Arheološko nalazište Vinča

Arheološko nalazište Vinča

Vinča je najveće i najznačajnije istraženo neolitsko naselje u Evropi i prvo veliko naselje koje je bilo sedište prve urbane evropske civilizacije. Takozvana Vinčanska kultura se u periodu od 6. do 3. milenijuma pre nove ere prostirala stotinama kilometara duž toka reke Dunav, na području današnje Srbije, Rumunije, Bugarske i Makedonije, sa nalazima i ostacima širom Balkana, delovima srednje Evrope i Bliskog istoka, čak kroz zapadnu Evropu. Vinčanski lokaliteti, koji čine istočnu granicu vinčanske kulture u Srbiji su Rudna Glava, Supska, Drenovac, Pločnik i oni su na neki način i sadašnja istočna granica naše države ili su njoj veoma blizu.

Vinča je arheološko nalazište na desnoj obali Dunava, 11 km istočno od Beograda, na teritoriji beogradske opštine Grocka. Na nalazištu Vinča su tokom arheoloških istraživanja početkom 20. veka pronađeni ostaci osam neolitskih naselja. Vinču je otkrio prof. Miloje M. Vasic, tokom svojih istraživanja 1908. godine, kada su pronađeni simboli i čitavi natpisi na preko 10000 nalaza, kao svedočanstvo proto-pisma vinčanskog stanovništa, iz perioda od 5000 do 3200 godina pre nove ere. Savremena istraživanja Vinče su sprovođena pod nadzorom Srpske Akademije nauka i vođstvom istraživača Nikole Tasića, Gordane Vujović, Milutina Garašanina i Dragoslava Srejovića. Vinča ima odličan pogled na Dunav, koji je oduvek bio glavna linija komunikacije. Nažalost, ovo izvanredno arheološko nalazište odlikuje značajna neotkrivena i nepoznata istorija, ali je i suočeno sa opasnošću od oštećenja i uništenja obale Dunava i samom rekom, kao i nedostatkom sredstava za nastavak istraživanja koja bi omogućila uvid u sve što je u Vinči zatrpano ispod tla !!!

Na ovom mestu, gde se preko doline Bolečice i Dunava, razigrani reljef Šumadije susreće sa banatskom ravnicom, nalazila se između 4500. i 3500. godine pre nove ere metropola jedne sadržajima prebogate kulture – vinčanske kulture. Vinčansku kulturu, između ostalog, karakterišu pravougaone kolibe od drveta, blata i slame, građene na zemlji, crna ili siva keramika sa ugraviranim ukrasima, figurine ljudskog oblika crvene boje, pogrebni rituali… Stoga je Vinča pojam kojim se danas obeležava zenit neolitske kulture u Evropi i stacioniranje – naseljavanje stočarskog stanovništva, kome su znanje, kreativnost, međusobna tolerancija i prosperitet bile osnovne vrednosti.

Kulturni sloj Vinče visok oko 10,5 metara pruža neobično zanimljivu i uzbudljivu sliku. Kao na raskošnom ćilimu, u kulturnom sloju Vinče se po vertikali nižu jedan nad drugim rumeni, žuti, mrki, pepeljasti i crni proslojci formirani od ostataka razorenih naselja, spaljenih koliba, velikih rovova i zasutih jama i grobova. Svaki od tih proslojaka, koji obeležava pojedine faze života u Vinči, sadrži prave riznice najraznovrsnijih predmeta: oruđe i oružje od kamena i kosti, posuđe za svakodnevnu upotrebu, raskošno dekorisane ritualne vaze, veliki broj antropomorfnih i zoomorfnih figurina, nakita od raznih vrsta retkih, skupocenih materijala i bezbroj drugih predmeta, izrađenih u samoj Vinči ili pribavljenih iz udaljenih oblasti njene kulture, iz srednje Evrope, donjeg Podunavlja ili sa Mediterana. Više od 10.000 vinčanskih skulptura, najverovatnije zagrobnog karaktera, svedočanstvo su verske snage stanovnika Vinče. Mada je praistorijsko naselje u Vinči godinama iskopavano i istraživano, ipak je do sada ispitan samo njegov središnji deo. Na istraženom prostoru Vinče nađeno je, međutim, na hiljade predmeta koji danas krase mnoge muzejske zbirke u Srbiji i inostranstvu, a rad na njihovom proučavanju traje sa nesmanjenim interesovanjem i danas. Na osnovu tih brojnih i veoma raznovrsnih predmeta, kao i ostataka arhitekture i korišćenih sirovina, može se pouzdano rekonstruisati cela istorija Vinče, odnosno materijalna i duhovna kultura brojnih generacija koje su u njoj živele, koje u umetničkom domenu nisu imale premca u tadašnjoj Evropi.

Vinčanski sunčev kalendar, pronađen na lokalitetu Vinče, nastao je pre više od 7527 godina. Vinčanski kalendar je izrađen u obliku kružnog tanjira od keramike. Na vrhu tanjira se nalazi vinčanski simbol za vreme koji su Srbi koristili za datiranje važnih događaja, što je simbol koji je postao linija vodilja identiteta srpskog naroda kroz vreme i istoriju.

Od 3000 raznovrsnih predmeta pronađenih u Vinči, figurina koja predstavlja Veliku Majku najupečatljivije odslikava odnose društva, koje je živelo u apsolutnom skladu sa prirodom, čiji su božanski, regenerativni ciklusi sličnim ženskim. Stoga ne čudi da su Vinčanci znali da je smisao života ljubav, da su vrhovno božanstvo ili Bog – čista ljubav, koju najsnažnije oseća i zna žena koja rađa novi život. Preko 1000 figurina iz Vinče predstavljaju ženski princip, simbol rađanja, ali i majku koja danonoćno bdi nad svojom porodicom. Njene velike oči su simbol njene budnosti. Na posuđu i drugim predmetima istraženim u Vinči nađeni su pisani tragovi, kojim je vinčanska civilizacija, kao svoj vrhunac, čovečanstvu ostavila prvo pismo, nazvano vinčansko pismo. Neki naučnici smatraju da vinčansko pismo, koje je koristilo poljoprivredno stanovništvo vinčanske civilizacije u religiozne svrhe, predstavlja najraniju formu pisma ikad nađenu, nekoliko hiljada godina stariju i od egipatskog i sumerskog pisma.  Svi zaključci sa punom dokumentacijom o arheološko utvrđenom Vinčanskom pismu upućuju na jedinu neospornu činjenicu : izvor sveukupne pismenosti jeste Vinčansko pismo, pronađeno u Vinči kod Beograda. Budući da su nalazi vinčanskog pisma, pronađeni u otkrivenim grobnicama  uglavnom kratki, a nedostaje znanje o jeziku koji je korišćen, sa pretpostavkama da je u pitanju drevno srpsko pismo, verovatno ono neće biti odgonetnuto i protumačeno…

Vinčanski simboli starosti od 7. do 4 milenijuma p.n.e i dekorisani simboli starosti od 8000 do 6500 godina iz Vinče predstavljaju izazov istraživačima za naučno tumačenje jezika i nasleđa. Istraživači potvrđuju da su nalazi vinčanskog pisma najstariji u Evropi. Znakovi su ucrtani na obe strane keramičkih pločica. “Ova ploča predstavlja visoki oblik prenosa informacija koji je veoma složen. Hiljade zapisa vinčanskim pismom je pronađeno na području Srbije, Rumunije i Bugarske. Najstarije među nalazima su poznate kao ‘tablice iz Tartarije‘, otkrivene 1961. godine, koje sadrže različite simbole, poput životinje sa rogom, nepoznate figure, vegetativne motive, grane drveta… Ispisane tablice su istraživali brojni naučnici iz čitavog sveta, a primenom izotopa carbona 14 potvrđuje njihovu starost od najmanje 6500 godina. Tablice su ispisane pitografskim zapisima i jedinstvene su po postavljanju mogućnost da je vinčansko pismo dunavskog područja starije od sumerskog klinastog pisma i egipatskih hijeroglifa.

Misterije Dunava – Nacionalni Park Đerdap

SHARE IT: