravoslavne Crkve
Muzej Srpske Pravoslavne Crkve je osnovan 1926. godine, po odluci Skupštine Vladika Srpske Pravoslavne Crkve sa sabora u Sremskim Karlovcima, koji je održan četrdeset godina ranije. Cilj osnivanja Muzeja je bio predstavljanje razvoja Srpske Pravoslavne Crkve, perioda i raznovrsnih mesta, bez isticanja pojedinih eparhija, ličnosti i epoha. Eksponati izloženi u Muzeju potiču iz raznih izvora. Vecina eksponata je doneta iz Zagreba, gde se nalazila tokom okupacije u Drugom Svetskom ratu. Zbirke sadrže slikane portrete crkvenih velikodostojnika, starovekovne srpske rezbarije, stara srpska jevandjelja i štampane knjige, sve vrste crkvenih odora, svetih objekata od metala, drveta, slonove kosti, sedefa i koze, oltarski vez, voštanice, pečate istorijskih dokumenata.... Zadivljujuce muzejske zbirke medjunarodnog značaja sadrže : jedinstvenu zbirku tekstila : pokrov iz 13. veka za koji se veruje da je pripadao Kralju Milutinu, izvezen na bordo svili, obogacen ornamentima, uokviren somotom i ukrašen zlatom; odežda Kneza Lazara sa grbom, sa utkanim lavovima, uz šlem sa volovskim rogovima na metalnoj dugmadi; pokrov za svete mošti Kneza Lazara, koji je vezla monahinja Jefimija, udovica Despota Jovana Ugljese 1402. godine, izvanredan primerak veza zlatnim i srebrnim nitima na crvenom satenu; metalne ritualne posude i drugi sveti objekti od metala koji su sluzili tokom liturgija, koji predstavljaju umetnički rad zanatlija, posebno srpskih zanatlija-zlatara; vizantijski krstovi i pečati, svecnjaci, izvanredni rukopisi i kaligrafski ukrašena jevandjelja, kutije za tamjan, brojne ikone /posebo ruske ikone/ i još mnogo toga...
Muzej Vojvodine
Osnivanje Muzeja Vojvodine, državne institucije od posebnog interesa, vezuje se za Maticu srpsku, odnosno "Letopis Matice srpske" u kome se prvi put rodila ideja o potrebi osnivanja muzejske zbirke 1825. godine. Ova ideja je realizovana 1847. godine kada je osnovana Srpska narodna zbirka ili Muzeum, a nekoliko decenija kasnije, tačnije 1933. godine prerasla je u Muzej Matice Srpske. U cilju stvaranja centralnog muzeja sa delokrugom rada za celu AP Vojvodinu, Muzej Matice srpske je reorganizovan i osnovan je Vojvodjanski muzej 30. maja 1947. godine, kome je osim zadatka stručnog nadzora nad svim muzejima u Pokrajini, poverena i zastita i staranje o istorijskim i kulturnim spomenicima i prirodnim lepotama Vojvodine. Spajanjem Vojvodjanskog muzeja i Istorijskog muzeja Vojvodine 20. maja 1992. godine nastao je Muzej Vojvodine koga danas čini nekoliko medjusobno povezanih celina: arheologija, istorija, istorija umetnosti, etnologija, konzervatorsko-restauratorska radionica, biblioteka, pedagoška sluzba. Muzej je smešten u dve zgrade u Novom Sadu, a ima i tri depandansa: Primenjenu umetnost u Celarevu, Etno-kucu u Bačkom Jarku i Muzej štampe u Novom Sadu. Zbirke muzeja predstavljaju blago od neprocenjive vrednosti sa područja Vojvodine u rasponu od paleolita do kraja dvadesetog veka. Posle višedecenijskih aktivnosti, pristupilo se izradi stalne postavke Muzeja, koja je otvorena 1990. godine, a šest godina kasnije izvršena je i dopuna iste. Postavka se nalazi na prostoru od 2000m², a čini je 4000 predmeta ukomponovanih u tri tematske celine - arheologija, istorija i etnologija.
- Galerija "AHOJ" - prijatan ambijent umetničke radionice, gde pored raznih umetničkih predmeta i antikviteta slovačke kulturne baštine, možete i sami učestvovati u izradi predmeta od keramike, stakla, platna, slame i suvog bilja i cveca koje možete poneti sa sobom kao suvenir.
