Bugari

Ljudska staništa u Bugarskoj potiču iz praistorijskih vremena. Bugarska, jedna od najstarijih država Evrope ima izuzetno bogatu i raznoliku istoriju, koja seže do 3500 godina pre nove ere, kada su ovo područje naseljavali drevni Tračani, osnovavši oko 5. veka pre nove ere svoju prvu državu. Homer govori da su drevni Tračani bili najbrojnija rasa posle Indijaca. Vekovima su Tračani vladali najvećim prostorom Balkana i egejskim područjem. Bila je legendarna njihova veština jahanja konja, a o tračkoj hrabrosti i vojnoj taktici svedoči čitav antički svet. Bugarska je tokom 1. veka postala deo Rimskog carstva, kada su Rimljani potčinili starosedlačko stanovništvo i teritoriju današnje Bugarske i podelili je na provincije Meziju i Trakiju.

Bulgari /takođe Bolgari ili Proto-Bugari/ su početkom srednjeg veka postali narod Istočne Evrope. Njihova etnička pripadnost nije razjašnjena, ali većina istraživača i naučnika tvrdi da su oni bili Turkijski narod sa nekim iranskim korenima, koji su se u 4. veku iz Centralne Azije naselili u Evropi. Postoji nekoliko sličnosti /značajnih u pogledu etničke pripadnosti/ između karakteristika Indo-Iranske /koja je obuhvatala potomke Sarmata i kasnih Skita/ i Proto-Bulgarske kulture iz perioda Prvog Bugarskog Kraljevstva. Ovih nekoliko kulturnih talasa koji su ušli u Evropu tokom perioda migracije su ostaci Indo-Iranskog govornih društava koja su dosegla prostrane evroazijske stepe u bronzanom dobu, koja su posle toga zamenila novo-Turkijska i carastva mongolskog govornog podrucja.

679-80. godine su plemena Bulgara sa obala Volge prešla reku Dunav i potčinila 7 starosedelačkih srpskih plemena – prastonovnika Slovena, trajno se nastanivši na području današnje Bugarske. Ujedinjena bugarska nacija i država potiče iz 7. veka. U 7. veku su Bulgari zauzeli ovo područje i osnovali dve države na Pontijsko-Kaspijskoj stepi : Veliku Bugarsku, koja se prostirala između Kaspijskog Mora i Crnog Mora i Volgu Bugarsku, na teritoriji koja je danas deo Republika Tatarstana i Čaušije. Takođe su se starosedelačkim plemenima ovog područja na Balkanu nametnuli kao elitna vladajući klasa Dunavskog Bugarskog Kanata. U svim ovim regionima su se tokom vekova asimilovali sa lokalnim narodima i u 9. veku se sjedinili sa proto-Srbima – Slovenima, što je omogućilo nastanak nekolicine modernih naroda koji tvrde da su njihovi potomci – Volga Tatari i Čauši, Balkari i Bugari.

Prvo Bugarsko carstvo /681-1018/ koje je osnovao Kan Asparuk je uskoro postalo značajna sila na Balkanu i ozbiljna pretnja Vizantiji. Asparuh je osvojio zapadne krajeve i stigao do Dunava početkom poslednjeg kvartala 7. veka. Osnovao je nezavisno kraljevstvo koje je zauzelo teritorije pod vlašću Vizantijskog carstva, dok se ono borilo protiv Arapa na istoku i jugu. Arheološki nalazi i pisani izvori potvrđuju da su Bugari pod vođstvom kana Asparuka, koji su naselili obe obale delte Dunava, bili relativno brojne grupe nomada, sa snažnom vojničkom organizacijom i značajnim iskustvom u vojnoj gradnji, što im je u kratkom vremenskom periodu omogućilo izgradnju obimnog sistema odbrane. Vizantijsko carstvo je 681. godine formalno priznalo bugarsku vlast na području između Balkana i Dunava. 809. godine je Kan Krum /vladao od 803. do 814. godine/osvojio Sofiju iz vizantijske uprave, pobedio Cara Nićifora I /811. godine/, osvojio Konstantinopolj i povukao se posle primanja godišnjeg danka. Po osnivanju Bugarskog carstva 681. godine, Tračani su bili treća etnička grupa koja je doprinela stvaranju bugarske nacije. 895. godine je bugarski Kralj Boris I prihvatio hrišćanstvo, a 870. godine je Konstantinopolj potvrdio nezavisnost bugarske crkve. Bugarska je primila vizantijsku kulturu kroz slovenski književni jezik koji su razvili Sveti Ćiril i Sveti Metodije u Moravskoj i doneli je putem svojih sledbenika na Balkan. Otvorene su škole u Preslavu i Ohridu i ćirilica je potpuno razvijena. Bugarska je pratila Zapadnu i Istočnu crkvu u progonu heretika. Naziv “Bogumil” – što značin voljen od Boga, verovatno potiče od imena osnivača bogumilstva, koje je u Bugarskoj propovedano od 927. do 950. godine. Bogumilstvo je stvoreno i omasovilo se među seljacima i bilo je deo pobune protiv ugnjetavanja i društvene hijerarhije. Dvojni u teologiji, bogumili su verovali da je svet stvorio đavo – satana. Vizantijski car Aleksijus Komnen je spalio na lomači bogumilskog vođu 1118. godine, a odlukom Sinoda 1140. godine su sve bogumilske knjige uništene. Na crkvenom saboru 1211. godine je Car Boris anatemisao bogumile i njihovu doktrinu. I pored proganjanja, ova sekta je delovala na Balkanu i Bliskom istoku do 14. veka, kada se utopila u islam.

Prvo Bugarsko Carstvo je dostiglo svoj vrhunac pod vladavinom cara Simeona I /893-927/, koji je preuzeo titulu cara. 988. godine je Bugarska osvojila grčki region Epira pod upravom Vizantijskog carstva. Sva bugarska politička tela i uprava, nastala posle tog perioda su očuvala tradiciju – u imenu naciona, jezika i pisma – Prvog Bugarskog Carstva /681–1018/, koje je u to doba obuhvatalo skoro ceo Balkan i konačno postalo kulturno središte Slovena tokom Srednjeg veka. Područje današnje Bugarske se na srednjovekovnim latinskim mapama prikazuje kao geografski region Surfe – Srbija. Vizantijski car Vasilije II je 1018. godine pripojio Bugarsku, te je Vizantijsko carstvo ponovo vladalo Bugarskom od početka 11. do kraja 12. veka.

Bugarska je postala jaka srednjovekovna država sa sedištem Prvog Bugarskog Kraljevstva u Pliski i Preslavu /od 7. do 11. veka/ i u Velikom Trnovu kao sedištu Drugog Bugarskog Kraljevstva, osnovanog u 12. veku, koje je trajalo do 14. veka. Bogumili su bili članovi verske sekte koja se u 10. veku pojavila u Bugarskoj, a potom se proširila po celom Balkanu i među slovenskim narodima. Bogumilstvo je nastalo kao rezultat mešavine istočnjačke dualističke jeresi – manigejstva, pavlikijanstva – i pokušaja da se reformiše crkva u Bugarskoj. Osnivačem bogumilske jeresi smatra se izvesni pop Bogumil. Bogumili su živeli strogim podvižnickim životom, odbacivali ikone, jerarhiju i svete tajne, a posebno su se borili protiv posta, poštovanja svetitelja, časnog krsta i svetih moštiju. Krajem 12. veka su bogumili u Bugarskoj uglavnom iskorenjeni.

Bugarski srednjovekovni vladari su tokom Drugog Bugarskog Kraljevstva bili u tesnim porodičnim odnosima sa srpskim Kraljevstvom. Sveti Sava je umro u Trnovu, tadašnjem glavnom gradu Bugarske i sahranjen je u Crkvi Četrdeset mučenika. Propašću Drugog Bugarskog Kraljevstva /1185–1396/1422/, bugarska teritogija pada pod Otomansku vlast i upravu koja je trajala gotovo pet vekova. Mada je došlo do određene islamizacije, osmanska politika je obuhvatala zaštitu njihovih hrišćanskih stanovnika i pravoslavne crkve, te su mogli da primenjuju svoju veru i način života po hrišćanskim pravilima, dokle god su plaćali porez.

Rusko-turski rat 1877-1878. godine je doveo do osnivanja Treće Bugarske države kao kneževine 1878. godine, koja je ostvarila suverenu nezavisnost 1908. godine. Vlada je bila tiranin sve dok ruske snage 1878. godine nisu prisilile Turke da daju Bugarskoj nezavisnost. Prvi svetski rat je demografski, materijalno i psiholoski unistio Bugarsku. Bugarska je dozivela ukupno 157000 zrtava i 154000 ranjenih tokom sest godina ratovanja, od 1912. do 1918. godine. Osim toga, oko 100000 izbeglica je napustilo Bugarsku, id Dobrudze i Makedonije. Nejski mir potpisan 1919. godine je nametnuo Bugarskoj placanje ratne odstete od 1,5 milion zlatnih franaka silama Antante, kao i prenos odredenih kolicina zive stoke i opreme za zeleznicu Grckoj, Rumuniji i Jugoslaviji. Bugarska je takode morala godisnje da isporuci Jugoslaviji 50000 tona uglja. Poraz u Balkanskim ratovima i Prvom svetskom ratu je rasprsio san od velikoj Bugarskoj, koja je obuhvatala Makedoniju. Bugarska je bila na strani Nacista u Drugom Svetskom ratu, promenivši stranu kada je Rusija ušla u rat. Ubrzo posle toga je vlast preuzela komunistička koalicija, kada je 1947. godine nastala republika sovjetskog-stila. 1945. godine posle Drugog svetskog rata je Bugarska postala komunistička država i deo Istočnog bloka, sve do političkih promena u Istočnoj Evropi devedesetih godina 20. veka, kada je Komunistička partija dozvolila višestranačke izbore i Bugarska preduzela tranziciju u parlamentarnu demokratiju i tržište slobodnog kapitalizma sa različitim rezultatima. Tokom devedesetih godina je vlast bila u rukama Ujedinjenih Demokratskih snaga i Bugarske Socijalističke partije. Juna 2005. godine je formirana ujedinjena vlada, sa premijerom Sergejom Staniševim. 2007. godine je Bugarska postala član Evropske Unije.

Južne Slovene Balkana možemo grupisati u nekoliko tipova :dinarski, koji obuhvata dinarske oblasti Balkana i krajeve u koje su se doselili predstavnici dinarskog tipa i utisli svoj žig starom stanovništvu. Centralni tip koji uglavnom obuhvata stanovništvo područja Južne Morave i Vardara i šopskim se pojasom produžava do Dunava, istočnobalkanski kome pripada stanovništvo obe istočne strane Balkana, kao i panonski tip koji obuhvata južnoslovensko stanovništvo nastanjeno najvišim delom izvan Balkanskog poluostrva, u Panonskoj niziji. Ovi tipovi stanovništva Balkana su prilično različiti, pa se na prvi pogled lako raspoznaju. Ima prostranih oblasti Balkana gde se srpske i bugarske etničke odlike i osobine stanovništva stapaju jedne sa drugima, kao u pravoj Makedoniji, južno od Velesa i u šopskoj oblasti, izmedu reka Timoka i Iskra. Rasne osobine stanovništva istočno od reke Iskra i Ihtimana, sve do Crnog mora se bitno razlikuju od drugih južnih Slovena, zapadno od reke Iskra, koja sa rekom Maricom čini jasnu etničku granicu.

Genetske analize pokazuju da savremeni Bugari imaju genetske markere slične narodima azijskog porekla. DNK iz Azije je znatno uticala na DNK savremenih Bugara. Pored većine od preko 85% Bugara, manje etničke grupe čine Turci, Romi, Armeni i Makedonci. Tri osnovne drevne kulture predaka Bugara – tračka, slovenska i proto-bugarska su ostavile samo delimične tragove svojih pojedinačnih mitologija. Međusobno prepletene i razvijene su ove mitologije doprinele nastanku narodnih nošnji, verovanjima, umetničkim oblicima i tradicionalnim pesmama koje su preživele do današnjih dana, čineći jedinstveni bugarski folklor.

Bugari se međusobno pozdavljaju rukovanjem. Bliske ženske osobe se poljube u obraz. Najčešći pozdrav je Kak ste? (“Kako si?”) i Zdraveite (“Zdravo”). Neformalni oblici koje koriste prijatelji, rođaci i saradnici su Kak si? i Zdrasti ili Zdrave. Kada razgovaraju, Bugari se trude da stoje ili sede bliže nego Zapadnjaci. Govore snažnim glasom i češće dodiruju jedni druge. Bugari neguju i čuvaju drevne mitove i legende, tradiciju i običaje. Gestikulacija u Bugarskog za “da” i “ne” često zbunjuje posetioce iz drugih zemalja. Za “da” se glava klima sa jedne na drugu stranu. “Ne” se pokazuje sa jednim ili dva klimanja glavom gore-dole uz uobičajeno puckanje jezikom.

SHARE IT: