Berat Albanija

Berat, živopisan istorijski grad u južno-centralnom delu Albanije je verovatno i najlepši grad ove zemlje. Ovaj veličanstveni, dobro očuvani istorijski grad, sa posebno lepim donjim gradom i srednjovekovnim područjem citadele Kaljaja na vrhu brda i prekrasnom crkvom Svete Trojice, odakle se pruža divan pogled na okolinu mnogi smatraju jednim od najlepših gradova Balkana. Zahvaljujući mnogobrojnim prozorima koji ukrašavaju stare kamene i belo okrečene kuće sa pogledom na donji grad, Berat je poznat kao „grad hiljadu prozora” i 1961. godine je proglašen gradom – muzejem. Berat leži na padinama i obroncima divlje planine Tomor /2146 metara/, odakle, sa nadmoćnog uzvišenja, dominira drevna gradska tvrđava, koja je još uvek naseljena. Berat takođe leži i na obalama reke Osum, koja je isklesala 915 metara duboku klisuru, kroz krečnjačku stenu zapadnog dela svoje doline, čineći prirodno vrletno utvrđenje, oko koga je, na nekoliko rečnih terasa nikao grad. Berat je jedno od najstarijih naselja u Albaniji, sa najranijim tragovima života stanovnika koji potiču iz perioda od 2600 do 1800 godina pre nove ere. Duga istorija Berata je zapravo istorija susreta različitih civilizacija i ljudi, te je svetovni i multietnički sastav jedan od najznačajnijih stubova na kojima počiva njegovo bogato kulturno nasleđe. Grad Berat je nastao od dva utvrđenja sa obe strane reke Osum i krasi ga 40 vizantijskih crkava i 30 džamija.

Berat obuhvata raznoliko bogatstvo predivnih građevina visoke arhitektonske i istorijske vrednosti. Berat i okolina krasi 117 spomenika Prve kategorije i 460 spomenika Druge kategorije, uključujući drevne crkve, džamije, kuće, mostove, tvrđave…. U starom delu Berata se nalazi oko 20 crkava /većinom iz 13. veka/ i jedna džamija, koja je služila turskom garnizonu. Istorijski deo Berata obuhvata citadelu i tvrđavu, sa lokalnim imenom Kalaja, čiji je veći deo dograđen u 13. veku, tokom vladavine Epirskog despota Mihajla Anđela Komnina, iako ona originalno potiče iz 4. veka pre n.e. Na području tvrđave – citadele Berata se nalaze vizantijske crkve, građene uglavnom u 13. veku, od kojih je nekoliko ukrašeno veličanstvenim freskama i ikonama – Crkva Svete Trojice. Crkva posvećena Uspenju Bogorodice, u kojoj je Nacionalni muzej ikona se nalazi na dominantnom mestu u beratskoj tvrđavi, između brojnih vlasteoskih kuća, a u 18. veku je pripadala celini vladičanskog sedišta. Etnografski Muzej u Beratu, smešten u otomanskoj kući iz 18. veka je izuzetno vredan posete, jer su u njemu izloženi predmeti iz istorije svakodnevnog života – narodne nošnje i originalne alatke koje su koristile tkalje i kujundžije, kuhinja u kojoj se pripremala hrana, spavaće i gostinske sobe, opremljene u tradicionalnom stilu. Posebno je zanimljiva prostorija na srednjem spratu, sa koga je glavna domaćica posmatrala goste i uvek bila u pripravnosti da im dopuni čaše i posluženje hrane. Izgradnja Stare Varoši – kvarta Mangalem u Beratu je započeta tokom 11. i 12. veka. Danas većina kuća u Mangalemu potiče iz 18. i 19. veka. Kvart Mangalem u Beratu ima oblik piramide i poznat je po mnoštvu prozora. Ovaj deo Berata takođe odlikuju uzane, skrivene kaldrmisane uličice, koje dodaju draž i lepotu ovom inače lepom gradu. Slično Menagalemu, kvart Gorica u Beratu je takođe nastao tokom 11. i 12. veka. Gorica se sastoji od mnogo kuća sa po jednom porodicom, koje su spomenici kulture, kao i od dve stare pravoslavne crkve – Crkve Svetog Spiridona i Crkve Svetog Tome.

Utvrđeno naselje grčkog plemena Desareta potiče iz 6. veka p.n.e. Osvojili su ga Rimljani u 2. veku p.n.e. Livije opisuje Antiparteu kao dobro utvrđeni grad Epirske Makedonije u južnom delu Ilirije u uskom planinskom prolazu, koji su Rimljani osvojili i spalili. Grad je postao deo nestabilne granice Vizantijskog Carstva posle pada Rimskog Carstva, koji je, kao i ostatak Balkanskog poluostrva, stradao od stalnih sukoba brojnih „varvarskih” plemena i osvajača. Tokom vizantijske vladavine, grad je bio poznat kao Pulcheriopolis po vizantijskoj carici Pulheriji /Pulcheria/ iz 5. veka. Berat su tokom duge istorije osvajali i njime vladali Bugari, Vizantinci, Sicilijanci i Srbi. Tokom 9. veka Berat osvajaju Bugari i nazivaju ga Beligrad, odakle je i ime Berat. U 13. veku osvaja ga Mihailo Anđel Komnin, rođak vizantijskog cara i epirski despot, a 1345. godine Beratom upravljaju Srbi. Oblasni gospodari Balšići su svoju vlastu Zeti učvrstili tokom vladavine cara Uroša, poslednjeg vladara loze Nemanjića – vladao 1355 – 1371. Posle smrti cara Uroša su nastavili da šire svoje teritorije prema prostorima današnje južne Albanije. Balša II se oženio sa Komninom, ćerkom despota Jovana Komnina Asena, čime je postao gospodar Valone, Berata, Kanine i Himare. U borbi sa vlastelinom Karlom Topijom je 1385. godine uspeo da zauzme grad Drač i sebe je počeo potpisivati titulom duka drački. Da bi povratio svoje posede i osvetio se Balšićima, Karlo Topija je zatražio pomoć od osmanskog sultana Murata, koji mu je poslao svog vojskovođu Hajredin pašu. Bitka između vojski Balšića i Osmanlija se odigrala na Saurskom polju kod Berata (tadašnjeg Belgrada), u zemlji Epir, 18. septembra 1385. godine. Teškim porazom u bitci kod Berata su Balšići izgubili južnu i srednju Albaniju i bili primorani da brane svoje posede u Zeti. Đurađ Balšić Stracimirović je 1386. godine sklopio mir sa Turcima Osmanlijama. Potom su Turci konačno zauzeli Berat 1417. godine, pod čijom vlašću ostaje do 1912. godine i nosi ime Arnavud Belgrad. Berat je krajem 18. veka bio sedište Beratskog Pašaluka, pokrajine pod upravom otomanskih paša. Najpoznatiji otomanski paša Berata je bio Ahmed Kurt Paša, tokom čije vladavine je sagrađeno mnoštvo građevina. Posle njegove smrti, Berat je pripojen Jonskom Pašaluku i očuvao je svoj strateški položaj na karavanskim trgovačkim putevima. Tokom Prvog svetskog rata Berat su zauzele snage Austrougarske carevine, dok se u posleratnom periodu, tokom vladavine Kralja Zoga – 1928. do 1939. godine grad razvio u jedan od najznačajnijih kulturnih i privrednih centara Albanije. Berat su tokom Drugog svetskog rata okupirali Italijani, posle invazije 1939. godine, a kasnije i Nemci. Berat je bio značajna tačka antifašističkog partizanskog otpora. Od novembra 1944. godine u Beratu, kao i u čitavoj Albaniji, počinje duga diktatura Envera Hodže.

Naziv Berat je nastao od turskog izraza starijeg naziva Bel(i)grad, što na slovenskom jeziku znači “beo grad“, odnosno Beograd/, po kojem je bio poznat u grčkim, latinskim i slovenskim dokumentima, tokom srednjeg i kasno-srednjovekovnog doba. U 17. veku je Berat bio glavni centar trgovine i zanatstva Otomanskog Carstva na Balkanu, sa posebno čuvenim majstorima rezbarstva i duboreza. Na vrhu grada Berata je tvrđava koju su u 13. veku obnovili Vizantinci, sa koje se pruža pogled daleko na dolinu krivudave reke i snegom pokrivene planinske vrhove. U okviru gradskih zidina Berata se nalazi Onofrijev Muzej, gde su izložene slike i ikone Onofrija – Onouphrios Neokastrites, izvanrednog grčkog slikara i umetnika, koji je u 16. veku stvarao na teritorijama koje danas pripadaju Grčkoj, Albaniji i Makedoniji, u okvirima nekadašnje Ohridske arhiepiskopije. Umetnički duh slikara Onofrija je doprineo razvoju škole ikonopisanja u Albaniji, koji je nazvan “Škola Berata”. Neki od najstarijih i najimpresivnijih religioznih rukopisa na svetu, Purpurni Kodeks iz Berata, iz 6. veka, kao i Zlatni Kodeks iz Berata, koji potiče iz 9. veka, napisani na grčkom jeziku i majstorski ukrašeni srebrnim i zlatnim slovima u Beratu se danas čuvaju u Centralnom Nacionalnom Arhivu u Tirani.

Prema legendi o istoriji Berata, planina Tomori je bila veliki džin koji se borio protiv svoga brata Špiraga /takođe personifikacije obližnje planine/ za ljubav mlade devojke. Mada su obojica bila naoružana i borila se podjednakom snagom, obojica su u borbi poginula. Legenda dalje kaže da su suze pune tuge devojke Čiju ljubav su braca tražila, padale u dubinu i stvorile reku Osum. Devojka se, kaže na kraju legenda, pretvorila u veliku stenu, od koje je nastala tvrđava Berata. 

Berat je najtopliji grad u Albaniji, mnogo topliji od ostalog Mediterana. Zahvaljujući prijatnoj klimi, u Beratu i okolini se obilato uzgaja izuzetno ukusno i kvalitetno povrće, voće i grožđe. Masline iz regiona Berata su veoma omiljeni i obavezni sadržaj tradicionalne ishrane, zbog jedinstvenog ukusa i niskog nivoa masnoće, a vrhunski kvalitetno hladno ceđeno maslinovo ulje iz Berata se izvozi u čitav svet. Berat je takođe poznat po polifonskom pevanju Toski, u kome 3 ili 4 glasa prati hor. Ova vrsta albanske muzike se često čuje tokom proslava u lokalnim kafanama. Stari deo Berata je deo UNESCO svetske kulturne baštine od jula 2008. godine. U blizini Berata su sela sa strmim i veličanstvenim kanjonima, pogodna za pešačenje i planinarenje, kao i arheološka nalazišta koja krasi istorija i legende, očekujući da budu otkrivene… Berat je omiljena destinacija Albanije u našim turama.

 

SHARE IT: