Srbija je poznata po mnogobrojnim vrhunskim arheološkim nalazištima. Medju kojima je najstarije ljudsko naselje Lepenski Vir, staro 10000 godina. Pored spektakularnih otkrića u Lepenskom Viru, u Srbiji se nalazi mnoštvo rimskih i vizantijskih kulturnih spomenika, Beogradska tvrdjava Kalemegdan, Viminacium, Felix Romuliana, Mediana, Iustiniana Prima, Ulpijana - Iustiniana Secunda, Trajanova Tabla i mnogi drugi jedinstveni lokaliteti...
"Caričin Grad" - Iustinana Prima je zahvaljujući svojoj ustanovljenoj crkvenoj i vojnoj arhitekturi, urbanom planiranju, gradnji kuća i velelepnim ostacima materijalne kulture, jedno od najznačajnijih vizantijskih arheoloških nalazišta na Balkanu. Caričin Grad na jedinstven način omogućava buduća istraživanja. Najraniji tragovi života ljudi na ovom području potiču iz mlađeg kamenog doba ili neolita, oko 3000. godine pre nove ere. Ostaci kasnoantičkog grada Justiniane Prime - zadužbine vizantijskog cara Justinijana, rođenog u obližnjem u selu "Taurisium", potvrdjuju činjenicu da je ovde postojao jedan od najvećih i najbogatijih vizantijskih gradova. Carica Teodora, lepa i ambiciozna žena cara Justinijana, koji ju je neizmerno voleo je rodjena u selu Lebane, te je značajno uticala na svog mudrog i moćnog muža da izgradi ovakav urbani centar.
Na visokoj steni iznad Dunava, Karatašu, nalaze se ostaci Diane, jednog od najvećih i najočuvanijih rimskih utvrđenja (kastruma) na Dunavu. Utvrdjenje Diana izgrađeno je od kamena tesanika u vreme cara Trajana, verovatno 100-101. godine, istovremeno sa prokopavanjem kanala, kada je omogućena bezbednija plovidba Dunavom. Diana je pravougaoni kastrum dimenzija 100 sa 200 m, sa uvučenim kulama na bedemima. Konačan izgled tvrdjava Diana dobija krajem 3. i početkom 4. veka dodavanjem bedema sa isturenim kulama koji se prostiru ka Dunavu, zatvarajući i štiteći deo obale.
Felix Romuliana je izvanredno arheološko nalazište u Srbiji. U selu Gamzigrad, južno od Dunava, 11 km od Zaječara i 238 km od Beograda, na površini od 6,5 ha nalaze se ostaci veličanstvene kasnoantičke utvrđene palate Felix Romuliana. Palata je izgrađena između 297. i 311. godine naše ere po zamisli rimskog imperatora Gaja Valerija Galerija Maksimijana, u raskošnom stilu antičke arhitekture, nakon pobede nad Persijancima. Izgradnjom palate sa ciljem da bude bezbedno boravište, ovaj kraj i njegov osnivač dobijaju veliki značaj. Moćni harizmatični imperator Galerijus je rođen u ovoj raskošnoj palati, /bio zet Cara Dioklecijana/, a posle smrti sahranjen na obližnjem brdu Magura u mauzoleju, uz svoju pokojnu Kraljicu majku Romulu, pagansku sveštenicu, po kojoj je ovo arheološko naselje i nazvano.
Golubačka tvrdjava se nalazi na 4 kilometra nizvodno od Golupca, na strmim liticama, pre ulaska u veličanstvenu Djerdapsku klisuru. Sagradjena ja na stenovitim padinama manjeg uzvisenja, na kraju Homoljskih planina. Ostaci utvrdjenog grada Golupca prate izgled terena na kome se nalazi. Sačuvana je narodna priča o nastanku imena ovog utvrdjenog mesta, po kojoj je u gradu nekada živela lepa devojka po imenu Golubana. Priče o njenoj lepoti stigle su i do turskog paše, koji ju je prosio i donosio darove, da bi se udala za njega. Devojka ga je, kao i ostale prosce, odbila. Paša je naredio da se Golubana kazni, tako da su devojku vezali za jednu stenu iznad Dunava, ptice su unakazile njeno telo, te je izdahnula. Uspomena na nju i njenu lepotu i tužnu sudbinu su ostale u narodu, te je mesto u kome je živela, dobilo naziv Golubac.
Damastion je bio drevni grad koga je u svojim radovima pominjao Strabon, bez tačne naznake o njegovom položaju. Istorija Damastiona počinje u 13. veku p.n.e, kada se spominje kao naselje sa elementima urbanog akropolisa. Postoji nekoliko pretpostavki o položaju ovog grada. Damastion ili Damastium je naselje Ilirsko-Panonskog regiona, verovatno u blizini današnjeg Kosova i Metohije, poznato po rudnicima srebra. Pronadjen je novac sa natpisom Damastion, koji potiče iz južne Srbije, istočne Makedonije i zapadne Bugarske. Najnovija arheoloska istraživanja potvrdjuju pretpostavku o polozaju Damastiona na obroncima planine Rujan, u selu Krševica, 15 km jugoistočno od Vranja /južna Srbija/. Grad je bio naseljen ilirskim/dardanskim plemenom Damastini, kojim je u 4. veku p.n.e upravljao kralj Bardyllis. Grad je u starom veku bio poznat po srebrnim rudnicima, čija pozicija, kao i samog grada, danas jos nije poznata.
Lepenski Vir je spektakularno arheološko nalazište u Srbiji koje je kolevka Evrope. Lepenski Vir je i naziv velikog vira na sredini Dunava kod Đerdapske klisure, zvane "gvozdena kapija", udaljen oko 15 km od Donjeg Milanovca. Lepenski Vir je otkrio i istražio šezdesetih godina 20. veka prof Dragoslav Srejovic, u delu projekta očuvanja arheoloških iskopina tokom izgradnje veštačkog jezera uzvodno od izlaza Dunava iz Gvozdene Kapije. Gvozdena kapija poseduje izvanredno prirodno okruženje sa posebno povoljnom mikroklimom. Zahvaljujuci gustini padavina, blagim prelazima godišnjih doba, relativnoj atmosferskoj vlaznosti, odsustvu oštrih vetrova i velikih promena temperature, krečnjackom zemljištu koje zadržava toplotu, kao i sigurnim izvorima hrane, stanovnicima Lepenskog Vira je bilo jednostavno da ostvare svoju kulturu, čije bogatstvo i originalni sadržaji ne mogu da se porede sa ni jednom kulturom toga doba, kao ni kulturama kasnijih perioda. Djerdapska klisura sa Gvozdenom kapijom je središte Nacionalnog Parka Djerdap, u prijemnoj fazi UNESCO svetskog nasledja.
Medijana je antičko arheološko nalazište nekadašnjeg carskog imanja površine 40 ha, izgradjenog početkom 3. veka, na putu Niš-Niška Banja, u blizini rečnih i termalnih izvora, čija lokacija svedoči o bogatstvu i sjaju carskog Naissusa. U Medijani su otkriveni očuvani ostaci carske palate sa peristilom, mnoštvo luksuznih vila sa podovima od mozaika, sakralni objekti (baptisterijum - krstionica), ekonomske zgrade sa pitosima, terme, cisterne za vodu, ostaci utvrđenja i druge zgrade koje svedoče o kulturi i raskoši Naissusa iz vremena vladavine rimskog Cara Konstantina Velikog /Flavius Valerius Aurelius Constantinus 280-337g.n.e/ koji je rodjen ovde.
Pred kraj IV veka Medijana je teško stradala od požara, a potpuno je uništena 441. godine.
Petrovaradinska tvrdjava se nalazi u Novom Sadu, na petrovaradinskoj steni, iznad leve nepristupacne obale Dunava. Petrovaradinska tvrdjava je jedna od najočuvanijih tvrdjava u Evropi i izvanredno delo barokne vojne arhitekture. Današnja Petrovaradinska tvrdjava je građena od 1692. do 1780. godine. u svrhu odbrane od nadolazećih Turaka, jer je Ugarska u njoj videla dobro mesto za odbranu. Njen idejni tvorac je Markiz Sebastijan Voban, francuski vojskovođa, arhitekta i pisac iz doba Luja XIV. Tvrđava je nastajala u doba austrijskih vladara Leopolda I, Josifa I, Karla VI, Marije Terezije i Josifa II, gde je od davnina postojalo utvrdjenje /u mladjem bronzanom dobu/. Nakon toga su na ovom mestu boravili Kelti, koje su smenili Rimljani i sagradili tvrdjavu Kuzum /Cusum/. Prvo obelezje današnjeg oblika potiče iz 1235. godine, kada je ugarski kralj Bela IV dozvolio katoličkim monasima iz reda cistercita, da na ostacima Kuzuma, podignu opatiju Belakut. U vreme najezde Tatara, monasi su Belakut zaštitili utvrdjenjem. Nedavno su, tokom rekonstrukcije komunalne infrastrukture, pronadjeni ostaci naselje i crkve iz tog perioda.
Pločnik je arheološki lokalitet vinčanske kulture u istoimenom selu, kraj obale reke Toplice, nedaleko od Prokuplja, u južnoj Srbiji. Kompleks arheološkog naselja Pločnik iz mladjeg kamenog doba, koje je postojalo je od 5500. do 4700. godine p.n.e, pripada vinčanskoj kulturi koja je cvetala od 5500 do 4000 p.n.e na teritorijama današnje Bosne, Srbije, Rumunije i Makedonije. Arheološko nalazište Pločnik je zauzimalo površinu od 120 hektara, koju je činilo nekoliko celina ograničenih sa tri strane vodotokovima reka. Neimenovani stanovnici Pločnika, tj onog što je on danas, su se bavili poljoprivredom, rukotvorinama, umetnošcu i metalurgijom, a osnovni materijal za izradu oruđa je bio kamen. Oni su poštovali lepotu i izradili su 60 raznovrsnih oblika predivne keramike i figurina, ne samo za upotrebu, vec takodje i za zabavu i užitak, što govori o centru sa velikim stepenom usavršenosti i ukusom za umetnosti i modu. U sklopu arheološkog nalazišta Pločnik je pronađeno dosta keramičkih posuda, ali i mnogo predmeta i oruđa izrađenih od kamena i bakra. Neolitsko naselje Pločnik je slučajno otkrio 1927. godine Miodrag Grbic, tadašnji kustos Narodnog Muzeja u Beogradu, koji je vršio arheološka istraživanja na trasi pruge Prokuplje-Kuršumlija, u tadašnjoj Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca, prilikom gradnje železničke pruge iz Niša prema južnoj pokrajini Kosovu. Pločnik su sa velikom pažnjom aktivno proučavali od 1996. godine srpski i medjunarodni stručnjaci.
Sirmijum je rimsko arheološko nalazište koje se prostire na površini od 2680 m2 na reci Savi, izmedju današnje Sremske Mitrovice i Nacionalnog Parka Fruška Gora. Sirmijum je svoje mesto u istoriji utemeljilo kao jedan od četiri glavna grada Rimske Imperije u poslednjim dekadama starog veka dolaskom rimskih legija. Stanovnici praistorijskog Sirmijuma, kao osnivači prvobitnog utvrđenja bili su Iliri i Kelti. Kao rimsko naselje Sirmijum se veoma brzo razvijao i na osetljivoj dunavskoj granici imao veliki značaj u vreme dok je bio sedišno utvrđenje rimskih legija.
