Bosanci

U Bosni i Hercegovini živi oko 4,7 miliona stanovnika /popis iz 2009/. Bosanci pripadaju različitim nacionalnostima koje žive u Bosni i Hercegovini, kao što su Srbi, Bošnjaci, Hrvati i drugi, dok u verskom smislu mogu biti katolici, muslimani, jevreji, pripadnici srpske pravoslavne crkve ili ateisti. 40% stanovništa Bosne i Hercegovine su muslimani, samo nešto preko 30% su pravoslavci i oko 15% katolici. Stanovnike Bosne i Hercegovine prepoznaju po njihovim legendarnim gorštačkim običajima. Žitelji Bosne i Hercegovine su skoro uvek veoma prijateljski /što je uobičajeno za čitav region Balkana/, ali je bosansko gostoprimstvo posebno ! Bosanci su veoma brižni i sve će ostaviti kako bi se našli na usluzi i pomogli da nešto pronađete, a često će Vas pozvati na kafu u svoj dom. Smatra se nepristojnim odbiti ponudu za kafu, čaj, domaće piće ili obrok kada ste u kućnoj poseti kod bosanskog domaćina. Jednom kada dođete u bosansku kuću kao gost – očekujte crveni tepih. Bićete posluženi tradicionalnim poslasticama – baklavom ili tulumbom, tako da je jedno od pravila, uostalom, kao i u čitavom regionu Balkana – ne žuriti !

Bosanci ili “Bošnjaci” su južnoslovenski narod, koji uglavnom živi u Bosni i Hercegovini, Sandžaku /Srbija/, sa malim procentom autohtonog stanovništva u Hrvatskoj, na Kosovu i Metohiji i Makedoniji. Termin “Bošnjaci” se ponovo počeo koristiti posle 1990-tih godina kao zamena odrednice za muslimane ili pripadnike bošnjačke nacionalnosti, koji su konstitutivna etnička grupa Bosne i Hercegovine. Većina Bošnjaka su po verskoj opredeljenosti muslimani. Bosanski muslimani nisu etnički Turci ostali na teritoriji zemlje posle otomanskog povlačenja, već potomci lokalnih Slovena – Srba i Hrvata, koji su primili islam posle muslimanskog otomanskog osvajanja Bosne u 15. veku. Bošnjake tipično odlikuje njihova veza sa bosanskim istorijskim regionom, tradicionalna privrženost islamu i zajednička kultura i jezik.

Bosanci ili Bošnjaci pripadaju slovenskoj etničkoj grupi, ali su na njihovu genetsku mešavinu uticali slovenski doseljenici i potomci preslovenskih, starosedelačkih-urođeničkih ilirskih plemena. Za starosedelački narod Bosne, čuveni prof. Radoslav Grujić kaže ,,…Od najstarijih vremena pa do početka 14. veka nazivali su bosanski narodni vladaoci svoj narod svagda srpskim imenom, baš isto onako kao i vladaoci Raške svoj narod.  Stoga već u 12. veku srećemo gde konzervativna papska kancelarija u svojim spisima identifikuje Bosnu sa Srbijom (Regnum Servilie quod est Bosna). “Današnji stanovnici Bosne i Hercegovine čine Y hromozom haplogrupe tri glavne etničke grupe. Osim toga, Kelti i u manjem obimu Goti, koji su se rasprostirali Balkanom kroz različite istorijske periode, često se susretavši sa Ilirima, su imali uticaj na današnju bosansku populaciju. Danas na Balkanu živi više od dva miliona Bošnjaka. Bošnjaci imaju svoju jedinstvenu kulturu i u regionu Bosne, kao i u dijaspori, tokom istorije stalno pod uticajima istočnjačkih i zapadnjackih civilizacija i škola mišljenja. U engleskom govornom području, Bošnjaci se takođe nazivaju Bosancima ili bosanskim Muslimanima. Izraz “bosanski” je prilično neprecizan u svom značenju, jer označava sve stanovnike Bosne, bez obzira na njihovo etničko poreklo /Bošnjaci, bosanski Srbi i bosanski Hrvati, ili neka druga grupa naroda u državi/. Knjiga činjenica CIA-e ukazuje da je “bosanski Musliman” neprecizan sinonim sa Bošnjaka, jer u Bosni Bošnjaci čine 48% stanovništva, od čega su samo 40% Muslimani.

Stanovnici Bosne i Hercegovine govore bosanski jezik. Ovaj jezik se neznatno razlikuje u pisanju i gramatici u odnosu na srpski i hrvatski jezik. Bosanski jezik sadrži dosta orijentalizama, kao i germanizama, koji nisu toliko često prisutni u jezicima susednih naroda. Bošnjaci nastali napuštanjem hrišćanstva tokom srednjeg veka su uglavnom koristili ćirilicu, nazvanu starom Srbijom, a zanemarljiv broj njih su takođe imali svoja dva jedinstvena pisma. Prvo je bila Begavica, koju su zvali Bosančica, potomak lokalne ćirilice, koja je ostala u upotrebi kod plemićkog staleža u regionu. Naziv ‘Bosančica’ (ili ‘bosanica’) je relativno nedavnog porekla, nastalo radom Hrvata Cira Truhelke 1889. godine, koji je tada bio veoma mlad naučnik, sa 24 godine života. Naziv bosančica, koje veoma dovodi u zabunu, pretpostavlja da je ona korišćena isključivo na području Bosne, što nije tačno, budući da se pismo bosančica koristila i u Hercegovini, Dalmaciji i takođe nekim hrvatskim ostrvima. Zanimljivo je da se mogu naći neki hrvatski tekstovi u Istri takođe napisani hrvatskom ćirilicom tj bosančicom. Drugo pismo je bila Arabika, verzija arapskog pisma preuređenog za bosanski jezik, kojom su se do 20. veka služili skoro svi bošnjački pisci. Oba pisma su skoro izumrla, jer je broj pisaca koji se danas njima služe minimalan. Povelja Bana Kulina je napisana 29. avgusta 1189. godine i predstavlja prvi sačuvani bosanski ćirilični dokument na staroslovenskom jeziku i prvi pisani pomen slovenskog imena Dubrovnika (Epidaurum, id est Ragusium, italijanski Ragusa).

Bosanska tradicija još uvek neguje velike porodice, što znači da roditelji žive sa svojom decom ili u blizini i kada odrastu, brinući za svoje unuke, dok su njihova deca na poslu. Uobičajeno je da decu odgajaju i vaspitavaju bake i deke, usađujući u njih vrline i poštovanje starijih, učeći ih da poštuju mogućnost da će i njihov podmladak vrlo verovatno kasnije u životu voditi brigu o svojim starijima. Gostoprimstvo je izuzetno važno u Bosni i Hercegovini i vodi do produbljivanja društvenih odnosa među prijateljima i komšijama.  

Bosanci imaju mnogo istorijskih simbola koji su sa njima povezani. Tradicionalne bošnjačke boje su zelena, bela, žuta i plava. Dva najpoznatija bošnjačka nacionalna simbola su polumesec i danas bošnjački ljiljan, nastao po ugledu na svetorodne srednjovekovne Nemanjiće, čiju su vladarsku praksu sledili Kotromanići i Kosače, pozivajući se na kraljevsko dostojanstvo. Praksa koju je uveo kralj Tvrtko I Kotromanić će nestati zajedno sa osmanskim osvajanjima Bosne, 1463. godine, kada je Bogorodičin cvet – ljiljan sa grba Kotromanića zamenjen polumesecom nad celim Balkanom. Najstarije bošnjačke zastave potiču iz otomanskog perioda uprave, sa tipičnim obeležjima u obliku polumeseca i zvezde na zelenoj poleđini. Zastava je takođe bila simbol kratkotrajne nezavisne Bosne u 19. veku i otpora protiv Turaka, pod vođstvom Huseina Gradaščevića. Međunarodna zajednica u Bosni i Hercegovini je pomogla u rešavanju kontroverze oko zastave. Početkom 1998. godine je osnovana komisija za promenu zastave i iste godine je usvojen postojeći grb, radi usklađivanja etničkih tenzija u Bosni i Hercegovini. Važeći grb međutim, nema nikakvih istorijskih obeležja Bosne i Hercegovine i obuhvata tipični ravni gornji deo, ovalnih strana i zašiljenog donjeg dela. Grb Bosne i Hercegovine ima dve odvojene boje podloge, tamno plavu i zlatnu. Obe boje su se nalazile na grbu u periodu između 1992. i 1998. godine. Iako važeći grb direktno nema veze sa istorijom Bosne i Hercegovine, boje na njemu su one koje su činile nekadašnji grb. Ugao u desnom uglu je žuti trougao, koji simboliše oblik Bosne i Hercegovine, imitirajući nebo, reke i jezera. Ovim grbom je oblikovan istorijski kontinuitet i istorijska državnost.

Meša Selimović je dao najbolji opis, njemu veoma važne, duše Bosne :

…..”Zar smo mi slučajno tako pretjerano meki i surovi, raznježeni i tvrdi. Zar se slučajno zaklanjamo za ljubav kao jedinu izvjesnost u ovoj neodređenosti, zašto ? Zato što nam nije svejedno. A kad nam nije svejedno, znači da smo pošteni. A kad smo pošteni, svaka čast našoj ludosti”…..

Rasprostranjeni običaj u Bosni i Hercegovini je “muštuluk”, koji označava poklon onome ko donese dobre vesti.

 

SHARE IT: