Cetinje Crna Gora

Cetinje je istorijski kraljevski grad i drugi po važnosti glavni grad Crne Gore. 2003. godine je Cetinje brojalo 15137 stanovnika. Grad Cetinje se nalazi u Opštini Cetinje sa ukupno 18482 stanovnika, po popisu iz 2003. godine. Grad Cetinje je smešten na nadmorskoj visini od 650 metara, u središtu male kraške nizije – Cetinjskog polja, okružen gorostasnim krečnjačkim crnogorskim planinama, među kojima je Lovćen, mrka planina po kojoj je Crna Gora dobila ime.

Cetinje je grad ogromnog kulturno-istorijskog nasleđa, osnovan u 15. veku. Među brojnim znamenitostima, zdanjima, muzejima i bibliotekama Cetinja, po kulturno istorijskom značaju se izdvajaju Cetinjski manastir – vekovno crnogorsko kulturno središte, u kome se danas u okviru Manastirskog muzeja nalazi bogata riznica kulturnog blaga Crne Gore, Biljarda – zgrada koju je Njegoš 1838. godine sagradio za svoju rezidenciju. Stari Cetinjski manastir podigao je Ivan Crnojević 1484. godine, a srušen je 1692. pri upadu Sulejmana Bušatlije na Cetinje. Grad Cetinje je bio središte Crne Gore i kolevka srpskog identiteta i Istočno-pravoslavnog religioznog života Crne Gore. Prva srpska štamparija je na Cetinju štampala prvu knjigu na srpkom jeziku – Oktoih prvoglasnik Đurđa Crnojevića, jednu od najviše korišćenih bogoslužbenih knjiga u Srpskoj pravoslavnoj crkvi.  Oktoih osmoglasnik je štampan 4. januara 1494. godine u Obodskoj štampariji, dimenzija 254 x 186 mm, obim 269 listova – 538 strana. Oktoih je štampan na papiru u dve boje – crna i crvena, ukrašen je inicijalima i na naslovnoj strani se nalazi zastavica sa ukomponovanim grbom Crnojevića. Štampanje i ukršavanje Oktoiha je izvelo sedam monaha, pod budnim okom jeromonaha Makarija. Cetinjska štamparija je poznata kao štamparija Crnojevića, prva srpska štamparija i prva državna štamparija u svetu. Oktoih je štampan u relativnom velikom broju kopija, od čega je danas sačuvano 105 primeraka. Đurađ Crnojević je bio obrazovan čovek, ljubitelj knjige, svestan da knjiga ima večni smisao i značaj. Izum tehnike – štampariju za izradu knjiga je vladar poklonio svom narodu, kao nastavljač i naslednik svojih slavnih predaka. Štampanje Oktoiha na Cetinju je kulturno-istorijsko i patriotko delo, koje je imalo za cilj da u vreme turskih osvajanja ovih prostora nadomesti knjige iz ugašenih skriptorijima crkava i manastira Srpske pravoslavne crkve.

Cetinje je zbog svog bogatog nasleđa i dugog statusa crnogorskog glavnog grada, danas počasni glavni grad Crne Gore. Na 12. tom kilometru puta Cetinje – Lovćen nalazi se poznato turističko mesto – izletište Ivanova korita, čiji je naziv vezan za osnivača Cetinja Ivan Crnojevića, u istoriji poznatijeg kao Ivan – beg. Ivanova korita nalaze se u sklopu Nacionalnog parka Lovćen i predstavljaju jedan od njegovih najlepših delova, smešten na istočnoj strani Jezerskog vrha, u šumovitoj livadskoj zaravni. Nadmorska visina, mešanje mediteranske i kontinentalne klime, kao i ekološki očuvana sredina, omogućavaju rast raznih vrsta lekovitog bilja. Poslednjih godina sve češće na prostorima Ivanovnih korita borave botaničari i dobri poznavaoci biljaka, koji često beru razne lekovite i mirisne trave poput kantariona, majčine dušice, pelina, vrijesa, jagorčevine…

