Planina Avala

Planina Avala

Avala je planina koja se nalazi 17 km jugoistočno od Beograda, na putu Beograd – Kragujevac. Nadmorska visina Avale iznosi 511 metara, kojih 11 metara je određuje kao planinu i čine je najnižom planinom centralne Srbije, među planinama koje se spuštaju prema Beogradu. Avala je dobro pošumljena samoniklim drvećem, a jednim delom je pod zasađenom borovom šumom. Ime “avala” je orijentalnog porekla i potiče od reči “havala”, što znači “vidikovac”, odnosno mesto ili objekat koji ima pred sobom dobar vidik i dominira okolinom.

Nastanak utvrđenog grada a Avali zalazi u mnogo davna vremena kada su na ovim prostorima boravili Kelti, stari narod koji je ovde vadio rudu i podigao malo utvrđenje. Nema mnogo podataka o boravku ovog naroda, ali se zna da su se mešali sa Srbima i vremenom je nastao novi naraštaj Skordisci. Smatra se da je još u rimsko doba na vrhu Avale postojalo vojničko utvrđenje, u svrhu osmatranja Singidunuma, ali i zaštite rudnika iz kojih su vadili rudu, a bilo ih je nekoliko na obroncima Avale. U srednjem veku na vrhu Avale je bio srpski grad Žrnov, koji su 1442. godine izgradili Turci, kako bi mogli pratiti kretanje Mađara oko Beograda, u to vreme predvođenih neustrašivim Jankom Hunjadijem – Sibinjanim Jankom. Sa vrha ovog utvrđnog grada na Avali se pružao širok pogled na celu oblast do Dunava, što je veoma koristilo Turcima u dugotrajnom planiranju opsade Beograda, koji su konačno osvojili 1521. godine.

Ruševine grada Žrnova su nažalost uklonjene 1934. godine i tu je podignut Spomenik Neznanom junaku, poznatog vajara Ivana Meštrovića. Mineral avalit dobio je ime po Avali na kojoj je pronađen. Posle Prvog svetskog rata, lokalno stanovništvo pronašlo je na Avali veći broj grobova srpskih vojnika poginulih u Prvom svetskom ratu, među kojima i grob jednog neznanog srpskog vojnika. Narod okolnih sela je 1922. godine tom vojniku podigao skromni spomenik. Kasnije je Državni odbor za podizanje spomenika Neznanom junaku odlučio da mu se na vrhu Avale podigne reprezentativniji spomenik. Projekt za spomenik na Avali izradio je vajar Ivan Meštrović, u obliku mauzoleja sa ogromnim karijatidama na ulazu, koje predstavljaju žene u narodnim nošnjama iz svih krajeva Jugoslavije. Spomenik na Avali je građen od jablaničkog granita, u periodu od 1934. do 1938. godine. Za potrebe građenja ovog spomenika 1934. godine dinamitom su razrušeni ostaci srednjevekovnog grada Žrnova, što i danas nailazi na oštru osudu istoričara. Srbija se razlikuje od svih zemalja učesnica Prvog svetskog rata po tome što sve druge zemlje imaju spomenike Neznanom vojniku, a samo Srbija slavi Neznanog junaka.

U neposrednoj blizini vrha Avale je i Spomenik delegaciji Sovjetske armije – tridesettrojici sovjetskih ratnih veterana, koji su na ovom mestu poginuli u avionskoj nesreći 19. oktobra 1964. godine, pri dolasku na proslavu dvadesetogodišnjice oslobođenja Beograda. Među poginulima su bili i Maršal Birjuzov i general Vladimir Ivanovic Zdanov, koji su 1944. oslobodili Beograd. O velikom poštovanju prema tragično nastradaloj sovjetskog delegaciji svedoči to što su Beograđani prilikom prenošenja tela nastradalih do aerodroma izašli iz svojih domova na ulicu i napravili kolonu duž čitavog puta, od Doma JNA do vojnog aerodroma u Batajnici.

Avalski toranj, jedan od zaštitnih znakova Beograda – prestonog grada Srbije, počeo je da se gradi 1961. godine. Remek delo srpske arhitekture, koje, kada god bi ga drumski putnici ugledali, znali bi da su na domak Beograda, jedinstven je bio toranj na svetu, jer jedino je on imao za presek jednakostraički trougao – simbol srpskog tronošca za sedenje. Avalski toranj su projektovale srpske arhitekte Uglješa Bogunović i Slobodan Janjić, a građevinske radove, pri kojima je ugrađeno čak 4000 tona armiranog betona i omogućeno da pri najvećim košavskim udarima, toranj “šeta” u prečniku i do jednog metra, izvelo je građevinsko preduzeće Rad, dok su veoma komplikovanu postavku 60 metara visoke antene teške 25 tona, montirali stručnjaci “Goše” iz Smederevske Palanke. Svi radovi, sa postavkom TV i radio antene, kao i funkcionali restoran, završeni su u maju 1965. godine, kada je Avalski toranj počeo sa radom. Nažalost, ovaj ponos srpske arhitekture i građevinarstva je srušen tokom zločinačkog napada NATO avijacije, 29. aprila 1999. godine, čime je postao najviši srušeni objekat na svetu, sve do rušenja Svetskog trgovinskog centra u SAD. Čitava Srbija, posebno Beograđani, emotivno vezani za Avalski toranj, nisu mogli dugo da izdrže bez svog znaka prepoznavanja. Tokom 2005. godine su sakupljena sredstva za obnovu gradnje Avalskog tornja, Institut CIP je uradio novi projekat, Direkcija za imoviju Republike Srbije, RTS i građevinsko preduzeće “Ratko Mitrović” su organizovali i započeli radove na obnovi tornja krajem 2006. godine. Novi Avalski toranj je kompletno izgrađen i pušten u rad 23. oktobra 2009. godine. Danas mu je ukupna visina 204,57 metara sa restoranom na 119. spratu, odnosno vidikovcem na 122. metru. Time je stari, srušeni Avalski toranj dobio svog naslednika.

Na Avali se nalazi TV toranj, koji je jedan od simbola Beograda, porušen u NATO bombardovanju 1999. godine. Novi TV toranj je izgrađen velikom akcijom sakupljanja donacija među stanovništom Srbije, koju su pokrenuli umetnici Beograda, kako bi izgradili novi TV toranj, na mestu nekadašnjeg. Avalski toranj jedan je od najlepših remek dela arhitekture, toranj ima dva lifta i restoran na 119. metru odnosno vidikovac na 122-om metru visine. Avala je prijatno i zanimiljivo turističko mesto i omiljeno izletište Beograđana i posetilaca Beograda.

Izvor fotografija – CD “Moja Srbija” www.turistvodic.info

 

SHARE IT: