Voskopoja - Moskopole - Moscopole

• Nakadašnje cincarsko /vlaško/ naselje Moskopole ili Moschopolis, poznato i kao "vlaški-cincarski Jerusalim", osnovano u 14. veku, postaje u 17. i 18. veku jedno od najrazvijenijih i najnaprednijih gradova evropskog dela Otomanskog Carstva. Svedočanstva izuzetno naprednog perioda Voskopoje, kao kulturnog centra cele južne Albanije i severnog Epira su jedna od prvih štamparija na Balkanu iz 1720. godine, Voskopojska Akademija iz 1744. godine, čuvene hrišćanske crkve i bazilike /24 svetinja/, freskama oslikanih zidova, koje su slikali poznati albanski slikari pozno-vizantijskog perioda, među kojima su David Selenica i braca Zografi. Iako se nalazi u veoma izolovanim planinama južne Albanije, grad Voskopoja - Moskopole je postao najvažnije cincarsko sedište. Tokom svog slavnog perioda istorije /1760-tih godina/ Voskopoje - Moskopole je imalo preko 60000 stanovnika i bio je, po broju stanovnika i napretku, drugi po važnosti grad na Balkanu. U drugoj polovini 18. veka, grad Voskopoja - Moskopole su uništile i opljačkale bande lokalnih muslimanskih Albanaca, u smislu anti-pravoslavne politike tokom rusko-turskih ratova 1768-1774. godine, koju su podrzavale turske vlasti, kada je razvijenom naselju Moskopole vraćen status sela. U periodu između 1769. i 1789. godine grad Voskopoja - Moskopole je nekoliko puta opljačkan, te je izgubio svoju značajnu ulogu i status znacajnog trgovačkog centra na putu između Konstantinopolja i Venecije. Moskopole je konačno razrušeno, popaljeno i potpuno opustoseno 1916. godine od strane albanskih dobrovoljackih bandi, predvodenih vodjom Butkom i uz pomoc austrijskih snaga u borbama tokom Prvog svetskog rata, iz kojih su očuvane samo četiri prekrasne pravoslavne crkve, a ostale istorijske građevine Voskopoje -Moskopolea su uništili partizani tokom borbi 1943. godine. Pljačkanje grada Voskopoje - Moskopole, posebno njegovih bogatih riznica, po zapisima i rukopisnim dokumentima, nastavljeno je čak tokom Prvog i Drugog Svetskog rata. Nekada izuzetno razvijene privreda i trgovina Voskopoje su prebačene u obližnje gradove Berat i Korču. Poznata privredna cincarska elita Voskopoje je uglavnom emigrirala u Tesaliju i Makedoniju i nastanila se u Austro-ugarskog. Grad Voskopoja nikada nije povratio svoj nekadašnji ugled, slavu i bogatstvo.