U Srbiji su kroz vekove tockom burne istorije urezana obelezja i obicaji razlicitih religija, o kojima danas svedoci znacajno kulturno nasledje kroz ocuvana graditeljska zdanja. Ona predstavljaju harmonican prikaz razlicitih tumacenja sustine, koje upravo zato, iako pod izrazitim uticajima celovitosti kojima pripadaju, zasluzuju posebnu paznju posmatraca. Pravoslavne manastire su sirom Srbije gradili njeni mudri i vizionarski zaduzbinari, kao oaze kulture, istorije i identiteta srpskog naroda.
U okviru manastirskih celina nemerljivih lepota se odvijao zivot svetih monaha ispunjen mudroscu, ljubavlju i molitvom, jer su manastiri od nastanka do danasnjih dana sredista prosvecenog ucenja koja prenose na najsire slojeve stanovnistva.
Danas su manastiri, kao i cesto u proslosti, nosioci boljitka zivota naroda u okruzenju, jer se monastvo, osim svog redovnog poslusanja, bavi i poljoprivrednom proizvodnjom /za svoje potrebe i posluzenja brojnih poklonika i gostiju/. U riznicama srpskih pravoslavnih svetinja je sacuvana bogata srpska istorija, vidljiva u velicanstvenom fresko-slikarstvu, ocuvanim rukopisima, svetim relikvijama i jevandjeljima. Na teritoriji Srbije postoje mnogobrojne svetinje koje su znacajno spomenicko i kulturno nasledje, medju kojima su neki uvrsteni u UNESCO svetsku kulturnu bastinu. Stoga su srpski pravoslavni manasiri osnovni motiv mnogih PANACOMP aranzmana, kao nas doprinos sveukupnoj "mentalnoj ekologiji".
Miroslavljevo Jevandjelje je najstariji i najlepši spomenik srpske pismenosti napisan na srpskom jeziku ćiriličnim alfabetom oko 1180. godine. 2005. godine je upisan je u listu UNESCO kulturnih vrednosti. Miroslavljevo Jevandjelje je srednjovekovni pozlaćeni rukopis "krasnopisan" ukrasima za humskog kneza Miroslava, sina Zavide i brata Velikog Zupana Stefana Nemanje. To je jedan od najrasko š nijih i najdragocenijih rukopisa svoje vrste i najstarija srpska knjiga na ćirilici. Knjiga u kožnom povezu sa 181 listova minijatura i kaligrafije izuzetne lepote pripada grupi prosvetljenih rukopisa posebne vrste i ikonografije nastale spajanjem elemenata sa Zapada /Italije/ i Istoka /Vizantije/. Srpski srednjovekovni rukopis je jedno od najvažnijih svedočanstava tokova umetničkih uticaja sa Zapada i obrnuto. Miroslavljevo Jevandjelje predstavlja liturgijske sadržaje Jevandjelja i razvoja srpske srednjovekovne ornamentike, a takodje opisuje hrišćanske knezove sa kraja 12. veka. Ovaj srednjovekovni rukopis neprocenjive vrednosti, vrhunski pergament i pozlata, bogatstvo bojene ornamentike i pozlaćeni inicijali, jezička složenost i raznovrsnost oblika napisanih za srpskog kneza Miroslava je gotovo potpuno sačuvan. Sudeći po ostacima voska jasno je da Miroslavljevo Jevandjelje nije često korišćeno u liturgijske svrhe. Tokom otomanske vladavine Miroslavljevo Jevandjelje je pohranjeno u Manastiru Hilandaru na Svetoj Gori. Danas se Miroslavljevo Jevandjelje čuva u Narodnom Muzeju u Beogradu svedočeći o burnoj, osam vekova dugoj istoriji rukopisa, koji je univerzalna baština. Miroslavljevo Jevandjelje je drugi po redu poretni kulturni spomenik upisan u svetsko nasledje, nakon upisa celokupne arhive svetski čuvenog i genijalnog pronalazača, istrazivača i naučnika srpskog porekla, Nikole Tesle (1856-1943).
Crkva Svete Bogorodice se nalazi selu Donja Kamenica, 15 kilometara jugoistočno od Knjaževca. Crkva u Donjoj Kamenici je zadužbina nepoznatog vlastelina i potiče iz prve polovine 14. veka. Crkva Presvete Bogorodice predstavlja najoriginalniji i najvredniji umetnički spomenik Eparhije timočke.
Manastir Pridvorica se nalazi u selu Pridvorica, na dvadesetosmom kilometru jugozapadno od Ivanjice prema Studenici, okruzen netaknutom prirodom i blizinom reke Studenice. Manastir Pridvorica izgrađen je u 12. veku, u isto vreme kada i susedni manastir Studenica. Sagradio ga je sluga koji je radio pri dvoru Stefana Nemanje, osnivaca dinastije Nemanjic, pa otuda ime Pridvorica.
Manastir Sveti Prohor Pčinjski se nalazi na granici sa Republikom Makedonijom, na šumovitim obroncima planina Rujna i Kozjaka, na levoj obali reke Pčinje, u blizini sela Klenike, 30 km južno od Vranja. Manastir je posvećen Svetom Prohoru, koji je živeo kao pustinjak u ovoj osamljenoj oblasti. Legenda o manastiru Svetog Prohora Pcinjskog kaže sledeće: krajem 10. veka, loveći u tim krajevima, vizantijski vojskovođa Diogen, goneći ranjenu srnu koja je kod Prohora našla utočište, sretne se sa starim isposnikom, od koga se uplaši i počne bežati. Vidoviti starac pozove ga i reče mu da ide u Carigrad, gde će biti izabran za Cara. Diogen ubrzo postane car (Roman IV Diogen, 1068.- 1071.), ali zaboravi na proroka Prohora, zbog čega ga ovaj u snu prekori. Car potraži pustinjaka u pećini nagoričkoj pred kojom ga je sreo, ali kako ga ne nađe, podiže na tom mestu hram i posveti ga velikomučeniku Georgiju.
Po predanju manastir Pustinja je osnovan u 13. veku, u vreme srpskog kralja Dragutina i posvećen je Vavedenju Bogorodice. Nezavisno od legende, današnji hram leži na temeljima još starijeg iz 11. veka, jer su Turci dozvoljavali podizanje pravoslavnih hramova samo na mestima gde su pre njihovog dolaska bile bogomolje ili pisana dokumenta o ranijem postojanju. Najstariji pomen manastira Pustinja potiče iz 1572. godine. U okolnim skrovitim pećinama nepristupačnog slikovitog kanjona reke Jablanice živeli su monasi pustinjaci, te najverovatnije odatle potiče naziv manastira.
Manastir Rača je najposećenije mesto u Nacionalnom Parku Tara, koje svake godine poseti na desetine hiljada posetilaca. Priča o manastir Rači uobičajeno počinje napomenom da se nalazi na 6 km od Bajine Bašte. Ali nije pogrešno reći da je Bajina Bašta nastala pored ovog srednjevekovnog manastira. Za Manastir Raču se govori da je zadužbina srpskog kralja Dragutina Nemanjića iz XIII veka, koji je postao monah Teoktist. Veruje se da su od njegove „carske lavre Rače ukraj Drine" posle turskih pohoda u XV veku, ostali samo temelji na kojima se danas vidi crkva Vaznesenja Hristovog.
Manastir Ravanica se nalazi u podnožju Kučajskih planina, 
pored sela Senje kod Ćuprije. Manastir Ravanica je poslednja i najveća zadužbina kneza Lazara koji je poginuo u tragičnoj Bici na Kosovu na Vidovdan, 28. juna 1389. Ova zadužbina je planirana kao njegov mauzolej.
Manastir Rudenica se nalazi u blizoj okolini župskog
Aleksandrovca, samo nekoliko kilometara od manastira Veluće. Smešten je iznad istoimenog sela na ivici šumovitog brega pored potoka, teško je pristupačan i potpuno usamljen. Ktitori crkve manastira Rudenica su vlastelin Vukašin i njegova žena Vukosava.
