Balkan

Balkan

Ponekad su najbolji, željno iščekivani doživljaji – tamo gde ih najmanje očekujete. Balkan to zaista omogućava, kroz naše specijalne Balkanske ture koje uspešno spajaju kulturu i tradiciju, vodeći do suština života Balkana, ističući inspirativne, uzbudljive, saznajne i zabavne sadržaje putovanja, koja podstiču pitanja o davno prihvaćenim tumačenjima ! Možda mislite da znate dosta o Balkanu, ali dok niste boravili u nekom od primamljivih mesta Balkana, zaiste ne razumete organizaciju balkanskih kultura i postojanost njihove mistike. Naše balkanske ture i podaci na ovom sajtu predstavljaju čvrstu veru u ulogu koju su Balkan i okruženje imali tokom praistorije i nastanka civilizacija Evrope i Mediterana, zahvaljujući jedinstvenom geografskom položaju “na vratima Evrope” i svojoj geografskoj i kulturnoj raznolikosti i bogatstvu. Ali i kada ste posetili Balkan, još uvek ga je pomalo teško opisati….

Balkan kao region odlikuje poseban geoistorijski i društveno-kulturni dinamizam. Prirodna, istorijska, kulturna, etnička, verska, jezička, društvena i politička raznovrsnost Balkana predstavlja autentičnu i značajnu prednost za pretvaranje i preoblikovanje regiona u konkurentnu transnacionalnu turističku destinaciju. Balkanski vrhunski značaj je zajedničko istorijsko nasleđe koje je čvrsto ukorenjeno u klasičnoj grčkoj i rimskoj kulturi, a mnogostrukost se ogleda u osobenostima turističke ponude njegovih određenih područja, jedinstenim prirodnim pejsažima, raznovrsnim lokalnim tradicijama i bogatstvu gastronomije, lokalne hrane i originalnih proizvoda. Balkansko poluostrvo često smatraju jednim od najvećih poprišta istorije. Balkansko poluostrvo je vekovima bilo pod uticajima spoljnih faktora koji nisu doprineli ostvarenju interesa njegovih stanovnika, već naprotiv – značajno pogoršali međubalkanske odnose. Balkan je region u kome su pobede izvojevane u ratovima pretvorene u diplomatske poraze. Ostaje da se vidi koliko je uticaj velikih sila bio katastrofalan u regionu Balkana za njegove stanovnike, odnosno kako su tzv. “drevne mržnje” i “plemenska neprijateljstva” često bila podsticana od neukih diplomata iz dalekih centara koji su stvarali države, delili narode i prekrajali granice – sa smrtonosnim posledicama. Zapadnjaci, generalno loše obavešteni o balkanskim pitanjima su oduševljeni, ali ponekad i zaplašeni Balkanom. Pogledati – The Burden of the Balkans, Edith Durham. Ipak, Balkan, posebna mešavina rasa i vera, sa svojom velikom kulturnom, etničkom, verskom, društvenom, privrednom i geografskom raznovrsnošću ima drugu primamljivu, nepoznatu stranu, koja ga čini uzbudljivom destinacijom za uživanje, uzbudljivih drevnih nalazišta, najvećih ostvarenja srednjovekovnog i turskog graditeljstva, kao i izvanrednih svedočanstava vladavine Habsburga, ili jedinstvene balkanske gastronomije, koji skupa čuvaju /naizgled/ nepromenjenu prošlost. Pogledati – Black Lamb and Grey Falcon, Rebecca West. Zato neki smatraju putovanje Balkanom – “putovanjem kroz vreme”, jer je srce Stare Evrope bilo u donjem toku Dunava, u današnjoj Bugarskoj i Rumuniji. Izvanredno bogate istorije, raskošnog nasleđa, raznovrsnih ukusa, mirisa boja, te upečatljive kulture vedrih balkanskih naroda, Balkan će sigurno mnoge podstaći na putovanje, jer nudi iskustvo naročito raznovrsno i neponovljivo bilo gde u Evropi… Nadamo se da će naši podaci o Balkanu “olakšati balkansko putovanje kroz vreme” i pomoći pri izboru jedinstvenih mogućnosti za raznovrsne doživljaje čarobnih ukusa Balkana.

 

Države koje danas čine Balkan su Grčka, Albanija, Makedonija, Bugarska, Rumunija, Srbija, Crna Gora i Bosna i Hercegovina. U geografskom smislu “evropske Turske”, malo područje oko Istanbula predstavlja deo Balkana. Neki naučnici smatraju takođe Hrvatsku delom balkanskog regiona. Balkansko poluostrvo, protezuci se od jugoistoka kontinentalne Evrope, između Alpa i njenog kopnenog dela i Bliskog Istoka, obilnih šuma, voda i planina, udaljenih i mirnih mesta, dugo je smatrano nepristupačnim i opasnim. Tu su Šar planina, Pindske Planine i Dinarski Alpi, koje se pružaju iz pravca severa prema jugu, kao i planine Balkan-Stara Planina, Olimp i Rodopi, sa istoka prema zapadu, koje skrivaju prastare gorostasne planinske vrleti, visine do 3000 metara. Većina balkanskog regiona je gusto pošumljena, dok su balkanske ravnice pogodne za poljoprivredu i proizvodnju obilja hrane. Balkan je ispresecan plodnim rečnim dolinama, koje čine Dunav, Morava, Vardar, Nišava, Timok, Ibar, Toplica i Drim i otvaraju prohodne puteve iz pravaca severa i juga. Od svih reka Balkana, Dunav je najznačajniji, po svojoj dužini i istorijskom bogatstvu. Balkanske reke su u stenama usekle uske klisure, povezane prostranim i plodnim kotlinama u kojima se oduvek proizvodi hrana vrhunskog kvaliteta i ukusa, proizvedena od jednostavnih i svežih sastojaka. Na rubovima kotlina Balkana se nalaze planinski vrhovi prirodno bogati rudama, koje su sirovinska baza za razvoj metalurgije, kao i podsticaj trgovini. Pogodna plodna područja i druga prirodna bogatstva Balkana su privlačila narode i civilizacije od najranijeg doba.

Prefektura Illyricum je bila podeljena na nekoliko provincija : Dacia Ripensis, Dacia Mediterranea, Moesia Superior Margensis, Dardania, Praevalis, Macedonia Prima, Macedonia Secunda, Epirus Nova, Epirus Vetus, Thessalia, Achaia i Creta. Najznačajnije ilirska plemena su bila : Iapudes, Dalmatae, Autariatae, Docletae i Taulantii. Predrimsko pleme Dardanci je naseljavalo centralna područja Balkana, zapadni deo prostora slivova Morave i Vardara još u praistoriji. Svi narodi – nacije koje danas žive u Zapadnom i centralnom Balkanu poseduju ilirske elemente. Brojni su dokazi da je starosedelačko stanovništvo Balkana u predrimsko doba bilo pretežno sprsko, dok u regionima Zapadnog i centralnog Balkana preovladavaju novi slovenski elementiNa idententit i podele naroda Balkana uticala je burna istorija pretežno brdsko-planinskog balkanskog regiona. Predstavnici naroda koji čine Balkan potiču od mnoštva različitih etničkih grupa, brojnih plemena i civilizacija, koje su se vekovima mešale i stapale u ovom regionu. Balkan – ovaj zanimljiv deo Evrope je jedno od najmešovitijih etničkih, verskih i kulturnih geografskih područja. Iskreno verujemo da SVI možemo naučiti nešto od prošlosti i time poboljšati sadašnjost i budućnost. 

Brojni istorijski izvori, toponimi, oronimi, patronimi i narodna predanja, mitovi i legende svedoče i potvrđuju pojavu i život Srba, Vlaha, Morlaka i morovlaških stanovnika u istočnom delu Jadrana, u područjima Dalmacije, Crne Gore, Albanije, Makedonije, Grčke i Turske. Vlasi Balkana, uglavnom pastirski i obično nomadski narod su tokom svoje istorije redovno imenom bili izloženi drugim nacionalnim grupama, najviše prisutni u područjima Epira i Tesalije. Govoreći latinski dijalekt koji je blizak savremenom rumunskom jeziku kojim govore Vlasi severno od Dunava, Vlasi nestaju iz istorijskih izvora tokom Srednjeg veka, koji ih ne pominju skoro nekoliko vekova, ali je velika verovatnoća da su oni uvek naseljavali Balkan, čuvali svoja stada i bavili se stočarstvom i hajdučijom. Balkan je mesto dodira latinskih i grčkih vizantijskih korena, izmešanih i međusobno prožetih od starine, te je teško odrediti koji su od brojnih uticaja omogućili tako jedinstvenu mešavinu kultura. Vise o kulturnom nasleđu Balkana.

Balkan je istorijska odrednica za geografski region jugoistočne Evrope. Balkan je dobio ime po planini Balkanu – Staroj Planini, koja se pruža od središnjeg dela Bugarske prema Istočnoj Srbije. Region Balkana, sa oko 55 miliona stanovnika, zauzima površinu od 550,000 km2. Drevni grčki naziv za Balkansko Poluostrvo je bio “poluostrvo Hemus”. Balkan je okružen vodom sa tri strane : Crnim morem na istoku i delovima Mediteranskog mora na jugu i zapadu /uključujući Jadransko, Jonsko, Egejsko i Mramorno more/. Geografski položaj naroda Balkana određuje njihov identitet. Istorijski je balkansko područje bilo poznato kao rakrsnica mnogih kultura. Tokom prvog milenijuma p.n.e. Balkan je bio deo Vizantijskog Carstva – naslednika Rimske Imperije u istočnom delu Mediterana, grčkog govornog područja. Vizantijska imperija, čiji je glavni grad bio u grčko-rimskom gradu Konstantinopolju, je bila višenacionalnog sastava i veoma ponosna na svoju baštinu glavne zemlje sledbenice nekadašnjeg Rimskog Carstva. Zapravo Vizantinci su smatrali svoju državu “Istočnim Rimskim Carstvom”. Balkan je bio spoj između latinskog i grčkog dela Rimskog Carstva, podneblje i odredište velikog broja paganskih Slovena, prostor u kome se susreću pravoslavlje i katoličanstvo, kao i dodirna tačka islama i hrišćanstva. Balkan današnjice je region različitih jezika, kojima pripada grupa nekoliko slovenskih jezika, romanska grupa jezika i turski jezik, kao i grčki i albanski jezici i drugi.

Kroz burnu istoriju su na Balkanu živele mnoge etničke grupe, razvijajući i negujući svoje jezike. Među njima su Proto-sloveni, Sklavini, Tračani, Skordisci, Anti, Sarmati, Skiti, Alani, Iliri, Rimljani, Huni, Goti, Vendi, Pečenjezi, Kumani, Avari, Kelti, Germani i razna germanska plemena. Krajem 6. milenijuma p.n.e se u Evropi pojavljuje rudarstvo, a tokom 5. milenijuma je u Srbiji i Bugarskoj obimno rudarenje i obrada zlata i bakra. Na Balkanu su pronađeni mnogobrojni zlatni predmeti koji su služili za ukrašavanje tela i odeće, te se Balkan smatra jednim od najnaprednijih područja Evrope toga doba. Balkan je prvo područje u kome su civilizacije tokom neolita gajile životinje i žitarice – obrada zemlje i gajenje životinja su praktikovane 10000 godina pre nove ere u starčevačkoj kulturi i vremenom se proširile na zapad i sever u Panoniju i Centralnu Evropu.

U doba predklasične i klasične antike, prostor Balkana je obuhvatao grčke gradove – države, Sarmate, Ante, Ilire, Jazige, Roksolane, Panonce, Tračane, Epirce, Molosijce, Tesalce, Dačane i druge drevne grupe naroda. Kasnije je Rimsko Carstvo pokorilo skoro čitav Balkan, raspršivsi rimsku kulturu i latinski jezik širom carstva, iako su značajni delovi Balkana ostali pod grčkim uticajem. Potpuno zaslužujući titulu Veliki, ne preterujemo kada kažemo da bi svet bio potpuno drugačiji i istorija bi imala sasvim drugačiji tok da nije bilo Konstantina Velikog. Smrću Konstantina Velikog, 337. godine je došlo do formalne podele Rimskog carstva na Zapadno i Istočno carstvo. Tokom srednjeg veka Balkan postaje poprište mnogih ratova između vizantijskog, bugarskog, mađarskog, makedonskog i srpskog Carstva. Ranovizantijski misionari šire pravoslavlje među slovenskim narodima, kojima je ono i danas osnovna religija. Prema izvorima iz istorijskih dokumenata, Sveti apostol Pavle je počeo širenje hrišćanstva na Balkanskom poluostrvu i u Evropi sredinom 1. veka n.e, gde u velikim gradovima nastaju prve hrišćanske zajednice.

Granice Balkana su stalno pomerane i menjane tokom njegove burne istorije, čestim ratovima u kojima je učestovalo više strana. Balkanske ratove su, osim arapskih, persijskih i turskih osvajača, vodili međusobno sukobljeni hrišćanski susedi – Bugari, Srbi, Normani, Mleci, Makedonci i Krstaši, svi istovremeno /i međusobno/ ratujući i osvajajući velike balkanske teritorije. Vizantijsko carstvo, po prirodi hrišćansko je večito ratovalo sa muslimanima. Razvijeno i napredno tokom vladavine makedonskih careva, Vizantijsko Carstvo doživljava svoj kraj u ratovima i naletima Turaka Seldžuka, Krstaša i Otomanskih Turaka. Na kraju je Vizantijsko Carstvo činio samo Konstantinopolj i malo centralno područje Grčke, bez svih njegovih nekadašnjih teritorija koje su obuhvatale veliki deo Balkana i Bliskog Istoka. Kraj moćnog vizantijskog carstva je bio 1453. godine, kada je Sultan Mehmed II “Osvajac”/Mehmed II el Fatih, Mehmed II (1451-1481)/ osvojio Konstantinopolj i doveo Drugi Rim do kraja. Nadmoćnost Otomanskog carstva nad čitavim Balkanom je označilo naredne vekove.

Početkom 19. veka je Otomansko carstvo iz Konstantinopolja vladalo skoro celim Balkanom, a ostatkom poluostrva – Austro-ugarska Monarhija iz Beča. Od srpskog ustanka protiv turskog ropstva 1804. godine, tokom 19. i početkom 20. veka su narodi Balkana vodili dugu borbu za stvaranje nezavisnih država, u kojima bi svojim stanovnicima ostvarili slobodu i razumno dobar život. Nezavisnost u različitim periodima u državama Balkana često nije značila slobodu ili uspon, pa čak ni slobodu od tutorstva velikih sila. Balkanski ratovi su trajali od 8. oktobra 1912. do 10. avgusta 1913. godine. U Prvom balkanskom ratu, koji je završen 30. maja 1913. godine potpisivanjem Londonskog mirovnog ugovora, hrišćanske države Balkana Srbija, Crna Gora, Grčka i Bugarska su zajednički ratovale protiv Osmanskog carstva. Turska je u ovom ratu bila poražena, pa se Londonskim mirovnim ugovorom morala odreći svih teritorija u Evropi, izuzev Istanbula sa okolinom. 29. juna 1913. godine je bugarska vojska na reci Bregalnici napala srpske jedinice, što je bio povod za početak Drugog balkanskog rata. Bregalnička bitka je završena pobedom srpske vojske, a u ovaj rat su na stranu Srbije prišle Crna Gora i Grčka. Rat su iskoristili i Rumunija, koja je napala Bugarsku sa severa, i Turska, koja je napala sa juga. Bugarska se našla u teškom položaju, pa je 10. avgusta u Bukureštu morala pristati na mir, koji po nju nije bio povoljan – Rumuniji je pripala Dobrudža, Turskoj deo Trakije sa gradom Jedrenom, Grčkoj Egejska, a Srbiji Vardarska Makedonija. Bugarska je zadržala Pirinsku Makedoniju, kao i delove Trakije i Dobrudže. Tako je pre sto godina završeno ovo ratovanje na Balkanu.

Jedno od gorećih pitanja istorije Balkana u drugoj polovini 19. veka i početkom 20. veka, do Balkanskih ratova 1912/13., je bilo makedonsko pitanje. Nisu samo balkanski narodi i njihove države bile uključene u borbu za Makedoniju, već su u njoj učestvovale Velike sile, nastojeći da gospodare situacijom ovog regiona, jer je to bilo veoma značajno za njihove političke, privredne, kulturne, verske i druge interese na Balkanu. “Velike evropske sile su potpisom Mira u Londonu, kojim je zemlja uzeta od Turaka podeljena balkanskim državama, odlučile da stvore novu državu, Albaniju.” /Zolo, Danilo, Pozivanje čovečnosti : rat, zakon i globalni poredak/. Tokom prošlih vekova su očekivanja i težnje stanovnika Balkana za boljim vremenima ponekad bila prevelika, kao na primer prema zvaničnoj demokratskoj Evropi 20-tih godina 20. veka. U drugim periodima očekivanja su bila veoma mala, kao 1930-tih i 1940-tih godina, kada je njihovo osetno slabljenje dovelo do diktature, obnovilo osvajanja i /osim u Grčkoj/, nametnulo komunističku vlast. Kao sto smo naveli, od pada Vizantijskog carstva, geopolitička mapa Balkanskog poluostrva je bila prilagođena interesima velikih sila, najpre činiocima Otomanskog carstva, te Austrougarske imperije, Rusije i danas Namačke i Amerike. Borba se nastavlja do današnjih dana u veoma promenjenim unutrašnjim okolnostima. Strukturna stabilnost, vladavina prava, primena poslovne etike i institucionalni kapaciteti na nacionalnom i regionalnom nivou su jednako važni za makroekonomsku stabilnost i povoljnu turističku infrastrukturu. Uprkos bremenu istorije regiona Balkana, proširujemo spoznaju turista o Balkanu oplemenjenjem duše i duhovnim vrednostima uzvišenog morala i blagorodne etičnosti, koji podstiču pozitivno prepoznavanje prosvetljenih doživljaja, čime hrabro uvodimo balkanske zemlje u turizam 21. veka.

 

Balkan predstavlja grupu zemalja velike raznovrsnosti i retko viđenog kova i duha, koji zavodi svojim bojama, kulturama, gostoprimljivošću, ukusima, mirisima, tradicijama, igrama, svezinom, gastronomijom, mitovima, legendama i veličanstvenim pejsažima. Iako je prostor regiona Balkana kontroverza, prisustvo kontradiktornih sadržaja je upravo njegova osnovna odlika. Naziv “Balkan” ne koristimo samo kao geografski pojam, već njime određujemo i poseban mentalitet ljudi koji žive u regionu. Medutim balkanske nacije poseduju zadivljujuće zajedničko kulturno nasleđe, koje se cesto javno zapostavlja, sakriva ili poriče u nacionalnim predanjima. Narode Balkana odlikuje izražena kultura fizičke prisnosti u javnosti i u privatnom odnosu, kao i jedinstven balkanski etos – nezavisnost, ponos, hrabrost i čast. Svi narodi Balkana su srdačni, muškarci i žene se drže za ruke, ljube u obraz, dodiruju jedni druge itd… Narodi Balkana su brižni i rado javno pokazuju svoju srdačnost i bliskost. Morate biti otvorenog srca i željni saznanja o drugim kulturama i uverenjima, kao i prihvatljivog stava prema različitostima među ljudima i kulturama, kako biste uspešno upoznali kulturnu raznovrsnost naroda Balkana.

Vitalne pripadnike dinarske rase – gorštake, naseljene u planinskim područjima Zapadnog Balkana – Hrvatskoj, Bosni i Hercegovini, Srbiji, Crnoj Gori, većini severozapadne Bugarske, severozapadnoj Makedoniji i severnoj Albaniji – odlikuje sirova snaga i otvorenost, naročita pouzdanost, osećanje časti i ljubavi prema domu, neustrašivost i posebno samopouzdanje. Dinarska gorštačka rasa je veoma visoka, dobre građe, tamnoputa, visoke okrugle lobanje, veoma velikog i dugog, ali takođe i dosta širokog lica i dugog, manje-više krivog nosa. Oči Dinaraca gorštaka su širom otvorene, mrke ili mrko-crne. Izraz očiju Dinarca gorštaka je često nepokoran, samopouzdan, veseo i prostodušan. Gusti brkovi su obično spojeni sa takođe bujnim obrvama. Kosa Dinarca gorštaka je braon i crne boje. Dinarska rasa predstavlja soj koji je ponekad nespretan na svoj način, grube veselosti, pa i bogatog smisla za humor, često izmešanog sa oduševljenjem. Kod Dinarca gorštaka je posebno izražen dar za muziku, pre svega za pesmu. Druženje dinarske rase je snažno i bučno. Odnos muškarca prema muškarcu je uobičajeno iskren i čestit. Iskonsku dinarsku prirodu, koja stalno teži da izbije na čistinu, gde je život mnogo lakši i lepši, oličava kohezija malih društava, što je faza kulturnog razvoja kroz koju su civilizovana društva davno prošla.

O regionu Balkana se zbog tako raznovrsnog sastava stanovnistva govori kao o tipicno multietnickom i multikulturalnom području. Balkan je region u kojem se prepliću svodovi brojnih civilizacija – islama, pravoslavlja i rimo-katoličanstva, gde je višekulturalnost značila uporedo bogatstvo i izazov za dijalog i tumačenje kultura, kao i u nekom vremenskom periodu – razlog za sukobe. Potonja tendencija je bila dominantna u istorijskim situacijama kada su velike sile instrumentalizovale kulturne, etničke i verske razlike Balkana, tj. koje su politiku Balkana ili spoljašnje politike koristile u cilju ostvarivanja svojih posebnih geostrateških interesa. U tim istorijskim periodima, kulturna, etnička i verska raznolikost su pretvaranje iz mostova saradnje i bogatstva u granice i dodatne razloge za sukob generacije. Stoga ne čudi sto je najveci pisac Balkana, Nobelovac Ivo Andrić, kao poznavalac duhovnog života i odnosa u regionu, pisao o Balkanu koristeći metafore poput tamnog vilajeta, proklete avlije, mosta na Drini, odnosno područja gde se različiti svetovi susreću i sukobljavaju. Balkan je takođe područje u kome se ističe narcisoidnost malih različitosti i gde ljubav i strast dostižu krajnost. Ovde ljudi strastveno vole jedni druge, ali su jos strastveniji, smrtno strastveni u svojoj mrznji./Ljubiša Mitrović – THE GEOPOLITICAL AND SOCIOLOGICAL ASPECTS OF THE TRANSITION PROCESS OF A REGION: FROM THE BALKANS TOWARDS SOUTH-EASTERN EUROPE/

Putujući Balkanom, istražujete svedočanstva srednjovekovne Evrope i naroda Srbije, Makedonije, Albanije, Crne Gore, Hrvatske, Bosne i Hercegovine, Bugarske, Rumunije… Ne treba zaboraviti da se u životima balkanskih naroda održao značajan uticaj duge turske vladavine. Ne možete razumeti Balkan bez razumevanja njegovih etničkih grupa, kao što ne možete razumeti etničke grupe, bez upoznavanja njihove istorije i uticaja regionalne geografije. Balkanske zemlje su bogate drevnim mitovima, oralnom tradicijom i legendama kroz bogato kulturno nasleđe koje ih podseća na vreme kada su živele u miru i saradnji, kada su najstariji ljudi Balkana /Balkani/ obožavali božanstva koji su poštovala lepotu, uživanje i inspirisale širok spektar svetonazornih umetnosti. Iako dugo potiskivana kasnijim monoteizmom, ova drevna božanstva su još uvek sjedinjena sa zemljama Balkana. Ta poletna energija i strast Balkana se nikada ne zaboravljaju.

Kulture Balkana

Narodi Balkana poseduju poseban umetnički duh. Brojni originalni zanati i rukotvorine su se na Balkanu očuvale vekovima i danas su ove tradicionalne zanatske veštine još uvek primenjene u originalnom obliku. Vešte ruke balkanskih umetnika su stvorile prekrasna umetnička dela od drveta, kamena i metala, a telanat balkanske žene je utkan u niti impresivnih ćilima, ukrašenih maštovitim detaljima. Kulinarski proizvodi Balkana pripremljeni od namirnica sa mirisnih livada i stoletnih šuma, pakovani u odgovarajućim keramičkim bočicama, predstavljaju odličan poklon ili suvenir sa putovanja Balkanom. Svi balkanski proizvodi se pripremaju po originalnim starim receptima, kojima se vekovima služi žena sa Balkana, koristeći svoj prirodni dar za lepotu. Poznati umetnici i travari Balkana su doprineli razvoju i očuvanju drevnih recepata, što ih čini jedinstvenim. Umetnici – zanatlije, rezbari i slikari aktivno učestvuju u manifestacijama i turističkim događajima Balkana, predstavljajući svoje umeće sve brojnim posetiocima. Oni su stvorili originalni balkanski arhitektonski i kulturni ambijent, koji je nenadmašan po lepoti i zanatskoj veštini.

Living Art of the Western Balkans – kratak dokumentarni film koji je 2013. snimila rediteljka Melody Gilbert (frozenfeetfilms.com)

U balkanskoj kulturi tradicionalno dominiraju muškarci. U nekim delovima Balkana je očuvana plemenska društvena organizacija, gde je muškarac glava porodice. Mnogi tragovi patrijarhalnog sistema se još uvek ogledaju u nižem društvenom statusu žene. Tradicionalno žene obavljaju samo domaće poslove. Briga o detetu je većinom majčina. Babe i dede takođe imaju značajnu ulogu u podizanju i vaspitavanju dece na Balkanu. Uobičajeno je da nekoliko generacija živi pod istim krovom. Etnički Albanci imaju velike porodice, od osmoro to desetoro dece, a tako brojne porodice često žive u kućama sa jednim dvorištem, okruženim kamenih zidom. Čak i u srpskim porodicama, koje teže da podižu manji broj dece, rođaci, tetke, ujaci i drugi bliski članovi porodice, često žive u istoj kući, ako ne u blizini jedne do druge, što je znak posebne bliskoski velikih porodica. Nasledni običaji poštuju pravo prvorođenja – prvorođeni sin nasleđuje svo porodično bogatstvo. Ili, na primer, zavetovne devojke, koje postaju glava porodice posle očeve smrti, oblače se i ponašaju kao muškarci, zavetujući se za čednost tokom čitavog života….

Narodne igre i folklor Balkana

Prelepe igre Balkana se izvode u liniji ili krugu, sa igračima koji se drže za ruke ili ramena. To znači da vam za balkansku igru nije potreban partner ! Balkanske igre su ritmičko ponavljanje koraka, nekih veoma jednostavnih, dok su neki značajno komplikovaniji. Brzina balkanskih igara varira od spore igre do veoma brze, ali nije nužno da ste spretan igrač da biste učestvovali. Na Balkanu muškarci i žene uživaju u međusobnim grupnim igrama, dok veselo pokušavaju da upamte precizne korake. Narodne igre Balkana se igraju u ritmovima, koji manje ili više potiču sa područja koje okružuje balkanske planinske vence i presecaju jugoistočnu Evropu. Ovi ritmički elementi potiču iz pred-rimskog doba, ali su usavršeni razmenom ljudi i kultura, čiji značaj se ne sme podceniti, zbog procesa podrške međusobne muzičke razmene.

Muzika Balkana

Putujući romski muzičari, čiji značaj svakako moramo istaći su pomogli i podstakli proces međusobnog muzičkog oplođivanja. Balkanski muzičari neguju i održavaju svoju muzičku kulturu, mada je ona podložna uticaju tzv. “civilizovane” Zapadne Evrope i američke muzičke kulture. Usavršavanje muzičkih instrumenata je kroz vekove takođe imalo veliku ulogu u promeni zvuka balkanske narodne muzike i balkanskih narodnih igara. Najveća promena se dogodila prilagođavanjem i štimovanjem instumenata proizvođača instrumenata i kompozitora u 17. veku, koje su usvojili narodni muzičari, istovremenim sviranjem klavirske harmonike u Evropi, koje danas podržava električni sintisajzer !

Asimetrični aksak ritam predstavlja jedno od najkarakterističnijih i najvažnijih obeležja muzičke tradicije Balkana. Asimetrični aksak ritam je skoro sasvim nepoznat. Odlikuju ga kombinacije raznolikog broja udaraca, kao što su 2 + 3 udarca i njihovi nastavci, posebno 2 + 2 + 2 + 3. Zbog neodgovarajućeg beleženja većine muzičkih zapisa vokalne i instrumentale muzike sa početka 20. veka, jedva je bilo moguće primetiti postojanje ovog asimetričnog ritma na području Balkana.

Čuveni Vlatko Stefanovski, u jednoj od svojih izvanrednih numera peva o propasti i sreći, koje su dve konstante romskog kosmosa, u pesmi koja se čini da postoji vekovima. “Svako od nas ima svoju zvezdu koja nas prati dok živimo/ kada svetli, čovek ima srece, kada ona umre, sudbina”… Stefanovski, izuzetan gitarista i kompozitor je osnivač kultnog rok ansambla “Leb i Sol”, koji je bio jedini od malobrojnih balkanskih orkestara, koji je zasluženo stekao ugled izvan svoje zemlje. Nastupao je u inostranstvu i sarađivao sa najboljim muzičarima Balkana, održavajući koncerte u Srbiji, Sloveniji, Bosni i Hrvatskoj i u svetu. Bliskost Stefanovskog sa narodnom muzikom balkanskog regiona, kao i raznovrsni etnički stilovi koji su na Balkanu /bili/ prisutni, pomogli su da pesma “Gypsy Song” postigne veliki ugled. Pesma Gypsy Song je bila deo muzike komponovane za film istog naziva.

Leb i Sol – Uči me majko, karaj me

Esma Redžepova and Nikola Badev – Ajde, mome Stojne

Dragoslav Pavle Aksentijevic i Grupa Zapis – Koncert Sava Centar, 2004

Region Balkana povezuje istok sa zapadom, što je posebno vidljivo u balkanskim muzičkim ritmovima. Od vremena kada se oni koriste u društvenim igrama češće nego u solo izvođenju, ritmovi za igre su postali značajnije brži. Balkanski ritmovi se time razlikuju od mnogo složenijih muzičkih sistema Azije i Orijenta, koji koriste prefinjen tonalitet i poliritmičke sadržaje. Stoga zapadnjaci lako mogu razumeti /i igrati/ balkanske igre.

Gastronomija Balkana

Ovde, na Balkanu, svi smo ponosni na tajne i iskustvo starih kuvara Balkana kao i na ukuse koji očekuju posetioce. Mi uključujemo strast i pažnju u svaki stadijum procesa kuvanja počevši od odabira sirovih namirnica i tradicionalnih recepata pa sve do kuvanja i proizvodnje hrane koji rezultiraju pravim iznenađenjima, zadovoljstvom i jedinstvenim iskustvima potrošača direktno iz bogate tradicije našeg naroda…

SHARE IT:
Copyright 2015 Panacomp zemlja čuda