- Galerija "URBANČEK" - Vladimir Urbanček, slikar hiper-realista, nakon dugogodišnjeg boravka u SAD vraća se u rodno mesto i otvara svoju galeriju, da bi svoja kapitalna dela ostavio za pokolenja. U autentičnom ambijentu slovačke kuce, uz druženje sa domaćinima možete uzeti aktivno učešće u stvaranju umetničkih dela, slikajući uz instrukcije umetnika.
- UDRUŽENJE ŽENA Backi Petrovac - stalna postavka tradicionalnog slovačkog domaćinstva ili bogate kulturne riznice Slovaka.Kulturno nasleđe, brižljivo održavano i negovano, uz ljubazno osoblje i vredne domacine, daje inspiraciju za otkrivanje starih kulinarskih specijaliteta...
U Sremskim Karlovcima, u roditeljskoj kući je marljiva porodica Zivanović, u prostranom dvorištu punom cveća i očuvane vegetacije, sa preko 200 košnica i stotinak sačuvanih predmeta kojima je pčelario njegov deda Borivoje Zivanović, osnivač Muzeja pčelarstva 1868. godine, pripremila izvanrednu zbirku u čast poštovanja pčelarenja i dugogodišnje blagotvorne delatnosti. Ovde je izloženo nekoliko tipova košnica i mnoštvo predmeta iz prošlih vekova korišćenih za sakupljanje i čuvanje raznih vrsta meda i blagotvornih nusproizvoda, koji se smatraju najkvalitetnijom hranom na svetu /propolis, medovača i dr./. Osim uvodne priče o medu, zahvaljujući kojoj saznajete tajne kvaliteta života upotrebom pčelinjih proizvoda, gosti uživaju u probi čuvenih karlovačkih vina, tradicionalno spravljanih po posebnim recepturama domaćina /bermet, ausbruh/ koja osvajaju najviša priznanja u zemlji i na svetskom tržistu.
Topola je udaljena 72km od Beograda. Danas sačuvan kao istorijsko-memorijalni kompleks u kome su sahranjeni svi članovi kraljevske porodice i time u srcima svih srpskih monarhista, Oplenac obuhvata Mauzolej (crkva Sv.Djordja ), prostrani raskošno uredjeni park, vilu Kralja Aleksandra I Karadjordjevića, vilu kraljice Marije, kuću kralja Petra, hotel “Karadjordje”, vinograde i kraljevske podrume. U Mauzoleju na Oplencu dominiraju mozaici, pokrivajući površinu od 3500 m na kojima se nalazi čak 725 slikanih kompozicija sa 1500 figura. Arhitektonska vrednost Oplenca je u monumentalnom srpsko-vizantijskom stilu gradnje.
Vodja Prvog srpskog ustanka Djordje Petrovic, poznatiji po nadimku Karadjordje, je rodjen u obližnjem selu. Nakon požara 1804. godine koji su podmetnuli Turci u znak odmazde zbog srpskog ustanka, Karadjordje gradi odbrambenu rezidenciju u Topoli, koja postaje sedište srpskog ustaništva. U lepom parku nekadašnjeg utvrdjenja neprobojnih zidova i majušnih prozora, stoji spomenik vodji Karadjordju, dok je njegova rezidencija pretvorena u muzej.
Zobnatica, oaza života, nalazi se u središnjem delu Bačke, na magistralnoj saobraćajnici tj. staroj trasi međunarodnog puta E-75. Udaljena je od Bačke Topole 5 km, od Beograda 145 km, Novog Sada 75, a od Subotice 25 km. Poznata je po ergeli sa tradicijom odgoja rasnih konja dugom preko 200 godina. Gostima se nudi turističko jahanje za decu i odrasle, škola jahanja putevima prelepe Zobnatice, vožnje fijakerom i lovačkom kočijom. Na ergeli je hipodrom sa manježom. Pored hipodroma je čarda poznata po odlicnim specijalitetima kraja, na zadovoljstvo gostiju koji tragaju za odmorom i rekracijom u ovom neobicno zanimljivom prostoru.
Jedna od najlepših železničkih trasa na svetu do 1974. godine prolazila je Mokrom Gorom. Pruga uskog koloseka je Beograd povezivala sa Sarajevom. Pedeset godina je ova pruga otvarala vrata u svet Mokroj Gori. Izgradjena je 1925 godine. Dužine je 13,5 km od Šargana do Mokre Gore. U toku vožnje prelazi se visinska razlika 450 m putem koji je u obliku osmice, a na svom putu ima 22 tunela i 10 mostova. 1999g ponovo je puštena u promet, ali ovoga puta kao turistička atrakcija.
Nadomak Mokre Gore, sela Jatare i pruge Šarganska Osmica, na samoj planini Šargan, nalazi se brdo Mećavnik na kome je niklo Etno selo Emira Kusturice. Naš poznati reditelj kaže za ovo “ mesto moći “ da je njegov životni projekat. Na brdu se nalaze 22 zgrade različitih sadržaja: kuće u tradicionalnom zlatiborskom stilu, crkvica sa zvonikom, biblioteka, dućani, čajdzinice, bioskopska sala, trim kabinet, saune i slično.
Na brdu Mecavnik, gde je snimao film”Zivot je cudo”, cuveni filmski reditelj Emir Kusturica je “sazdao grad od drveta”, izradjen od brvana zlatiborskih, tarskih i sarganskih cetinara. To je celina raskosno i mastovito bogata kulturnim obelezjima i turistickim sadrzajima Zapadne Srbije, potpuno jedinstvena u autenticnim detaljima. Tradicionalno opremljene drvene kolibe planinskog stila, uz ljupku crkvu, bioskop, restorane, poslasticarnicu, biblioteku, bazen, sportsku halu, sportske terene i ski-stazu, kao i druge prigodne vrednosti, formirali su naselje “Drvengrad” koje, sa obliznjom “Sarganskom prugom” uskog koloseka, u prirodno potpuno ocuvanom ambijentu, predstavlja jednu od najznacajnijih turistickih znamenitosti Srbije. “Sarganska Osmica” je deonica pruge koja povezuje Zapadnu Srbiju sa Istocnom Bosnom i doline reka Zapadne Morave i Drine. Sagradjena je 1925. godine i svojom duzinom od 13,5 km od Sargana do Mokre Gore postize visinsku razliku od 450 metara. Putanja pruge uskok koloseka sirine 0,76m je izgradjena u nesvakidasnjem obliku broja osam, zahvaljujuci cemu je i nazvana, jer voz laganim kretanjem na relaciji od Sargana do Mokre Gore prolazi kroz 20 tunela i preko 5 mostova. 1974. godine je železnicki saobracaj na ovoj relaciji bio obustavljen, te je 1999. godine ponovo uspostavljen, nakon sveobuhvatnih radova, na radost mnogobrojnih posetilaca ovog regiona i Srbije.
Na krajnjem istoku Srbije, dvadesetak kilometara južno od Negotina, nadomak srpko-bugarske granice, leže nadaleko čuvene Rajačke Pimnice, u svetu jedinstveni kulturno-istorijski spomenik podignut u čast vinu i vinovoj lozi. Čitava Negotinska krajina je, zahvaljujuci pogodnim prirodnim karakteristikama, poznata po vinogradima i proizvodnji vina, a Rajačke pivnice nalaze se nedaleko od istoimenog sela, na brežuljku pored reke Timok. Rajacke pimnice su formirane kao zbijena grupacija vinskih podruma i pivnica oko centralnog trga sa česmom. Pivnice su građene u 18. veku od kamena, pokrivene ćeramidom i delimično su ukopane u zemlju. Monumentalni tajanstveni "grad vina" koji broji preko 270 prelepih kamenih zdanja, nastao je pre dva veka na ovom posebnom mestu po volji majke prirode i time namenjen proizvodnji, čuvanju i nezi prirodnih rajačkih vina. Posebno su dragocena crna vina, proizvedena sa ljubavlju i brigom domacina iz Rajca od grozdja blagorodnog rajačkog vinogorja. Rajačke pimnice su udeljene oko 250 km od Beograda.
“Staro selo Sirogojno” je muzej pod otvorenim nebom i zauzima povrsinu od 15 ha. Predstavlja arhitekturu i tradicionalni način života na području Zlatiborsko-dinarskog kraja i Jugozapadne Srbije iz druge polovini 19. i sa početka 20. veka. Na samo 24 km od Zlatibora, Muzej na otvorenom "Staro selo Sirogojno" jedini je te vrste u Srbiji. Prve aktivnosti prikupljanja, obnove i zastite koliba na Zlatiboru realizovani su po planu arhitekte Ranka Findrika i Republickog Instituta za zastitu spomenika kulture 1980. godine. Osnovna ideja ovog projekta sastojala se u prikupljanju i očuvanju autentičnih sadržaja u Sirogojno, koja je realizovana uz stručnu posvecenost g. Dobrile Vasiljević – Smiljanić i etnologa Bose Rosic, republickih institucija kao i mnogobrojnih partnera.
U medjuvremenu, monumentalni kompleks crkve Sv. Petra i Pavla iz 18. veka i ceo kompleks muzeja na otvorenom stavljeni su pod zastitu države kao kulturno dobro od velikog značaja.
U Muzeju "Staro selo Sirogojno" nalaze se drvene kucice-brvnare, pekara, ambar, kačara, kovačnica, mlekara, grnčarska i kačarska radionica, konak, krčma...
Mnostvo kulturnih manifestacija, te domacih i medjunarodnih skupova i dogadaja vec godinama se odrzava u Sirogojnu, kao sto su izlozbe ručno tkanih materijala sa Zlatibora, letnje radionice tradicionalnih zanata kao svojevrsnih riznica kulture (grnčarija, tkanje, slikanje, pravljenje mozaika...)
Mesto gde su nekada prolazili turski karavani je od sela siromašnih "zlatiborskih lončara" preraslo u pitom “tradicionalni raj” veoma zanimljiv posetiocima iz zemlje i sveta.
Etno park "Terzica avlija" je smešten nedaleko od centra sela Zlakusa, na brežuljku ispod same bukove šumice i predstavlja nekadašnje tipicno seosko dvorište koje se sastoji od dve stare srpske kuce (od kojih je jedna stara 100 godina, gradjena od nepecene cigle, sa krovom na cetiri vode, pokrivenim starim biber crepom). U jednoj se odvijao svakodnevni porodicni život, a druga je koristila kao gostinska kuca u kojoj su se primali i posluživali gosti za slavu i slične prilike. Starija kuca je adaptirana u trosobni apartman, sa tradicionalnim elementima za potrebe seoskog turizma, a kuca u kojoj je radila škola, danas predstavlja svojevrsni muzej; etno soba je deo stalne izložbe a druga prostorija sa vitrinama za izlaganje obuhvata tematske izložbe iz bogate zbirke etno parka (narodne nošnje, antikvarne srpske knjige, stari srpski casopisi, stare razglednice zlatiborskog okruga, materijal iz prvog srpskog rata, ratni dnevnici, materijal iz drugog svetskog rata, stara pošta, srpske marke i novac, akcije srpskih banaka iz perioda Kraljevine, majstorska i kalfenska pisma, srpsko ordenje i vojne oznake, srpske uniforme i nošnje na fotografijama, samostalna izložba fotografija, preslice i vretena....) U većoj brvnari staroj preko 100 godina nalazi se postavka nekadašnje učionice sa starim klupama “skamijama” i ostalim školskim inventarom iz vremena kada je u današnjem Etno parku radila seoska škola.
Etno selo Štitkovo je malo poznato očuvano naselje u okolini Nove Varosi smesteno u čudesno lepom ambijentu, skrivenom u uvali ispod velike stene, u sred podjavorskih pašnjaka, pored bistrog potoka i uz veliku belu crkvu. Štitkovo je urbanistički rešeno kao gradsko jezgro jer su kuće, gradjene od drvenih greda duzine 15 metara, ušorene i oblika kao gradske kuće krajem 19. i početkom 20. veka u Srbiji. Stitkovo je jedinstveni muzej na otvorenom i kulturni fenomen koji tek treba ispitati. Štale i ostali ekonomski objekti su sa druge strane reke, a kuće su san snova za današnje shvatanje : dole je magaza, gore kuhinja i sobe za spavanje. Ovo je dragulj kulturnog nasledja, nešto neviđeno u Srbiji. Štitkovo je bilo sedište čuvenih knezova Raškovića, srpske vlastele od pre boja na Kosovu polju. Ovde su se kovali štitovi za vojsku, otuda selu ime.
U srcu Šumadije, okruzen Juhorom i Gledickom planinom, nalazi se jedan od najpitomijih delova centralne Srbije. Ovaj brezuljkast kraj, poznatiji kao Levac, prepun cistih izvora, reka, klisura, lekovitog bilja, divljaci, cuven је pо etnografskim znamenitostima, narodnoj arhitekturi, zivom folkloru, samoukim slikarima. U uskom zaravnjenom pojasu ispod obronaka Gledickih planina, na izvoru Kalenicke rеkе, u srednjem veku osnovan је manastir Kalenic. Smesten u оkviru uskog dolinskog pojasa otvorenog prema istoku, Kalenic okruzuje povoljna mikroklima zahvaljujuci bogatom zelenilu i vodama, koji veoma prijaju i blagotvorno uticu na ljudski organizam. Nа оbradivom zemljistu preovladjuju zasadi sljiva, jabuka, malina, kupina i vinove loze.
Crkva manastira je posvecena Vavedenju Bogorodice i sagradjena je pocetkom 15. veka, za vreme Despota Stefana Lazarevica. Predstavlja vrhunski domet moravske skole i jedan je od nasih najlepsih srednjovekovnih manastira. Crkva je spolja bogato ukrasena naizmenicnim smenjivanjem opeka i kamena, i brojnim ornamentima isklesanim u kamenom pescaru. Freske imaju posebnu vrednost i pripada im znacajno mesto u srpskom srednjovekovnom slikarstvu. Izuzetno se isticu «Svadba u Kani » i «Sveti ratnici ».
Stalna muzejska postavka, od praistorije do današnjih dana, predstavljena je u zgradi iz 1906. godine u Karadjordjevoj ulici broj 15. Zasebna celina, kao jedinstvena zbirka u svetu je Muzej dvopredjnih čarapa Timoka, iz perioda od 18. do 20.veka. Muzej grada Knjaževca, u vili Ace Stanojevića, važne istorijske ličnosti, u Njegoševoj br. 6, sa stalnom postavkom koja rekonstruiše gradjanski enterijer sa kraja 19. i početka 20. veka.
Arheo-etno park u Ravni pored Knjaževca, kompleks muzeja na otvorenom, sa istraživačkom stanicom, lapidarijumom sa rimskim epigrafskim spomenicima sa obližnjeg arheološkog lokaliteta, antičkog utvrdjenja Timacum Minus i sa tipičnim kućama tradicionalne arhitekture knjaževačkog kraja. U podrumu Velike kuće osnovan je Muzej vina.
Kuća porodice Ristić - Konak Malog Riste
Kuća porodice Hristić predstavlja najbolje očuvani spomenik tradicionalne arhitekture iz sredine 19.veka u Pirotu. Sagrađena je 1848. kao vlasništvo uglednog pirotskog trgovca Hriste Jovanovića, kada je predstavljala najraskošniju kuću u Pirotu tog doba. Kuća prema rasporedu i detaljima ima sve odlike balkansko-orijentalnog stila.
Pirotski ćilim
Cilimarstvo se razvijalo od 16.veka uporedo sa razvojem stočarstva. U 17.veku razboj na kojem su se izrađivali ćilimi dobio je naziv “Pirotski razboj”, a u izradi su izdiferencirana četiri osnovna dela: spoljni i unutrašnji ćenar, ploča i polje. Visokokvalitetna izrada, savršena kompozicija i preovladavanje crvenih boja, glavne su odlike pirotskih ćilima. 1894. je osnovano Pirotsko trgovačko ćilimarsko udruženje. Pirotski ćilim je prvi put izložen u Beču 1886. na Svetskoj izložbi, gde je izazvao čuđenje zbog iste šare i sa lica i sa naličja.
Pirotska grnčarija
Pirot je bio centar grnčarskog zanata u Srbiji. Sredinom 19.veka imao je čak 40 grnčarskih radionica i proizvodilo se oko 70 različitih vrsta sudova. Pravilo se sve, od dečjih igračaka do pljoski za rakiju i bokala za vino. Korišćena je crvena glina i skladne boje, a urezivani su krugovi i cik-cak linije.
Nakit
Izrada nakita u Pirotu i okolini zasniva se na srednjevekovnim uticajima koja je kreirala autohtonu tipologiju po nazivom “Pirotski”. 1896. u Pirotu su postojale 33 kujundžijske radnje koje su za izradu nakita koristile sve poznate tehnike izrade: livenje, iskucavanje, cezeliranje, emajliranje, filigran, granulaciju, pozlatu i posrebljavanje, tordiranje…na srebru, alpaku, zlatu, bronzi, mesingu, bakru uz dodatke poludragog i dragog kamenja.
Odevnim predmetima ukrašavanim na ovaj način, isticana je ekonomska moć i društveni položaj, a cenjen je zbog magijskog svojstva koje mu se pripisuje
Muzej „Ras" u Novom Pazaru se u svom pedesetpetogodišnjem delovanju svrstao u red najznačajnijih institucija u unutrašnjosti Srbije i predstavlja vitalnu ustanovu koja je svojim radom, rezultatima i entuzijazmom dala veliki doprinos u vrednovanju kulturne baštine područja juga Srbije. Region koji obuhvata delatnost Muzeja "Ras" je područje visokih planina Srbije otvorenih prema severoistoku. Veliki broj arheoloških nalazišta se nalazi na nadmorskoj visini iznad 1.000 metara. Na terotoriji Opštine Novi Pazar se nalaze utvrdjenja : Gradina na Pazarištu, Gradina u Postanju, Gradina u Juzcu, Kulina u Rogatcu, Gradina u Radalici, Gradina u Saronju, Kula u Kaludri, Gaj u Babrezu, Krš na Zlatnom Kamenu. Na podrucju Opštine Tutin se nalaze : Zlostup u Ostrovici, Gradina u Ramosevu, Jerinin Grad u Trojanu, Gradina u Humu, Djurdjevica u Djerekaru, Litica u Dobrinji i Tupi Krš u Izbegu. Najmanji broj nalazišta se nalazi na teritoriji Opštine Sjenica : Velika Gradina u Vrsenici, Sarski Krš u Dugoj Poljani, Gradina u Tuzinju i Samograd u Grgaju.
U radu Muzeja "Ras" se izdvajaju dva perioda : dvadesetogodišnji rad koga karakteriše prikupljanje znatanog broja veoma vrednih predmeta, posebno etnoloških, i period nakon izrade stalne postavke, koja je nastala kao rezultat obezbeđenja prostora i zapošljavanja stručnog kadra. Kroz oba perioda Muzej je razvijao sve oblike muzeološkog rada. Tokom vremena, od skromne zbirke je prerastao u muzej kompleksnog tipa, koji u svojim redovnim postavkama obuhvata sve oblasti ljudskog delovanja, od istorije, preko arheologije, numizmatike, etnologije, primenjene umetnosti do savremenog likovnog stvaralaštva. Prikupljeno je preko 6000 eksponata i veći broj istih je stručno obradjen i sredjen po zbirkama. U Muzeju se nalaze različite vrste alatki koje su koristile mnogobrojne zanatlije koje su živele i radile u Novom Pazaru, koje bogato predstavljaju način života i etničku šarolikost. Najveću pažnju svakako privlače proizvodi terzija, koji su izrađivali delove nošnji za siromašniji i srednji sloj, dok su bogatiji odeću nabavljali kod prizrenskih, skadarskih i sarajevskih majstora. Novopazarski majstori su odeću izrađivali od različitih materijala: čohe, kadife, svile, svilenog brokata, somota, atlasa i ukrašavali ih srmom - srebrnom ili pozlaćenom žicom, metalnom i svilenom bikmom (bućmom), kao i svilenim koncem i gajtanima. Lepotom izrade, bogatstvom zlatoveza i motivima izdvajaju se primerci misiraba, odnosno jeleka na koje su prišiveni „čepken" rukavi. Lepotom se ističu i miltani, čiji naziv potiče od persijske reči „nimten", kojom se označava kratki haljetak do struka sa dugim i uskim rukavima, koji su u donjem delu otvoreni. Rađeni su od čohe različitih boja i bogato ukrašeni zlatovezom. Jelek su nosile pripadnice ženskog pola, bez obzira na doba i nacionalno-etničku pripadnost. Jelek je rađen od somota ili čohe i bogato ukrašen zlatovezom. Pripadnice siromašnijih slojeva nosile su jeleke od drugih materijala, poput satena ili brokata. U Etnografskom odeljenju Muzeja nalazi se bogata zbirka peškira, peškir-mahrama, bošči, jastuk-bošči, čevra, učkura. Svi navedeni predmeti su rađeni od kupljenog materijala, koji je potom ručno ukrašavan zlatovezom ili vezom izvedenim svilenim i pamučnim koncem. Na seoskom području su peškiri tkani i od konoplje ili lana i, takođe, vezeni raznobojnim koncima. Najveći deo navedenih predmeta pripadao je nevestinskoj opremi koja je slagana u posebne sanduke „sehare", koji su sa spoljašnje strane ukrašeni kožom i metalnim okovima. Sastavni deo Etnoloskog Odeljenja je i soba „alaturka", uređena u orijentalnom stilu, kakvih je bilo u svim muslimanskim kućama. Enterijer ovakve sobe je minderluk sa jastucima, šiljte, mangal, dušekluk, ćilim i brojni primerci bakarnog posuđa : ibrici, sahani, tablje, posude za razne namene, tepsije, leđeni itd. Srpsku gradsku sobu predstvaljaju delovi nameštaja : ormar-vitrina, sto sa stolicama, tučana peć, sanduk za gardarobu, ikone.
Kao jedina specijalizovana muzejska ustanova u zemlji za istraživanje i izučavanje agrarne prošlosti, muzej je osnovan 20. januara 1993. godine. Osnivanju su prethodile višegodišnje aktivnosti mnogih stručnih i naučnih radnika. Rezultat tih aktivnosti je da Muzej sada ima obezbeđen prostor, eksponate kao i uslove za razvoj, tako da je u relativno kratkom periodu postao institucija od izuzetnog kulturnog i naučnog značaja u izučavanju i prezentaciji agrarne prošlosti.
Poljoprivredni muzej u Kulpinu čini kompleks dvoraca "Kaštel" i "Stari dvorac" koji su stavljeni pod zaštitu države kao spomenički objekti. U okviru kompleksa nalazi se osim dva dvorca, upravna zgrada, tzv. kovačnica, konjušnica i žitni magacin. Svi objekti su namenjeni muzeološkoj upotrebi i postepeno se adaptiraju osnovnoj nameni. Rekonstrukcijom žitnog magacina Muzej je dobio jedinstveni izložbeni i galerijski prostor. Muzej je okružen velelepnim parkom od 5 hektara koji predstavlja prirodni spomenik arboretum retkih biljnih vrsta. Osnovni cilj Poljoprivrednog muzeja prevashodno je da se sačuvaju od nestajanja i propadanja materijalni dokazi bogate agrarne prošlosti. Najvažniji zadatak Muzeja je sakupljanje, muzeološka obrada, čuvanje i zaštita kao i izlaganje - prezentacija prikupljenog materijala.
Istorijat gajenja hmelja
U regiji Bačkog Petrovca hmelj se gaji preko 250 godina. Istorija gajenja hmelja i proizvodnje piva je predstavljena dokumentima, predmetima i fotografijama.
Istorijat gajenja konoplje
Konoplja se tradicionalno gajila u našoj zemlji. Na izložbi je predstavljeno poreklo konoplje, a preko karata, dokumenata, fotografi ja i alata za preradu ove biljke prikazano je gajenje konoplje I njena prerada u kućnoj radinosti.
Istorijat gajenja sirka metlaša
Pored prikazanog istorijata gajenja sirka metlaša, na izložbi su postavljene i metle od različitih materijala sa raznih strana sveta. Posetioci mogu videti i sve faze ručne izrade metli od sirka.
Istorijat gajenja pšenice
Izložba se sastoji iz segmenata: poreklo I širina gajenja pšenice; selekcija i selekcionari pšenice kao i tehnologije proizvodnje pšenice kroz istoriju; tradicionalna žetva i vršidba, a prikazano je i skladištenje zrna kroz istoriju. Pored dokumenata i fotografi ja izložbu čine i određene poljoprivredne alatke.
Istorijat govedarstva
Na veoma edukativan način je prikazan istorijat i razvoj govedarstva preko rodonačelnika goveda, muznih i tovnih rasa krava kao i maketa krava; tradicionalan način uzgoja goveda. Pribor za veštačko osemenjavanje, muzni uređaji kao i uzorci koji se koriste kao stočna hrana.
Istorijat mlekarstva
Obrađen je istorijat mlekarstva od praistorijskih vremena do današnjeg doba. Obuhvaćene su sve vrste mlečne stoke u svetu - nekada i sada.
Tehnologija muže i prerade mleka, propraćena je dokumentima, fotografi jama, sudovima i aparatima za mužu i za proizvodnju mlečnih proizvoda.
Svinjarstvo - juče, danas, sutra
Izložba je posvećena proizvođačima svinja i svima onima koji se, direktno ili indirektno profesionalno bave, ili nameravaju da se bave ovom, za našu zemlju veoma važnom privrednom granom. Na ukupno 30 panoa sa 254 fotografi ja, uvodnim tekstovima i legendama prikazani su istorijat, razvoj, privredni značaj, mogućnosti i perspektiva svinjarstva.
Istorijat Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu (1954 - 2004)
Preko osnivačkih i drugih važnih dokumenata, fotografi ja, prikazan je istorijat i razvoj od njegovog osnivanja pa do danas.
Ostale aktivnosti
U galerijskom prostoru organizuju se likovne izložbe, gde se smenjuju izlagači - umetnici. Prostorije Velikog dvorca "Kaštela" omogućavaju organizaciju kamernih likovnih izložbi, promocije knjiga, književnih večeri i koncerata. U letnjim mesecima u parku priređuju se koncerti i pozorišne manifestacije.
Narodni Muzej Valjevo osnovan je 1951. godine na inicijativu Opštine Valjevo i već više od pola veka uspešno obavlja poslove zaštite i prezentacije kulturne baštine na teritoriji grada Valjeva, kao i opštinama kolubarskog okruga. U svom sastavu ima 6 stalnih postavki koje se nalaze u centralnoj zgradi muzeja i u Muselimovom konaku, dok je u pripremi i postavka u Kuli Nenadovića. Od ostalih postavki Narodni muzej Valjevo ima i postavke van Valjeva i to u Brankovini, Osečini i Struganiku. Prva postavka Muzeja je bila smeštena u Muselimovom konaku, podignutom u 18. veku, u čijem podrumu su 1804. godine bili zatvoreni valjevski knezovi Aleksa Nenadovic i Ilija Birčanin, pre "seče Knezova" na obali Kolubare, da bi potom njihove glave bile javno istaknute na krovu ove zgrade.
Kula Nenadovića je svakako simbol grada Valjeva. Podigao ju je Jakov Nenadović uz pomoć sina Jevrema u proleće 1813. godine, da bi se tu skladištila municija za potrebe ustanika. Krajem 1813. godine ustanici su morali da napuste Valjevo, a kulu preuzimaju Turci i pretvaraju je u tamnicu. Pri ponovnom oslobođenju Valjeva 1815. godine ustanici su zatekli Kulu punu izmučenih Srba. Srpski vojvoda Sima Nenadović, revoltiran postupkom Turaka, je naredio da se kula zapali, da bi je knjaz Miloš Obrenović obnovio 1836. godine.
Muzej čuva preko 24.500 predmeta sa izuzetnom muzejskom vrednošću, razvrstanih u arheološke, etnološke, istorijske, umetničke i numazmatičke zbirke.
Narodni muzej Valjevo je u dva navrata (2005. i 2008.) odlikovan plaketom "Mihailo Valtrović", koju Muzejsko društvo Srbije dodeljuje najboljoj muzejskoj ustanovi u Srbiji u prethodnoj godini.
U sastavu Narodnog muzeja Valjevo postoji i interna muzejska galerija u kojoj se godišnje postavi desetak raznovrsnih povremenih tematskih izložbi, sa prevashodno muzejskom tematikom, uz povremene programe koji prate i savremenu produkciju (likovna umetnost, fotografija...)
Galerija Matice Srpske je najbogatiji umetnički muzej srpske umetnosti novijeg doba. Osnovana je 1847. godine. Kao samostalna ustanova Matice Srpske deluje od 1958. godine. Njena stalna izložba hronološki prikazuje odabrana dela iz celokupnog umetničkog fonda koji sadrži oko pet hiljada umetničkih radova značajnih za nacionalnu istoriju umetnosti novijeg doba i kulturu srpskog naroda u Vojvodini od kraja 17. do kraja 20. veka. Sva umetnička dela koja je Galerija Matice Srpske primila na poklon od mnogobrojnih darodavaca, preuzela na čuvanje od Srpske pravoslavne crkve i drugih vlasnika, otkupila iz privatnog vlasništva ili pribavila planskim kopiranjem zidnih slika, čuvaju se, proučavaju, zaštićuju i koriste pod odgovarajućim uslovima. U zavisnosti od fizičkih, umetničkih i kulturno istorijskih svojstava, umetnička dela u fondu Galerije Matice Srpske razvrstavaju se u sistematske zbirke srpskog slikarstva, grafike, crteža, skulpture, oleografija i kopija. Sve zbirke su dostupne javnosti i razgledaju se u stalnoj postavci i na povremenim izložbama.
Po značaju i celovitosti izdvajaju se zbirke srpskog slikarstva, grafike i crteža 18. i 19. veka. One u punoj meri odražavaju sve vidove složenih procesa evropeizacije srpske umetnosti u periodu od Velike seobe 1690. godine do Ujedinjenja 1918. godine. Zbirka 20. veka, pored radova slikara i vajara iz Vojvodine, sadrži i dela autora sa šireg jugoslovenskog prostora. Formirana je u poslednjim decenijama i to pretežno otkupima ili donacijama. Završni segment stalne izložbe, koji obuhvata najvrsnija dela srpskog slikarstva prve polovine 20. veka, otvoren je za javnost 1992. godine, a njegovo proširenje na srpsku umetnost druge polovine 20. veka ostvareno je u 1997-oj, dakle, u godini obeležavanja velikog jubileja odnosno 150 godina postojanja i rada Galerije Matice srpske. Galerija Matice Srpske organizuje povremene izložbe monografskog ili tematskog karaktera i izdaje prateće kataloge, monografije i druge posebne publikacije iz oblasti novije srpske umetnosti. U okviru javnog rada sa publikom, osim redovnih popularnih tumačenja stalne postavke, samostalno ili u saradnji sa drugim muzejima i kulturnim ustanovama priređuje stručna predavanja, promocije i koncerte.