Novosagrađeni manastir Soko Grad /izgradjen 1991. godine/ posvećen Svetom Ocu Nikolaju, sagradjen je na "temelju istorije"u blizini Ljubovije. Iznad manastira Soko se nekada nalazio Soko grad iz 15. veka, poznat kao poslednje tursko utočište, do koga vodi uzan put. Mogu se videti kapije zidina.
Manastir Sokolica se nalazi na strmim, vrletnim padinama brda Sokolica /brdo sokolova/, 10 km istočno od Zvečana, u blizini Kosovske Mitrovice. Manastir Sokolica posvecen je Pokrovu presvete Bogorodice. Pretpostavlja se da je manastirsku crkvu sagradio u periodu izmedju 14. i 15. veka srpski velmoža Musa /zet Cara Lazara i otac brace Musica, zadužbinara manastira Nova Pavlica/ u zahvalnost Bogu za izvor čudotvorne i lekovite vode u neposrednoj blizini manastirske crkve. Skoro ništa drugo nije poznato o istoriji ove svetinje. Sve postojece gradjevine, osim manastirske crkve, su novijeg porekla. Početkom 20. veka je u manastiru delovala i škola, a crkva je sluzila kao parohijski hram. Konzervatorski i radovi na obnavljanju arhitekture manastira Sokolica su sprovedeni 1995./1996. godine. Novi konak je izgradjen osamdesetih godina 20. veka. U manastiru Sokolica se nalazi veličanstvena mermerna skulptura Bogorodice sa Hristom veličine 106 x 67,50 cm iz vremena 1312.-1316. godine, koja je ovde doneta iz manastira Banjska, da bi bila sačuvana od turskog oštecenja.
Kult Bogorodice iz manastira Sokolice je od uvek visoko poštovan medju stanovništvom, bez obzira na religiju.
Manastir Sopoćani je srpski srednjovekovni manastir raške arhitektonske škole, posvećen Svetoj Trojici, koji se nalazi na izvoru reke Raške. Manastir Sopoćani je nastao najverovatnije izmedju 1260. i 1268. godine kao velelepna zadužbina Kralja Uroša I (najmladjeg sina Kralja Stefana Prvovenčanog i Ane Dondolo, 1242-1276.). Kralj Uroš se oko 1255. godine oženio Jelenom Anžujskom, a poslednje godina života je proveo u manastiru Sopoćani, kao monah Simon. Od nekada većeg sopoćanskog manastirskog kompleksa, koji je sačinjavalo više gradjevina (trpezarija, konaci i sl.), do danas je očuvana crkva Sv.Trojice, a visoki zvonik je dodat početkom 14. veka. Primat svetog mesta manastira Sopoćana je očuvan, jer su u njemu sahranjeni zadužbinar, Kralj Uroš, njegova kraljica majka Ana Dondolo, njegov otac Stefan Prvovenčani i Veliki Vojvoda Djordje, ujak Kralja Uroša. Prvi put je manastir Sopoćani stradao brzo posle Kosovske bitke /1389. godine/, da bi bio obnovljen tokom srpske Despotovine, kada su uradjene odredjene promene, posebno na ojačavanju kraljevske zadužbine. Početkom 16. veka je manastir Sopoćani bio bez krova, kada je narteks delimično porušen. Tada su monasi bili primorani da napuste manastir Sopoćane i borave u udaljenom manastiru Crna Reka, kada su poneli kovčeg sa telom Kralja Stefana Prvovenčanog. Manastir Sopoćani je sveobuhvatno obnovljen krajem 16. i početkom 17.
veka, kada je brojao stotinu monaha. Zadužbinu Kralja Uroša, velelepni manastir Sopoćane su Turci spalili
1689. godine i skinuli olovni krov. Monasi su posle tog tragičnog dogadjaja bili promorani da napuste manastir Sopoćane, od kada je on potpuno zapusteo. Manastir Sopoćani je obnovljen 1929. godine, nakon više od dva i po veka, tokom kojih je bio u teškom i jadnom stanju. Od 1996. godine je u manastiru Sopoćani muško bratstvo. Manastir Sopocani je od 1979. godine na UNESCO listi kulturne baštine, kao "spoj zapadnoevropskih i vizantijskih uticaja".