Osnivanje Cetinja je bilo uslovljeno istorijskim, političkim i privrednim uslovima u 15. veku. Osvajački ratovi koje su vodili Turci su primorali Ivana Crnojevića, vladara srednjovekovne Zete u to vreme, da 1475. godine prebaci glavni grad svoje države iz utvrđenog grada Žabljaka u nepristupačne krajeve Oboda, te ubrzo u podnožje planine Lovćen. 1482. godine su u cetinjskom polju izgrađeni vladičanski dvor i manastir, kada je osnovan glavni grad pod imenom Cetinje. Ime je Cetinje dobilo po prekrasnoj, krivudavoj reci Cetini koja protiče kroz grad. Cetinjski manastir je sagrađen 1701. godine. Turci su ga više puta rušili, ali ga je narod ponovo obnavljao. Novi Cetinjski manastir je postao sedište zetskog mitropolita, čime je Cetinje pretvoreno ne samo u centar svetovnog života, već i u duhovni centar u kome je Đurađ Crnojević, sin Ivana Crnojevića osnovao prvu štampariju južnih Slovena. Vidan razvoj Cetinja pod vlašću dinastije Crnojevića je prekinut početkom 15. veka. Zapravo Zeta je izgubila svoju nezavisnost 1499. godine, te je jedini slobodan deo države, koji se do tada zvao Crna Gora, smanjen na planinsko područje između reke Cetine i Bokokotorskog zaliva. Sledeća dva veka je Cetinje stagniralo i često bilo pod upravom Mletaka i Turaka. Stoga je Cetinje u 16. i 17. veku bilo izloženo brojnim izazovima. Tokom ovog perioda su uništeni dvor i manastir dinastije Crnojević. Do 16. veka Crna Gora kao država nije postojala pod tim imenom, niti je sadašnja katunska nahija bila naseljena, izuzev Cetinja i nekoliko mesta, već je kroz istoriju bila sastavni deo starih srpskih zemalja Prevale – Duklje ili Zete. Prevala je prozvana Dukljom po imenu rimskog cara Dioklecijana u 3. veku. Takođe postoji stav da je ova oblast prozvana po imenu reke Zete, koja teče kroz sadašnje Bjelopavliće, ili Prevalu, kao najstarije geografsko ime te pokrajine za koju istorija zna.

Tek krajem 17. veka, 1697. godine je, tokom vladavine dinastije Petrović i njenog osnivača Danila Petrovića, u Cetinju ponovo počelo blagostanje. Vođenje oslobodilačkih ratova i jačanje jedinstva zemlje je zaokupilo Danila i njegove sledbenike. Oni nisu imali dovoljno vremena da se posvete izgradnji Cetinja. Tek je vladavina Petra II Petrovića Njegosa ostvarila značajan razvoj naselja. 1833. godine je izgrađena nova Njegoševa kraljevska rezidencija, pod imenom Biljarda /Kuca Bilijara/. Cetinje je prošireno izgradnjom novih kuća, što je postepeno dovelo do urbanizacije. Petar I je u Crnu Goru uveo nove useve i započeo proces modernizacije zakonodavstva, koji je nastavljen tokom 19. veka.

Nezavisnost Crne Gore je bila priznata 1878. godine odredbama Berlinskog Kongresa, čime Cetinje postaje glavni grad evropske države. Brojne savremene građevine su odabrane za sedišta stranih konzulata, zahvaljujući novostvorenim diplomatskim odnosima sa brojnim evropskim državama. Zgrade francuskog, ruskog, britanskog, italijanskog i austro-ugarskog konzulata su smatrane među najlepšim zdanjima. Cetinje je doživelo veliki procvat tokom vladavine Knjaza Nikole I Petrovića, kada su izgrađene mnoge zgrade. To su zgrade prvog hotela, pod nazivom “Lokanda”, Kneževe palate, Devojačkog Internata i bolnice. Tokom ovog perioda su izgrađene prve stambene kuće u Cetinju. U izveštaju iz 1860. godine se navodi da Cetinje ima 34 domaćinstva. Crna Gora je proglašena Kraljevinom 1910. godine, što je značajno uticalo na razvoj grada. Tada je sagrađena zgrada Vlade, tadašnji simbol državne moći. Popisom stanovništva iz iste godine je utvrđen veliki rast Cetnja, najmanjeg glavnog grada na svetu, sa 5895 stanovnika. Između 1878. i 1914. godine je Cetinje u svakom smislu procvetalo. Brojni ugledni intelektualci iz drugih južnoslovenskih centara su ovde živeli, što je doprinelo kulturnom i obrazovnom životu, kao i drugim vidovima napretka. U periodu između dva svetska rata je Cetinje povećalo svoju teritoriju, budući da je bilo centar regiona Zete. Međutim, kada je Parlament Crne Gore doneo odluku da administrativni organi treba da budu u Titogradu /ranije i danas Podgorici/, Cetinje je doživelo tešku krizu. Izgradnjom određenih industrijskih postrojenja zapostavljen je razvoj grada, a nemarom prema kulturnim dobrima i turističkim kapacitetima je izgubljena šansa da Cetinje ostvari snažnu osnovu sigurne budućnosti.

Cetinjski manastir, takođe poznat i kao novi cetinjski manastir je najznačajniji manastir Srpske pravoslavne crkve u Crnoj Gori. On je sedište Mitropolije crnogorske i primorske, čije ime potiče od Svetog Petra Cetinjskog. Cetinjski Manastir je kao središte od istorijskog i kulturnog značaja, između 1701. i 1704. godine, na mestu nekadašnjeg dvora Ivana Crnojevića, osnovao Knez vladika Danilo I Petrović. U Cetinjskom manastiru se čuva nekoliko vrednih relikvija : ostaci Svetog Petra Cetinjskog, desna ruka Svetog Jovana Krstitelja, ostaci Petra II Petrovića Njegoša i kruna kojom je krunisan srednjovekovni car Srbije – Stefan Uroš IV Dečanski, zadužbinar manastira Visoki Dečani, oktoih štampan u štampariji Crnojevića na Obodu 1493. – pravoslavna liturgijska knjiga po kojoj se vrše nedeljne liturgije tokom crkvene godine. Na Cetinju Narodni muzej Crne Gore, kao složena muzejska ustanova ima nekoliko bogatih kulturno-istorijskih celina : Istorijski muzej Crne Gore, Etnografski muzej Crne gore, Dvor kralja Nikole i Njegošev muzej.

Selo Njeguši, rodno mesto mnogih crnogorskih vladara se nalazi samo 10 km od cetinjskog kraljevskog grada. Selo Njeguši je smešteno ispod planine Lovćen, i poznato je, među mnogim znamenitostima i odlikama, i po proizvodnji brojnih tradicionalnih specijaliteta : pršute, sira, kastradine i kobasica. Njeguška pršuta se tradicionalno proizvodi od kvalitetnog svinjskog mesa, a njen poseban ukus se dobija zahvaljujući izloženosti mešavini morskog i planinskog vazduha i posebnoj vrsti drveta koje lokalni domaćini koriste za sušenje pršute. Posetioci uživaju u probi ovih čuvenih tradicionalnih proizvoda, po kojima je Crna Gora prepoznatljiva.

Uzani i krivudavi put vodi sa Cetinja do Kotora. U drevno vreme pa sve do kraja 19. veka je ovaj put – magareća staza bio jedina veza Cetinja sa primorjem i spoljnim svetom, kojim je vršeno snabdevanje osnovnim potrepštinama. Josip Šilović Slade iz Trogira je na poziv knjaza Nikole došao u Crnu Goru 1877. godine da svojim znanjem i umećem pomogne u razvoju putne infrastukture, kao i u gradnji drugih objekata u Crnoj Gori, a već naredne, 1878., projektovao je i izgradio put od austrijske granice iznad Kotora do Cetinja preko Njeguša. Druga deonica do Kotora, sa poznatih 25 serpentina završena je 1884. godine. Pejsaž je veličanstven i neopisivo lep, a pogled na Bokokotorski zaliv sa ovog mesta bukvalno oduševljava svakog posmatrača. Čitav Bokokotorski zaliv i njegovo modro-plavo more i grad Kotor zagrljeni spavaju u grudima visokih crnogorskih planina.

Očaravajući Balkan

Zlatna Vizantijska Tura

Tura Srbija i Crna Gora

Nepoznati Balkan

Balkanska tura Srbija – Crna Gora – Bosna i Hercegovina

EX + Albanija tura

 

SHARE IT: